یاندیریلان کیتابلار- کتابهاى سوزانده شده

یاندیریلان کیتابلار- کتابهاى سوزانده شده

صمد وورغون

ایران ایرتیجاعچیلارى آذربایجان دیلینده اولان کیتابلارى وحشیجه سینه یاندیریرلار. (مرتجعین ایران٫کتابهاى آذربایجانى را با وحشیت به آتش کشیدند

 

 

جلاد سنین قالاق قالاق یاندیردیغین کیتابلار
مین کمالین شؤهرتیدیر
٫ مین اوره یین آرزیسى....
بیز کؤچه ریک بو دونیادان
٫ اونلار قالیر یادیگار. 

هر ورقه نقش اولونموش نئچه اینسان دویغوسو

مین کمالین شؤهرتىدیر٫ مین اوره یین آرزیسى....

یاندیردیغین او کیتابلار آلوولانیر....یاخشى باخ
او آلوولار شؤعله چکیب شفق سالیر ظولمته.....
شاعیرلرین نجیب روحو مزاریندان قالخاراق
آلقیش دئییر عئشقى بؤیوک
٫ بیر قهرمان میللته.
او آلوولار شؤعله چکیب شفق سالیر ظولمته....

جللاد منیم دیلیمده دیر بایاتیلار٫ قوشمالار

دئ٫ اونلارى هئچ دویدومو سنین او داش اوره یین؟

هر گرایلى پرده سینده مین آنانین قلبى وار....

هر شیکسته م اؤولادىدیر بیر موقددس دیله یین

دئه اونلاری دویدومو سنین داش اوره یین؟ سویله

سن مى خور باخیرسان منیم شئعیر دیلیمه؟

قوجا شرقین شؤهرتیدیر فوضولىنین غزلى

سن مى "ترک خر" دئییرسن اولوسوما٫ ائلیمه؟

داهیلره سود وئرمیشدیر آذربایجان گؤزه لى....

قوجا شرقین شؤهرتىدیر فوضولینین غزلى

جللاد یانیب اود اولسا دا٫ کوله دؤنمه ز آرزیلار٫

طبیعتین آنا قلبى قول دوغمامیش اینسانى

هر اوره یین اؤز دونیاسى بیر سعادت آرزیلار

قانلار ایله یازیلمیشدیر هر آزادلیق دستانى....

طبیعتین آنا قلبى قول دوغمامیش اینسانى

ازل باشدان دوشمنیمدیر اوزو موردار قارانلیق.....

هر تورپاغین اؤز عئشقى وار٫ هر میللتین اؤز آدى

کاییناتا ده ییشمه رم شؤهرتیمى بیر آنلیق

منم اودلار اؤلکه سینین گونش دونلو اؤولادى

هر تورپاغین اؤز عئشقى وار٫ هر میللتین اؤز آدى

نه دیر او دار آغاجی دئه کیملر دیر آسیلا

اویونجاق مى گلیر سنه وطنیمین حاق سسى؟

دایان....دایان....اویاق گزیر هر اوره کده بیر آسلان

بوغازیندان یاپیشاجاق اونون قادیر پنجه سى

اویونجاق مى گلیر سنه وطنیمین حاق سسى؟

جللاد سن مى٫ دئ٫ قیریرسان فداییلر نسلینى؟

میللتیمین صاف قانىدیر قورد کیمى ایچدییین قان

زامان گلیر...من دویورام اونون آیاق سسینى

شهیدلرین قییام روحو یاپیشاجاق یاخاندان

میللتیمین صاف قانىدیر قورد کیمى ایچدییین قان.....

بیر ورقله تاریخلرى٫ اوتان منیم قارشیمدا

آنام تومریس کسمه دى مى کئیخوسرووون باشینى؟

کوراوغلونون٫ ستتارخانین چلنگى وار باشیمدا

نسیللریم قویمایاجاق داش اوستونده داشینى

آنام تومریس کسمه دى مى کئیخوسرووون باشینى؟

سور آتینى٫ دؤرد نالا چاپ مئیدان سنیندیر ....آنجاق

من گؤروره م آل گئیینیب گلن باهار فصلینى....

قوجا شرقین گونسشىدیر یاراندیغیم بو تورپاق

من یئتیردیم آل بایراقلى اینقیلابلار نسلینى

من گؤروره م آل گئیینیب گلن باهار فصلینى

١٩٤٧ 

  يانديريلان کيتابلار  

 کنان حاجي

 

  کيتابلارين يانديريلماسي بشريتين ان بؤيوک جينايتلريندندير. کيتابين يارانما تاريخيندن اوزو بري بشريت دفعه لرله بو جور تهلوکيله اوزلشيب. آما بوتون فيکير کرئماتورييالاري عکس ائففئکت وئريب. 

  1946-جي ايلده پيشوري نين باشچيليغي ايله فاليت گؤسترن آذربايجان ميللي حؤکومتي دئوريلديکدن سونرا شووينيستلر آذربايجان تورکجه سينده يازيلميش کيتابلاري يانديرديلار و بونونلا کيفايتلنمه ييب، بو ديلي تدريس ائدن موعليملري ده کيتابلارين اودونا آتديلار. صمد وورغون مشهور  " يانديريلان کيتابلار "  شعيريني ده محض همين دؤورده يازميشدي. 

