بیر عالیمین ، شاعیرین فلسفی دوشونجه سی اونون پوئتیک سطیرلرینده

بیر عالیمین ، شاعیرین فلسفی دوشونجه سی اونون پوئتیک سطیرلرینده


BİR ALİMİN VƏ ŞAİRİN FƏLSƏFİ DÜŞÜNCƏSİ ONUN POETİK SƏTİRLƏRİNDƏ

 


Description: سوییSORUMLU MÜDİR: Dr.HÜSEYN

ŞƏRQİDƏRƏCƏK (SOYTÜRK)

مدیر مسئول: دکتر حسین شرقی دره جک (سوی تورک)

 

 

 فلسفه دوشونجه لشنده پوئتيک روح يادداشلا بيرلشنده ميللي چالارلارلا بويانيب بزننده بير ميلتين يوز ايللر ياشاديغي دويغو و سئوينجي، هم ده کدرله بير يئرده عقلين گيزلين ساخلانجيندا زامانين آخاري ايله اولوسون حافظه يه چئوريلير. اونا گؤره کي دوشونجه لريميزين يادداشي زامانين کاناليندا آخارکن جيلالانير  و موديرکليک زيروه سينه چاتير. زامان کئچسه ده، روح اونونلا ياشاماغا داوام ائدير. دوشونجه و ياراديجيليق روحون اؤلمزليگينده هميشه وار اولور. دوشونجه  يادداشين پوئتيک سطيرلرينده کاميللشه–کاميللشه ابدي ياشاماغا دوغرو يؤنله رک گئدير.

 

 

 کؤنول خوشلوغو بعضن اولور کؤنول بوشلوغو.

 ندن  اولور کؤنول بوشلوغو؟

ندن اولور کؤنول خوشلوغو؟  

گؤرونور عاليمين پوئتيک دوشونجه سينده اورکدن گلن بير سس و گوج اونون ياراديجيليغيني قورويور و يؤن وئرير. اينسان سئوگيسيندن محروم اولان ياراديجيليق آياق آچيب يئريسه ده چوخ اوزاقلارا گئده بيلمير. روح کؤنولون خوشلوغوندان نييه خوش و نييه مأيوس اولور؟

 هر قلبين اؤز سؤزو وار،

 هر قلبين اؤز گؤزو وار.

توفيق موعليم اينسانين تقدير آخينتيسينا قاپالي باخماسينا قارشي اولاراق قودرتلي اينسانين اؤز يولونو دوغرو سئچمينده گؤرور. باخماياراق کي، اينسانين اوزرينه چوخ چتينليکلر دوشه بيلر، آنجاق مئيداني عدالتسيزلييه و قفلته بوراخماق اولماز. چونکي اصلینده اينسان و طبيعت اؤزو دوشونجه نين پوئتيک يادداشيدير. اينسانين دوشونجه سي اولدوغو کيمي وطنين و يوردون دا اوز دوشونجه روحو واردير. بونا  گؤره ده ميللي دوشونجه دن دوغان پوئزييا عومومبشري يادداشي اؤزونده احتيوا ائدير کي، ثابيتليگين، تامليليغين و بشرين ايلاهيدن اينسانليغا اوزانان عکس-صداسي اولسون.

 زامان اينسانلاري آغاج کيمي قوپارير

بو دونيادان او دونيايا آپارير.

 اينسان وارليغي، اونون دوشونجه يادداشي زامانلا روحون جيسيمدن آيريلماسينا محل قويمادان اؤز زاوالسيزليغيني خالقين دوشونجه يادداشي نين روحوندا قورويور. چونکي دوشونجه تانري تؤحفه سيدير. ميللي دوشونجه اينساندا سخاوت و محبت پاييدير. اونون بيرلشديريجي و قورويوجو گوجو واردير. توفيق موعليم اؤز دوشونجه روحوندا آغري و آجيلاري ياشاياراق اونو کلاملاشديرير. او اينسانليغين زاوالا اوغراماسيندان نيگاراندي.

 پيس سؤز ندن تئز ياييلير،

 هامييا سيرايت ائدير؟

هرجايي  دانيشماق بعضيلرينده عادت اولوب،

 اخلاق و اونون نورمالاري نين پوزولماسي شاعيرين روحونو مأيوس ائدير، بعضن روحو آغريير، روحونون درينليگينده ساغالماز يارا آچير. او ايسه آغريلاري نين سيزيلتيسيني پوئتيک سطيرلرينده ساکيتلشديرمه يه چاليشير. ويجداني نين کيريمه ين هايقيرتيلارينا سرحدسيز وطن مستويده ، توپراق و اينسانين ميثاليندا ايظهار فضاسي آختارير. او سويداشلاري نين چکديگي آجي و آغريلاري اينيکاس ائدير.

قاراباغ مؤوضوسو هميشه اونون پوئزيياسي نين گؤينه ين يئريدي. يورد ايتکيسي شخصي ايتکيلرينه قاريشاراق دوشونجه لري نين يانغيلاري نين کؤزرتيلريني کاغيذ اوزرينده سطيرلره سپير. مؤحتشم اوردو آپرئل دويوشلرينده کيکيمي قوروسون وطني، يوردو.آپرئل دؤيوشلري قلبينده اؤزونه يووا قوردو. مؤوضويا اوميدله ، تحسينله ياناشان وطنپرور وطنداش، ميللي آجيميز اولان قاراباغ ايتکيسيني بديعي و پوئتيک تفککورده جانلي و هميشه ياددا قالان حقيقت کيمي قورويور و اونو اونوتماغا ايجازه وئرمير.

