سخنی چند راجع به دعاهای التماس گونه در فرهنگ عامیانه آذربایجان

آکادمیک نظامی جعفراف

ترجمه :دکتر حسین شرقی دره جک سوی تورک

 

یالواریش یا دعاهای التماس گونه یکی از آفرینش های فرهنگ مردمی است که استعداد ذاتی و عظمت و بزرگی فرهنگ آذربایجان را نشان می دهد. متأسفانه تاکنون شرح زبان شناختی و مردم شناسی آن بصورت علمی ارائه نگردیده است. هریک از حوادث فوکلوریک آن بعضاً با آلقیشلار (تشویق ها) تداخل پیدا کرده است. در صورتی که بین آنها از نظر کارکردی و ساختاری تفاوت زیادی وجود دارد. در آلقیش ها (تشویق) فرد انجام دهنده فرایض نوعی پیوند توأم با انرژی خاص بین خود و خدای خویش ایجاد می کند. اما در یالواریش (التماس) اینگونه نیست، فرد ملتمس انرژی خاصی ندارد، حتی او نیازمند انرزی لازم از طرف خداوندش می باشد...

در القیش ها انجام فرایض برای نیروی خاص که قادر به رویت شدن نیست انجام می شود. که دارای قدرت خاصی است. ولی در یالواریش انجام فرایض دارای اساس قطعی و تک بعدی دارد. متضاد آلقیش (تشویق) نفرین یا همان قارغیش و متضاد یالواریش دعای التماس همان سویوش یا فحش دادن است.

یالواریش ها جایگاه خاصی از قدیم الایام در فرهنگ ترکهای آذربایجان و دیگر ترکان داشته است و هم اکنون نیز دارد. در بحث مراجعت فرد یالواریش ها نقش اساسی در چگونگی ابراز احساسات درونی ایفا می کند. و در بیان استغفارات این شیوه دارای امکان وسیع برای گفتار بوجود می آورد. در ارتباط دو فرد که یکی ارباب رجوع و دیگر رجوع شونده است یالواریش ها در قالب بیان احساسات، محبت، احترام، نوازش، بی تفاوتی و تمسخر خود را ظاهر می کنند.

لغت نامه یالواریش های آذربایجان برای اولین بار است که چاپ می شود. در این مجموعه فقط یالواریش هایی که اکنون در زبان مورد استعمال می باشد جمع آوری گردیده است به کلمات و جملات قدیمی مانند (سر سیاهم قربان تو باد، ای قازان، «کتاب دده قورقود» ) در کتاب جای داده نشده است. بدون شک کتاب تمام یالواریش های معاصر آذربایجان را هم نمی تواند احتوا کند. امیدوارم در نشرهای بعدی این مجموعه فولکلوریک کاملتر گردد.

آ

آغرین آلیم ( دردت به جونم )

آغرین منه گلسین ( دردت به جونم )

عاغلینا اولوم ( قربون عقلت شوم )

آدینا (- سانینا) اولوم

 ( قربون شأن و شهرتت شوم )

آیاغینین آلتیندا اولوم

 ( زیر پاهایت بمیرم )

آلله نیا قربان اولوم

( قربون خدایت شوم )

آنان اولسون ( مادرت بمیرد )

آتام آنام سنه قربان اولسون

 ( پدر و مادرم قربونت بشود )

آتا- آنانا قربان اولوم ( قربون پدر مادرت بشم )

ب

بالاما ( اوغلوما، قیزیما...)

 قربان اولوم (اولارام)

قربان فرزندم (دختر-پسر) بشم (میشم)

بالانا قربان ( قربون فرزندت )

باجین اولسون ( خواهرت بمیرد )

باشینا دونوم

 ( دور سرت بگردم )

باشیم سنه صادانما

 ( سرم صدقه تو باشد )

بیبین (خالان) اولسون

 ( عمه ات، خاله ات فدات بشه، بمیرد )

بویرنا (-بوخونونا) قربان اولوم

( فدای قد و قواره ات بشم من )

و

واریم، دولتیم سنه قربان ( مال و دولتم فدای تو باشد )

واریم، یوخوم سنه قربان ( دار و ندارم فدای تو بشه )

وئردیگینه قربان اولوم ( به آنچه که داده فداش بشم )

ق

قاباغیندا اوم ( بمیرم برایت )

قادام (قادانی) آلیم، (فدا شم، فدایت می شوم یا درد و بلایت به جونم )

قادان منه (گلسین)

 ( درد و مرضت به جونم )

قاداسین آلیم قاداسی

( دردت به جونم ای عزیزترینم )

قوزوکیسیم (کسرم)

 ( گوسفند قربونیت کنم، می کنم )

قولون اولوم (اوللم)

 ( نوکرتم، می میرم برات )

قربانین اولوم ( قربونت بشم )

قربان کیسیم ( قربونی بکشم برات )

د

دردین آلیم ( دردت به جونم )

دردین منه (گلیسین) ( دردت به جونم )

دیلینه قربان ( قربون دهنت )

دیلینی یئییم ( قربون زبونت )

ایء

ائویم- ائشیگیم سنه قربان

( خونه زندگیم فدای تو )

اعتبارینا اولوم ( قربون اعتبارت )

ی

یولوندا اولو ( فدای راهت )

... یولوندا قربان اولسون

 ( فدای راهت شود )

ک

کرمینه قربان ( فدای کرمت )

 

گ

گئدن (گلن) یولونا قربان

( فدای راه آمد و شد تو بشم )

گلن یوللارینا قربان اولوم

 ( فدای راه پیموده ات بشم )

گوزونه دونوم ( قربون چشمات )

گوزونویئییم ( چشماتو بخورم )

گوزونه، گوزلرینه قربان (اولوم)

 ( فدای چشم و چشم هایت بشم )

گوزونون، گوزلرینین یاشینا قربان (اولوم)

( قربان اشکهای چشمات بشم من )

گوزوم، گوزلریم سنه قربان

 ( چشم هایم فدای تو باشه )

گوزونون، گوزلرینین ایشیغینا قربان

 ( فدای نور چشمات بشم من )

م

مالیم- دولتیم سنه قربان

 ( هرچه دارم فدای تو بشه )

مالیم- قویونوم سنه قربان ( ثروتم- گوسفندام فدای تو بشه )

من اولوم ( من بمیرم )

ن

ننه ن اولسون

( مادرت بمیرد ) ننه یعنی مادربزرگ ولی به مادر هم گفته می شود که اینجا مادر است.

نئه ن سنه قربان (اولسون)

( مادرت فدای تو شود )

نوکرین اولوم ( نوکرتم )

او

اوغلوم- قیزیم سنه قربان

 ( بچه هام فدای تو بشوند )

او

اولوم ( بمیرم برات )

اولرم ( می میرم برات )

اولوم قاباغیندا

Description: images (26) ( بمیرم در پیشگاهت )

عومروم- گونوم سنه قربان

 ( زندگیم فدای تو باد )

اولوم بالاما (قیزیما-اوغلوما)

 ( بمیرم برای بچه ام (دخترم- پسرم)

س

سنه قربان اولوم

 ( فدات بشم )

سنه قربان کسیم

 ( قربونی بکشم برات )

سنه قوزوکسیم

 ( گوسفند بکشم (قربونی) برات )

سنه جانیم قربان

 ( قربونت بشم من )

سسینه (نفسینه) قربان اولوم

 ( فدای صدات، نفس ات بشم من )

او

اوزوم آیاغینین آلتینا

( روم زیر پات )

ج