  جورج اوروئللين آنتيوتوپيک  " 1984 "  رومانيندا دا کيتاب و درگيلرين کوتلوي يانديريلماسييلا باغلي توک اورپه ديجي ائپيزودلار يئر آلير. بوتون توتاليتار رئژيملر کيتابا قارشي اولوب و کيتابدان گلن تهلوکه ني حيسس ائده رک اونو محو ائتمه يه چاليشيبلار. آما کيتاب تونقاللاري آزاد دوشونجه نين قارشيسيني آلا بيلمه ييب. 

  سماوي کيتابلارين يانديريلماسينا دا دفعه لرله جهد اولونوب. بير نئچه ايل بوندان اول آمئريکا کيلسه لريندن بيري نين راهيبي تئرري جونس موسلمانلارين ديني کيتابي قرآنين صورتلريني کوتلوي شکيلده يانديرماغا چاغيريش ائتميشدي. آمئريکانين بير نئچه شتاتيندا دا بو تيپلي آکسييالار کئچيريلميشدي. افقانيستاندا آمئريکا عسگرلري ده قرآني يانديرميشدي و بونا گؤره آغ ائو اوزر ايسته ميشدي. 

  بو گونلرده آمئريکا يازيچيسي رئي برئدبئري نين آنتيوتوپييا ژانريندا يازديغي  " 451 درجه فارانهئيت "  رومانيني اوخودوم و مني غريبه  تصورات بورودو.  " 451 درجه فارانهئيت "  کاغيذين يانما درجه سيدير. دؤيوش مئيدانيندا تک قالميش کيتابين يئگانه مودافيعه چيسي هم ده کيتاب يانديران آدامدير. او، ائله بير جمعيتده ياشايير کي، اورادا بوتون کيتابلار يانديريلير، اونلاري، حتّی ائوده ساخلاماق بئله قاداغاندير. کيتاب يانديرانلارين دوشونجه سينه گؤره، اونلار بديعي تخييولدن عيبارتدير و اينسانلاري گئرچک حياتدان اوزاق سالير، اونلارا باش قوشسانيز، عاغلينيزي ايتيره بيلرسينيز. باشي شئيظاني دوشونجه لرله قايناشان مؤليفلرين ماکينالاريني اليندن آلماق لازيمدير. 

  مونتئق اؤز قورخولاريني يئنمه يه چاليشير، او، ائوينده گيزليجه کيتاب ساخلايير. بو جمعيتده ميس، تونج و پولاد حيصه لردن عيبارت اولان مئخانيکي ايتين گؤزوندن هئچ نه يايينمير، بو قورخونج مخلوقون خوصوصي اييبيلمه قابيليتي وار، دايم آداملاري تعقيب ائدير. کيتاب يانديرانلار اونلارا معلومات داخيل اولان کيمي درحال کيتاب اولان ائوه يوللانيرلار و همين ائوي کيتابلارلا بيرگه يانديريب، کولونو گؤيه سووورورلار. مئخانيکي ايت اونلارين ايشيني آسانلاشديرير، کيتابين اييني آلان کيمي همين ائوه سمت گؤتورولور و بئله ليکله،  " جينايتکار "  اله کئچير. او، هدفي اؤزو تاپان، سهوسيز ووران تکميللشديريلميش توفنگدير، آککومولياتورلا ايشله يير. مونتئق فيکيرلشير کي، گؤره سن، ايت گئجه لر داميندا ياتاندا نه حاقدا دوشونور؟  " ايت بيزيم دوشونمگيميزي ايستمه ديگي هئچ بير شئي باره سينده دوشونمور " . اونا يالنيز پيس شئيلري اؤيره ديبلر ايزله مک، اله کئچيرمک، اؤلدورمک.  

  کيتاب يانديرانلار واختيله يانغين سؤندورن اولوبلار. ايندي ايسه اونلار هر شئيي يانديريرلار. دانتئنين، سويفتين کيتابلارينا اود وورورلار. کلاسسيک يازيچيلارين اثرلري قيسالديلاراق، اون بئش دقيقه ليک راديو وئريليشلرينده ايجماعل ائديلير، فلسفه، تاريخ، ديل درسلري ايختيصارا سالينير. تئاترلاري بوشالديب، اورادا آنجاق تلخکلري ساخلاماق ايدئياسي حاقدا دوشونورلر. اونلارين فيکرينجه، حيات چوخ قيسادير، اَيلنجه يه مومکون قدر چوخ واخت آييرماق، باجارديقجا آز دوشونمک لازيمدير. برئدبئري اينسانليغي باربارليغا سوروکله ين بو سيستئمين بوتون اييرنجليگيني تصوير ائدير، اوخوجونو اورک بولانما حددينه قدر گتيريب چيخارير. 