 توفيق موعليمين ياراديجيليق فعاليتي نين اساس قايه سي اونون شخصيتينده ايفاده اولونان پوئتيک روحوندادي. بو اوزدندير کي، اونون اثرلري نين روحو و ماهيتي دوغرودان دوغرويا عدالتين و حقيقتين ايضاحي و ايظهاريدير. شاعيرين دوشونجه سينده فانتازييالار هئچ ده گؤيلرده گزمير، يئرده مؤحکم آدديملارلا عدالتين جارچيسي اولور. اونون ميصراعلاري نين يولو قاراباغدان، آغدامدان، شوشادان، خانکندينده ائرمني ظولموندن پارچالانان اورگيندن، يعني، خوجاليدان کئچيب گلير. ائله بيل ايچيميزين آغريسيني دوياراق ميصراعلانير شعرلري. بونونلا ياناشي او اوميدلريميزي چيچکلنمه سي يؤنونده گؤره رک آيدين صاباحلارين شفقيني پوئتيک سطيرلرده موژدله يير.

 دئييرلر کيمسه سيزلرين الينده ايختييار اولمور،

 ايختيياري اولمايانلارسا بختييار اولمور.

آما هر بير حالين اؤز ملاحتي وار،

کيمسه سيزلرين اؤلکه سينه صداقتي وار.

 منفور  ظاليملره مئيدان اوخوياراق بير گون کيمسه سيزلرين ده بختييار اولاجاغي نين موژده سيني وئرير، اونلارا هاوادار اولور. ياخشي نين پيسه قاليب گله جگينه اينانير. شاعير دوزو – دوز کيمي دئدینده ده يئنه شوشا عقليندن گئچير. باهارين شوشاسيز نئجه گليب کئچمه سيندن غوصه لنير.

 توفيق فريد بوتون وطن يانغيسي ايله ياناشي معنن تميزليگي ده  اينسانلارا تؤوصيه ائدير.

قانمازليق ذکايا، قافايا قصددير.

اينسانلار!! قانماز اولمايين، داها بسدي.

ندندي قانمازليق اؤزو ده اينساندا بير آمال، بير هوسدي.

 توفيق فريد بو مقصدله دويغو و دوشونجه لريني، اؤز سؤز خزينه سيني، يعني کيتابلاريني اؤلکه داخيلينده، هم ده اؤلکه خاريجينده نشر ائتديره رک اينسانليغين حاق سسي اولماغا عزمکارليق گؤسترير. اونون کيتابلاري، او جومله دن  " وطن عشقي " ،  " باباسيز جوجوق "  تورکيه ده ايستانبول تورکجه سينده، تهراندا ايسه  " همشهري گداي من  "  ديگر شعر و حکايه لر فارسجا و تورکجه نشر ائديلميشدير

فلسفي دوشونجه لريم پوئتيک سطيرلريمده

 

  کؤنول خوشلوغو بعضا اولور کؤنول بوشلوغو. 

  ندن اولور کؤنول بوشلوغو؟ 

  ندن اولور کؤنول خوشلوغو؟ 

  هر قلبين اؤز سؤزو وار. 

  هر قلبين اؤز گؤزو وار. 

  بيري اولور مرحمتلي، ووقارلي، 

  او بيري جيليز، قلبي دارلي. 

  بيري شاختالي، بيري يازلي 

  بيري توخ، او بيريسي گؤزو آجلي 

  بيري قورخاق، او بيري متين 

  بيري يومشاق، او بيري چتين. 

  اونلاردان بيري ياراديرکؤنول خوشلوغو 

  او بيريسي – کؤنول بوشلوغو. 

  **** 

  زامان اينسانلاري آغاج کيمي قوپارير 

  بو دونيادان او دونيايا آپارير. 

  بونو ائدير هردن بيردن يا دا قفلتن، بيردن 

  سوروشمور بونو کيمسه دن، کيمدن 

  ياخينلار آغلايير، ساچيني يولور 

  دونن ديري اولان، بو گون افسانه اولور. 

  **** 

  دونيا اؤزو درد الينده،  چونکي لنگر وورور 

  سوپئر دؤولتلرين فعلينده. 

  سوپئر اوليقارخلار(الیگارشیستلر) اوتوروبلار دونيانين بئلينده. 

  اونلار دانيشيرلار يئکه-يئکه، 

  سوخوبلار آداملارين بوغازينا زهرلي تيکه. 

  اکولوژی کورلانير،  دونيا اؤزو ده قم الينده. 

  چونکي آتوم وار  سوپئرلرين الينده. 

  دئين يوخدور، آي سوپئر، 

  آتومدان دانيشما بير ده. 

  اؤزون گئج-تئز دوشرسن درده. 

  دوستوم، رنگين پاييز يارپاغي 

  تک ساراليب سولاندا، 

  گؤزلرين قم-غوصه دن دولاندا 

  کؤورک حیسلرين سانکي، 

  منيم قوناغيم اولدو. 

  دئه، ندن احوالين بئله اولدو؟ 

  **** 

  پيس سؤز ندن تئز ياييلير، ائدير هامييا سيرايت. 

 هرجايي دانيشماق بعضيلرينده  اولوب بير عادت. 

  بو عوذور آداملاري،قالمير اونلاردا طاقت. 

  بعضا ده اويادير، تاثير ائدير سببکارا 

  بو معنادا لازيم اولور، گلير کارا. 

  **** 

  دوستوم، لاييقسيز سؤز دئسم  گتيرمه ديله. 

  بونو دئميشم ائله-بئله قلبن گوله-گوله. 

  دئمه ميشم بيله-بيله 

  خوش سؤزلريم سنه قوربان،  بير ده ائله. 

  **** 

  منه بيري دئيير هله واخت وار 

   “ ياز، يارات “  بير آز دا اوجال. 

  او بيريسي دئيير:  “ قوجالميسان، 

  خوش، لياقتلي عؤمورله قوجال “ . 

  دوزگون دئييرلر، يازمالييام 

  بلکه عؤمور وئرمه دي ماجال.  

  **** 

  همکاري يوخلاييجي يولداشينا دئدي: 

  يوخلاماني وور قولتوغونا، ايشلري بيرتهر ائيله. 

  مودير سوروشاندا،  “ هر شئي قايداسيندادير “

-  سؤيله  اؤزونو آپار سانکي تميز، ملک، 

  آما اونوتما بو ايشده لازيمدير، 

  هم ده ساختاليق، کلک. 

  يوخلاييجي: بونو ائده بيلمرم، 

  بلکه سني يوخلامايا گؤنده رک؟ 

  سنده وار، منده يوخدور کلک. 

  **** 

  جاناوارلارين اولماسايدي مؤحکم، ايتي ديش.  

  قويونلاري ديري-ديري پارچالاماقلا 

  يئمک اولمازدي اونون ورديشي. 

  بعضا اينسانلارين دا اولور 

  بو قايدالي ياراماز ايشي. 

  **** 

  دوشوندوکجه هئي دوشونورم 

  الدن گئدير هئييم، گوجوم. 

  سانکي قلميم بئينيمه  چکير نره، هوجوم. 

  اورکده اولمور ووجودوما  داياق، ديرک. 

  قلبيمجه دئيير، ياز، يارات 

  آذربايجانلا بيرگه يوکسلک. 

  بلکه، مؤهلت وئردي  بيزه فلک. 

  ايسته ييرم خوش گونلر گؤرک. 

  **** 

  ضيالي نين بيليک تمللري، 

  اونون داورانيش عمللري 

  اويغون گلنده بير-بيرينه 

  تايي، برابري اولماز  اونون نفوذو، قوووتي. 

  وطن عشقي اولار اونون آمالي، قيسمتي. 

  **** 

  ايسترم شانلي اوردو  

  قوروسون وطني، يوردو. 

  آپرئل دؤيوشلرينده کي  کيمي. 

  آپرئل دؤيوشلري قلبيمده  

  اؤزونه بير يووا قوردو. 

  اوردوموزدا واردير 

  گوجلو، پوتئنسيال قوووه. 

  ياغييا ائنديره بيلر  قفلتن ضربه. 

  گتيره بيلرمي شرف و شؤهرتي 

  قيزيل، زينت، وار بيزه 

  يوخسا گتيرر آلچاقليق،عار بيزه؟ 

  ياي دا، ايستي ده قار بيزه؟ 

  يوخسا گتيرر قورو ايفتيخار بيزه؟ 

  **** 

  ظالیم، کؤنلومده اولان صافليغا  

  سن هئچ واخت اينانمازسان. 

  چونکي سن منيم ايدئاليمي، 

  صافليغيمي قانمازسان. 

  اونا گؤره ده منه اينانمازسان. 

  **** 

  عاريف آدامي جاهيل آدام  

  دانلاسا، ائتسه اونا مذمت 

  بو زمانه اوچون اولار 

  آغير بير تؤهمت، علامت. 

  **** 

  فاغيرين، يئتيمين ماليني يئمزلر 

  يئسه لر ده آجگؤزلره 

  ياخشي آدام دئمزلر. 

  **** 

  ايسترديم دونيانين سوپئر دؤولتلرينه 

  مئساژ گؤندريم. 

  اونلاري قاتي مکيرليکدن،  

  زوراکيليقدان دؤندريم. 

  سوساماسينلار کؤرپه لرين،  

  کيشي و قادينلارين قانينا.  

  حیفي گلسين ائکولوگييايا، 

  بوتون جانليلارين جانينا. 

  زينت ييغانلار ايسته ديلر  

  زينتله اوجالتسينلار آديني. 

  زينتسيزلر معنا ايله سؤيله ديلر: 

  سيز قانميرسينيز حياتين معناسيني، داديني؟ 

  زينتلر الدن آليناندا، لاغ ائدن ده بيلر حياتين داديني. 

  روسواي ائدر ائل ايچينده اؤز آديني. 

  **** 

  اگر سؤز-صؤحبت گزرسه گيزليجه، 

  آيدا، ايلده 

  بيل کي، بو سيرر اولاراق قالماياجاق، 

  ياييلاجاق ائل-اوبادا، ديلده. 

  ان اؤنملي اودور کي، شاييه يايماياسان سؤزده، ديلده. 

  **** 

  اي اينسانلار، دانيشمايين  

  کوبود بوغازلا، نفسله. 

  دانيشين مولاييم، اينجه سسله، 

  مهريبان، نوازيشلي اولون هر کسله. 

  **** 

  دونيادا باش وئرسه ده مين بير اويون 

  اينسانلارا ياناشيلسا دا سانکي بير قويون 

  دوستوم، قم يئمه،  

  هر شئيي اورگينه ساليب 

  ساغلامليغيني، عؤمرونو يئمه. 