  او، بو صنعت جرياني نين اوزرينده اوجالديلان يئگانه بونؤوره دئييل. بو اثر اوسلوب و مؤوضو باخيميندان جورج اوروئللين  " 1984 " ، اولدوس هاکسلي نين  " حئيرت آميز يئني دونيا " ، ي.زامياتي نين  " بيز " ، کارئن بويئ نين  " کاللوگئن "  اثرلري ايله سسلشير و آنتيوتوپيک ژانردا يازيلميش ان ماراقلي اثرلردن بيري ساييلير. برئدبئري نين تخييولو حودودسوزدور. او، بلکه ده، مارسا (مریخ) اوچماق ايسته ين يئگانه يازيچيدير. موصاحيبه لريندن بيرينده دئميشدي کي،  " بير آدامي مارسا گؤندرمک اوچون لازيم اولان مبلغ پئنتاقونون بودجه سييله موقاييسه ده چوخ بالاجادير. بو سؤزلري دئينده اونون 85 ياشي واردي. يئنييئتمه ليگينده لوس آنجئلئسده قزئت ساتان گله جگين بؤيوک يازيچيسيندان سوروشورلارميش کي، بوردا نه ائديرسن؟ دئييرميش کي، يازيچي اولورام. زامان گلدي، او يازيچي اولدو.   

  آنتيوتوپييا سيزيف امگي طلب ائدير. برئدبئري نين بو اثرين يازيلماسينا صرف ائتديگي اينتئللئکت، ائنئرژي و سعيلر سون نتيجه ده اؤز بهره سيني وئردي. بئله کي،  " 451 درجه فارانهئيت "  يازيلديغي دؤوردن بو يانا دونيانين موختليف ديللرينه ترجومه اولونوب و چوخ تقديرلاييق حالدير کي، اوخوجولار آرتيق بيزيم ديلده ده بو اثري اوخوماق شانسيني قازانيبلار. 

  اثرده مونتئقين حياتي اؤزونون بوتون مورککبليگي و چوخ چالارليغي ايله دهشتلي تصويرلر فونوندا گؤز اؤنوندن کئچير. او، کيتاب يانديرانلار دسته سي نين عوضوو اولسا دا، ائوينده کيتابلار گيزله دير و بير گون ايفشا اولونور، ائويني يانديريرلار. مئخانيکي ايت اونو تعقيب ائدير. موبهم قوووه لرين پنجه سي آلتيندا ازيلن اينسانلارين محوي، معنوي ايفلاسي عئيني درجه ده موبهم حاديثه لرله دولو سوژئت خطي نين کؤمگيله آچيقلانير. او خاطيرلايير کي، اوشاق واختي دنيزين ساحيلينده الگي قوملا دولدورماغا جهد ائديرميش، الگي دولدوردوغو تقديرده قارداشي اونا پول وعد ائتميشدي. آما الک هئچ جور دولماق بيلميردي. اينديکي حالدا، اونون کيتابلاري قوروماق ايستگي محض الگي قوملا دولدورماق کيمي عبث و معناسيز بير جهد ايدي. او، تکباشينا هئچ نه ائده بيلمز. آروادي دا اوندان ايمتيناع ائديب. يالنيز بير نفر اونا کؤمک ائده بيلر فابئر. فابئر  ايستئفايا چيخميش اينگيليس ديلي پروفسورودور. او، بو يانغين سيستئمي ايله موباريزه آپارماغين فايداسيز اولدوغونو آرتيق درک ائديب. مونتئقي مئخانيکي ايتين جنگيندن محض او قورتارير. پروفئسورون آغلاسيغماز مئتودو مونتئقي اؤلومدن خيلاص ائدير. تفررواتلاري يازميرام، اثري اوخوياندا هر شئي سيزه آيدين اولاجاق. مونتئقين فابئرين ائوينده اونونلا صؤحبتي ايسه عيبرت آميزدير. فابئر يئني تانيشينا دئيير: 

" نسه ياراتمايان اينسانلار يانديرماليديرلار. بو، تاريخ قدر قديم، ياشلي قايدادير...

 تک بير شئيدن بير اينساندان، ماشين و کيتابخانادان خيلاص گؤزله مگين، دونياني خيلاص ائده جک شئيي اؤزونوز يارادين. حتّی بو يولدا سيز باتسانيز دا، ان آزي ساحيله دوغرو اوزدويونوزو بيله رک باتاجاقسينيز " .   

تاريخده بؤيوک داغينتيلاري محض هئچ نه ياراتمايان اينسانلار تؤره ديب. فابئر بير مسله ده اؤزونو گوناهکار بيلير، واختيندا قورخولاريني يئنيب، اؤز اعتيراض سسيني قالديرماييب. اونون کيمي يوزلرله عاليم سوسوب و بو موطيعليگين سونو کيتابين اؤلومويله نتيجله نيب.  کيتابا قارشي چيخان، اونو يانديران ميلتين کيتابي، بئلجه، بيردفعه ليک باغلانير، هئچ نه اونو خيلاص ائده بيلمير. مونتئق بو چيخيشسيز لابيرينتدن تصادوف نتيجه سينده خيلاص اولسا دا، کيتابلاري يانغيندان قورويا بيلمير.کيتابا دوشمن کسيلن جمعيتين سونو بودور .