  ناشوکور اولوب  “ آلله نييه بئله اولدو “  دئمه. 

  صبيرلي اول، کيم يئيير، يئسين، 

  سن اؤزون کاسيبلارين ماليني يئمه. 

  **** 

  گزيب دولانسام دا يئر اوزونو، دونياني 

  شوو بيزنئسده تاپا بيلمه ديم 

  موغامداکي معناني. 

  شوودا گؤردوم ايکيلي معناني 

  شوبهه لي، اؤتري سئوگي موعماني 

  گؤردوم بوردا سئوگي هيجراني. 

  **** 

  فقيره، کيمسه سيزه ظولم ائدنين 

  آغير اولار آلله طرفيندن جزاسي. 

  خسته لنر، گونو-گوندن آرتار هئي آرتار بلاسي. 

  توفيق فريد دئه، کيمسه سيزه، يئتيمه  

  بادالاق وورماغين وارمي معناسي؟ 

  کيمه خوش گلمير يئتيمين، 

  کيمسه سيزين هاراسي؟ 

  نه عئيبي وار کي، يوخدور اونون پاراسي 

  بلکه چؤکوبدو آغلاماقدا، 

  سيزلاماقدان گؤزلري نين قاراسي؟ 

  **** 

  پاراسي اولمايانا مين دوللار 

  گؤرسنر سانکي افسانه. 

  ندن ايمکانليلار ايمکانسيزلارا

    اولوبدور بئله بيگانه؟ 

  قوي کاسيبلار، آهيل قادينلار دا 

  قيدالانسينلار، بطنينده کي  کؤرپه لر 

  دوغولاندا اولسونلار، گلسينلر جانه. 

  **** 

  ايسترديم اينسانلارا خوش گونلر گلسين 

  يئردن، گؤيدن، سمالاردان. 

  تلاتومده قالماسين بيزيم بشر 

  آتومدان حتّی، بير آن. 

  اولماسين مؤحنت، اوزوموزه گولسون 

  اينديکي حال، گله جک، دؤوران. 

  قالماسين کيمينسه قاپيسي باغلي 

  اولماسين اينسانلارين قلبي داغلي. 

  **** 

  آدام وار کي، ايسته مز سيرريني ائتسين   عالمه بيان. 

  آما اييرنج داورانيشي ايله

    بونو اؤزو ائدير، اينان. 

  **** 

  آلوئرچييه، اوليقارخا دوللار گؤزلدي 

  ضيالييا، عاليمه کيتاب، قلم ازلدي 

  سئونلره هردن بير هيجران اؤزلدي 

  سئودا اولسا، قم اولماسا، 

  بو هاميسيندان ازلدي. 

  توفيق فريدين يازديقلاري هم شعيردير،  هم ده قزلدي. 

  **** 

  حالالليغين دا هارامليغين دا 

  اؤز حددي اولور. 

  بيرينين کيسه سي ياريمچيق،  

  او بيرينينکي دولو اولور. 

  بيري يومورتادان يون قيرخير، 

  او بيري بير آز اينصافلي اولور. 

  بيري لوتفه گليب رحم ائيله يير، 

  او بيريسي ديلي نين اوجوندا 

  هئي  “ دوللار “  سؤيله يير.  

  **** 

  غريبه  ايشلري وار هر دؤورانين 

  تزه سي، کؤهنه سي وار هر آنين. 

  بو گون اولان حؤکم صاحيبي، آزاد 

  صاباح اولا بيلر ايشلري برباد. 

  آغلايار، سيزلايار ائيلر فرياد 

  گيلئيلنر ائدر دادي-بيداد. 

  **** 

  دوستوم اولجه جاوانليق ائله دي، 

  ايشلري برباد ائله دي. 

  زمانه دن گيلئيلندي،  داد ائله دي. 

  سونرالار چاليشدي، اوخودو، 

  اؤزونه بير شرفلي آد ائله دي. 

  واليدئينلريني اونوتمادي،  

  اونلاري هميشه ياد ائله دي. 

  **** 

  هامينين عئيني اولا بيلمير گئرچک ايمکاني 

  بو دئمک دئييلدير کي،  

  ديدمه ليدير اينسان-اينساني. 

  توفيق فريد، دئه هامي نين ايمکاني هاني؟ 

  **** 

  نادان مجليسينده حيکمتلي سؤز ده 

  اورواتدان، حؤرمتدن دوشر. 

  ازلدن بئله عنعنه  ياراديب بيزيم بشر. 

  نئيلیيم کي، ضيالي سؤزو نادانا يئتيشمز. 

  يئتيشسه ده دئييلنلري قبول ائتمز، ائشيتمز. 

  **** 

  دئييرلر سئوگيلي جانانلار 

  اولورلار درد آلانلار. 

  آما بعضا ده اولورلار سئوديکلريني 

  درده سالانلار. 

  بوندان ناراحات اولور دوستلار،  

  يئرده قالانلار. 

  اولورمو قاداسيني آلانلار؟ 

  سئوگيده اولا بيلير يالانلار. 

  **** 

  دوشنده خوجالي نين ظولمو ياديما 

  يازيغيم گلير اونلارين فريادينا. 

  دانليييرام اؤزو-اؤزومو،  

  گله بيلمه ديم اونلارين دادينا. 

  بو سببدن غضبله نيرم 

  اؤز پروفسور، علمي آديما. 

  **** 

  دوستونا سايغيلي اول، اينجيتمه اونو. 

  يوخسا حؤرمتدن دوشرسن اونون يانيندا. 

  قفلتن زامانين بير آنيندا 

  سونرا پئشمانچيليق چکرسن اونون يانيندا. 

  **** 

  اينسانلارا آچديم اورگيمي 

  خوش رفتاريم ايله. 

  ايسته ديم اونلار دا منيم کيمي 

  گله شيرين ديله.  

  بونو ائتديم دوستلوغون 

  قدير-قييمتيني بيله-بيله، 

  قلبن سئوينجک، گوله-گوله. 

  من نه بيليم کي، بو حیسسلر  برباد اولاجاق. 

  اينجه دويغولارا باشقا بير آد اولاجاق. 

  **** 

  اينسان ازلدن وورغوندور  

  غريبه لييه، حئيرته. 

  بعضا ده قلم قاشا، قامته. 

  آز مئييلليدير صميميته، غئيرته. 

  بو دا بعضا ضرر گتيرير 

  اينسانلارا، جمعيته، ميلته. 

  **** 

  اينسان، جمعيت اولان يئرده دردي-قم اولماسا اولماز. 

  آما درک ائدک کي،  چمنلييه سو وئرسن 

  گول-چيچک ساراليب سولماز. 

 

 

 

 

مهريبانچيليق اولسا،  

نه آرواد، نه ده کيشي  ائويندن قووولماز. 

  **** 

  يامان سورعتله گئدير دؤورون گرديشي، 

  خيردالانير دونيا. 

  بؤيوک دؤولتلرين کيچيک دؤولتلرله  

  آرتير موناقيشه لي ايشي. 

  آتومدان توتموش هر ايشه قدر 

  آپارير نظارتي، تشويشي 

  توفيق فريد، سانکي اونلارين  

  بوندان باشقا يوخدور ايشي.  

  **** 

  ظالیم، نييه اينسانلارا حالالي هارام ائيله دين؟ 

  اؤزونسه هارامي حالال ائيله دين؟ 

  قويمادين دانيشماغا، اينسانلاري 

  کار ائيله دين، لال ائيله دين.  

  پيسلره نومونه، ميثال ائيله دين. 

  اونلاري آلچالماغا، موتولشمه يه  

  وادار ائيله دين. 

  قلبي گئنيشلري، قلبي دار ائيله دين. 

  بعضا ده اؤزونه اغيار ائيله دين.  

  **** 

  دئديم زمانه اَيه بيلمز قامتيمي 

  بلکه، دييشه بيلر حياتدا ايستيقامتيمي 

  دوزدور، يوخاريلاردا ساخلاماديلار حؤرمتيمي. 

  من ايسه ساخلاديم غورورومو، قامتيمي، 

  اوسته ليک ده سوسيال يؤنوملو فلسفي ايستيقامتيمي. 

  آخي، نه اوچون چکمه لييم کيمينسه 

  نازيني، گؤتورمه لييم ميننتيني؟ 

  اونسوز دا قيريبلار کؤنلوم شوشه سيني، 

  آز چکمه ميشم بعضيلرين انديشه سيني. 

  آما قوروموش آغاج اولماديم، 

  کسه بيلمه ديلر کؤتويومون ريشه سيني. 

  گؤتوره بيلمه ديلر علميمين نيشانه سيني. 

  **** 

  دئييرلر: مجنون لئيلي نين اليندن  

  اولدو سرسري، هم ده دلي. 

  آما دئميرلر بلکه مجنون لئيليني  

  ايبني سينايا قيسقانديغينا گؤره اولوب دلي؟ 

  آما يئنه ده لئيلي-مجنون عشقي 

  اولدو محبت هئيکه لي  

  ايندي ده اولور موعاصير لئيلي، مجنون،

   ابن سينا انديشه سي 

  سينير، تؤکولور گنجلرين جلب شوشه سي 

  اولمور بعضا ياتماغا کيچيجيک گوشه سي. 

  **** 

  بير گنج عاليم دوستوم ايشلريني قوردو 

  دوببه-دوز، روان 

  چاليشدي علم يولوندا هر آن 

  آما بير شئي آلينمادي، 

  چونکي ايندي دييشيب زامان. 

  ايندي او، اؤزونه بخت آختارير 

  اؤزونه  “ بؤيوکلرين “  70 ياشيندا 

  قوهومونو ائتدي گلين. 

  دئدي آداملارا: 70 ياشلي گلي نين تويونا گلين. 

  بئله ليکله، گنجين بختي تاريدي 

   “ گلين “  ايشه دوزلتدي نوه سي  بويدا ار-اوغلاني. 

  آرخاسيز  “ نوه نين “  آرخالي اولدو  اطرافي، هر ياني. 

  **** 

  کئفقوملار (اهل کیف) چکنده کئفچيل دميني 

  من چکديم قاراباغين، دونيانين قميني 

  آختارماديم بختيمي،  “ دايي “ ،  “ اميني “  

  آما حسابا آلديم باشقالارين  

  ييغيلان هارام پوللاري نين جمعيني. 

  بير ايقتيصادچي کيمي دهشته گلديم 

  بو دا دوباره آرتيردي قميمي 

  قلبيمده بو حالي اؤز-اؤزومه  ايظهار ائله ديم. 

  آما اهلي-جاهانا بيلديرمگي 

  توفيق فريد اؤزومه آر ائله ديم 

  **** 

  گؤرنده گؤزل قيز اويويوب فيتنه يه، 

  بير ده نه يه، نه يه؟ 

  مني سانکي آتديلار گؤيدن يئره. 

  ندن زمانه گتيردي بئله؟ 

  بئله ده اولارميش تخريبات، حيله  

  توکه نير بونو بيلنده صبري-قراريم. 

  دئييرم: بودورمو آزادليق؟ 

   “ يوخ دئييرم “  - بودور منيم 

  قطعي شوعاعريم. 

  بونو بيلنده پيس اولور حاليم 

  آما تدبير گؤرمه يه يوخدور ايختيياريم. 

  **** 

  کؤنول توخلوغونون اولور ياخشي آوراسي 

  اولور گؤزل آبو هاواسي 

  اصيل سئوگينينسه - عؤمورلوک وفاسي. 

  **** 

  يوخدور دونيانين وار-دؤولتي منيم گؤزومده. 

  چونکي او واردير منيم  سطيرلريمده، سؤزومده. 

  بو حالا، حالالليغا معطل قاليرام اؤزوم ده. 

  **** 

  گزرديم لاچي نين، کلبجرين، 

  شوشانين داغلاريندا، چمنلرينده. 

  بو دوغوروردو غورور، حئيرت حیسي منده. 

  حيف کي، اورالاري سالديلار کمنده 

  ايندي او حیسسلر يوخدو منده. 

  اوميديم وار گؤيچه ماحاليندا  اولاجام من ده. 

  **** 

  نئجه بيله سن، هارادا و نئچه ظالیم وار؟ 

  توفيق فريد، ياشين اؤتوب، 

  بونو بيلمه يه، حسابلاماغا حالين وار؟ 

  يقين کي، سئنتيمئنتال، اوتوپيک ياناشماق خيالين وار. 

  **** 

  گئدنده قبريستانا باخيرام قبيرلره، 

  حياتيني دييشنلره. 

  دئييرم: اونلارين دا بير گون خوش دمي اولموش، 

  همده مي اولموش، قه مي اولموش. 

  ايندي اؤزلرينه بوردا مکان توتموش. 

  باخين، باش داشلاريندا قوشلار، 

  قارغالار اوتورموش. 

  ايندي بوردا يوخدور نه آد گونو، 

  نه عقيل، نه ده هوش. 

  هر شئي قوروموش، هر شئي يوخ اولموش. 

  يوخدور وظيفه ، نه هر هانسي بير 

  سايقيلار، دويغولار. 

  **** 

  دئييرلر کيمسه سيزلرين الينده ايختييار اولمور 

  ايختيياري اولمايانلارسا بختييار اولمور 

  آما هر بير حالين اؤز ملاحتي وار 

  کيمسه سيزلرين اؤلکه سينه صداقتي وار.  

  **** 

  خوشاگلمز ايشلر توفيق فريدي  زينهارا گتيردي. 

  هئچ اؤزوم ده بيلميرم قلبيمي، 

  دويغولاريمي هارا گتيردي؟ 

  دئديم اؤز-اؤزوم: ظالیم، 

  حدديني آشما، بسدي. 

  سنين حرکتين آداملارا قصدي. 

  نه ائله دينسه قوتار، هوسدي، بسدي! 

  **** 

  قلم، کيتاب ذکالانماق اوچون 

  بير چاره دير. 

  اوندان محروم اولانلار اصيل آواره دير. 

  علم طلب ائدير هر کسدن هوس. 

  لازيم دئييل کئچيره سن واختي بوش-بوشونا، عبث. 

  اوندا اينسانلاري گؤزله ير  فاجيعه ، يا دا قفس. 

  علميسيز، کيتابسيز ذکا  وئرمز هئچ بير بهره. 

  بهرسيزليک حياتي پوچ ائدر، اينساني اوزر. 

  **** 

  اينسانلار اولورلار گاه پولپرست،  

  گاه شؤهرتپرست، گاه روحاني صفا. 

  صفادان تاپيرلار اؤزلرينه شفا. 

  آما اؤنمليدير محمد هادي دئميشکن: 

   “ ادب آموزي-عومومي اينسان “  

  اوندا اولار خوش اونسيت، خوش بير نيت. 

 

 

 

روزِ جهانیِ کارگر یا روزِ کارگر DÜNYA İŞÇİ GÜNU

 

مدیر مسئول دکتر حسین شرقی دره جک سوی تورک

Sorumlu müdir:Dr.HÜSEYN ŞƏRQİDƏRƏCƏK( SOYTÜRK)

 

 

 

 

روزِ جهانیِ کارگر

 روزِ کارگر International Workers' Day یک جشن و مراسمی کارگری و از سویِ طبقاتِ کارگر است که هر ساله در روزِ اولِ ماهِ مِه برگزار می‌شود.

حزب‌های کمونیست، سوسیالیست و آنارشیست و اتحادیه‌های کارگری در بسیاری از کشورهای جهان این روز را با برگزاری تظاهرات وراهپیمائی‌های  خیابانی برگزار می‌کنند. 

 این روز، یادمانِ شورشِ کارگران آمریکایی در اول ماه مه ۱۸۸۶ در شیکاگو است.

ده‌ها سال است که به این مناسبت در این روز، در کشورهای مختلف(بهاستثنای ایالات متحده، کانادا و چند کشور کوچک) مراسم ویژه برگزار می‌شود. ایالات متحده و کانادا نخستین دوشنبه هر سپتامبر (شهریور ماه) را به عنوان «روزکارگر» برگزار می‌کنند.

مناسبت اول مه به عنوان روز کارگر به این لحاظ بوده است که در چهارم ماه مه سال ۱۸۸۶، و در چهارمین روز اعتصاب و تجمع کارگران آمریکایی در شهر شیکاگو، پلیس به روی آنان آتش گشود که شماری کشته، عده‌ای مجروح و بعداً چهارتن نیز اعدام شدند. کارگران اعتصابی خواستار تعدیل شرایط کار و کاهش ساعات روزانه کار از ده ساعت به ۸ ساعت بودند. قرار بود که اول ماه مه ۱۸۸۶ در آمریکا (ایالات متحده)، کاهش ساعات کار به هشت ساعت در روز، به اجرا درآید که چنین نشد و در نتیجه، کارگران در گوشه و کنار این کشور دست به تظاهرات زدند و در یک‌هزار و دویست کارخانه و کارگاه، اعتصاب صورت گرفت. شمار کارگران معترض شهر شیکاگو بیش از سایر شهرها و حدود ۹۰ هزار تن بود. در چهارمین روز تظاهرات شیکاگو، کارگران اعتصابی و هوادارانشان در «میدان بیده = Haymarket» جمع شده و از اینجا به حرکت درآمده بودند. سخنرانان آنان بر یک گاری بزرگ سوار بودند و شعار می‌دادند. پس از طی مسافتی، پلیس اطراف این گاری (چهارچرخه) را گرفت و خواست که تظاهرکنندگان متفرق شوند که ناگهان انفجاری صورت گرفت، یک مأمور پلیس کشته شد و چند کارگر و پلیس نیز مجروح شدند. این حادثه سبب شد که پلیس دست به تیراندازی به سوی جمعیت بزند و کشتار صورت گیرد. آمار کشته‌شدگان اعلام نشده‌است ولی اسامی انبوه مجروحان در دست است. پلیس با اعمال خشونت موفق شد جمعیت را پراکنده‌سازد. در پی این حادثه، هشت تن به عنوان مسبّب دستگیر شدند که پنج نفر از آنان کارگر مهاجر آلمانی و یکی هم آلمانی تبعه آمریکا بود. دادگاه یکی از این دستگیرشدگان را به ۱۵ سال حبس محکوم کرد و بقیه محکوم به اعدام شدند که فرماندار ایالت مجازات دو تن از آنان را به حبس ابد تخفیف داد. یکی از محکومان به اعدام، پیش از اجرای حکم خودکشی کرد و چهار نفر دیگر به دار آویخته شدند.

با رسیدن اخبار مربوط به این تظاهرات، کشتار و اعدام به سایر کشورها، در گوشه و کنار جهان مراسم یادبود برگزار و هر سال هم تکرار شد که به تدریج اول ماه مه، روز جهانی کارگر عنوان گرفت.

چون اعدام‌شدگان شیکاگو عمدتاً آلمانی بودند، در سال ۱۹۳۳ حزب نازی آلمان روز اول ماه مه را روز ملی و تعطیل عمومی اعلام کرد.

روز اول ماه می در سرتاسر هند به افتخار اله بهار و جشنواره باروری، جشن گرفته می‌شود. این روز همچنین یادآور روز بین‌المللی کارگر هست که اهمیت تاریخی دارد. این روز همچنین روز معترضان سیاسی ست. روز اول ماه می غیر از این روز جشن قدیسین هست. برای سازمان دادن کارگران، این روز در بسیاری از کشورها، تعطیل عمومی ست.

روز اول ماه می به عنوان روز کارگر منشأ این روز، جنبش کارگری آمریکا در اواخر قرن نوزدهم است. تاریخ این حرکت به اول ماه می ۱۸۸۶ میلادی بازمی‌گردد. در این روز تعداد زیادی از کارگران آمریکایی دست به اعتصاب زدند و خواستار یک روز کاری استاندارد و هشت ساعته شدند. در چهارم ماه مه در میدان هی مارکت شیکاگو یک بمب پرتاب شده توسط یک انقلابی، منجر به مرگ ده‌ها نفر (از جمله چند افسر پلیس) و زخمی شدن بیش از ۱۰۰ نفر شد.

این تظاهرات نتیجه فوری دریافت نکردند، اما مؤثر واقع شدند. پس از آن، هشت ساعت کار در روز عرف بسیاری از کشورها در سراسر جهان شد. از این رو این روز به عنوان روز تظاهرات، راهپیمایی، و سخنرانی انتخاب شد. این روز در اکثر ایالات متحده، روسیه و دیگر کشورهای کمونیستی تعطیل است. در هند، روز اول ماه مه نیز یک روز تعطیل عمومی اعلام شد.

اولین جشن روز اول ماه مه در هند در مدرس توسط حزب کارگر کیسان هندوستان در ۱ مه سال ۱۹۲۳ برگزار شد. نیز اولین بار بود که پرچم قرمز در هند مورد استفاده قرار گرفت. چتار سینگاراویلو رهبر حزب بزرگداشت روز اول ماه مه را در دو محل در سال برگزار کرد. ۱۹۲۳. یک جلسه در ساحلی روبروی دادگاه عالی مدرس برگزار شد، نشست دیگر در ساحل تریپلیکن برگزار شد. روزنامه «هندو»، از مدرس گزارشی منتشر کرد.

حزب کار کیسان جشن روز اول ماه مه را در چنای معرفی کرد. رفیق سینگاراولار رئیس نشست بود و قطعنامه‌ای مبنی بر این که دولت باید روز اول ماه مه را به عنوان یک روز تعطیل اعلام کند، به تصویب رسید. رئیس حزب اصول غیر خشونت‌آمیز حزب را توضیح داد. یک درخواست برای کمک مالی نیز وجود داشت. تأکید شده بود که کارگران جهان باید برای رسیدن به استقلال، متحد باشند.

روز اول ماه مه، یک بانک در سراسر کشور و تعطیلات عمومی در هند است. تعطیلات به جنبشهای کارگری برای احزاب سیاسی کمونیست و سوسیالیست گره خورده است. در ماهاراشترا و گجرات، رسماً به نام روز ماهاراشترا و روز گجرات بود، چرا که در این روز در سال ۱۹۶۰ هر یک استقلال خود را پس از جدا شدن از ایالت قدیمی بمبئی بر اساس خطوط زبانی، به دست آوردند.

روز کار در تاریخ اول مه در بسیاری از کشورها در سراسر جهان جشن گرفته می‌شده است و هنوز هم اغلب، روزی برای اعتراضات و تظاهرات است. در این روز، سازمان‌های مختلف کارگری در سراسر کشور در قالب گروه، به برگزاری مسابقات مختلف برای کودکان طبقه کارگر می‌پردازند. با این حال، در سال‌های اخیر، مراسم این روز، شکل تازه‌ای گرفته که در آن کارگران و اتحادیه‌های کارگری خواستار حفاظت از منافع خود و و دادن وجه انسانی به اصلاحات اقتصادی هستند.  نامگذاری شد.

این روز در کشور ما در روز ۱۱ اردیبهشت ۱۳۲۵ (اول ماه مه ۱۹۴۶ میلادی) تظاهرات کارگران در کرمانشاه مورد حملهپلیس قرار گرفت. در این تظاهرات ۱۴ کارگر کشته و ۱۲۰ کارگر زخمی شدند. این کارگران نخستین جانباختگان اول ماه مه در ایران هستند.

 

ارگنه گون ویا نوروز بایرامی اسکی تورک گلنه یی

مدیر مسول دکتر حسین شرقی دره جک (سوی تورک)

ƏRGƏNƏGÜN VƏ YA NOVRUZ BAYRAMI ƏSKİ TÜRK GƏLƏNƏYİ

SORUMLU MÜDİR:Dr.HÜSEYN ŞƏRQİDƏRƏCƏK SOYTÜRK

 

 

سئوینج و بایرام هر زامان بیر اوغورون وغلبه نین یادا قازانیمین سونراسی یارانان دویقوسال و اونودولماز بیر اولایدیر.

تورک اولوسونون زورلوقلارا غلبه سینین سیمگه سی کیمی تاریخین یادداشیندا حک اولان "ارکنه کون" یا "ارگنه گون" سونرالار ایسه تورک آچیلیمی ایله اورتا آسیادان دیگر جغرافیالارا یاییلان و مختلیف مدنیت و دیللرده باشقا تور سسلنن بو مادی و معنوی تورک الده ائدینیمی سونرالار چئویری اولاراق ناوروز ، نوروز کیمی قاوراملارلا سسلنمه یه باشلامیشدیر.

اونوتمایاق کی دده لریمیزن کولتور ظفری کیمی دونیا اینسانلارینا تقدیم ائدیلن بو بشری ایجاد اونو گوستریرکی اونلار یارادیجی گوجه مالیک اولموشلار. بو یارادیجیلیق او قدر اونملی دیرکی حالا چاغیمیزدا بوتون بشری ایجادلارین گوجو ایله بو نایلیته چاتماق هارداسا اولومسوزدور.

ارگنه گون معنوی وارلیقدیر اونو یاراداندان باشقا کیمسه منیمسیه بیلمز.بو فرهنگی و مدنی دیر او قدر آنلاملی دیر کی،اینسانین حیات طرزینی اوزونده احتیوا ائتمیش ویوز ایللر بویو حتی مین ایللر بویو کونوللری و روحلاری فتح ائتمه یی باجارمیشدیر.

گلنکلریمیزین یاشانیلان تیمثالی اولان ارگنه گون عادتلری ان آزی بیر ایلین ایکی آیینی اوز دولغون دیرلری ایله باریندیرماقدادیر.

بایرام یعنی گوندوز و گئجه نین برابر اولدوغو بیر گونون بشر دوهاسی ایله اثباتلادیغینی هم ده بو مسئله نی تام بیر آی عرضینده دورد چرشنبه آنلامیلا قوتلاتما مراسیملری موسطویسینده حقیقی آکادمیا کیمی اینسانین یاشام فلسفه سینه اوداقلانمیشدیر. 

کونلوموز و دویغولاریمیز هر زامان ارگنه گون کوکونده اولسون.یئنی ایلده گوروشنه دک.

 

 

یئنی ایلده سیزه اوغورلار دیله ییریک Yeni ildə sizə uğrlar diləyiriK

SORUMLU MÜDİR:Dr.HÜSEYN ŞƏRQİDƏRƏCƏK SOYTÜRK

 

مدیر مسول دکتر حسین شرقی دره جک (سوی تورک)

 

تانرینین بیزه آیردیغی عمر پاییندان بیر ایل داها گئچدی.آجی دادلی ،اوغورلو-اوغورسوز هرحالدا بیر ایل ده یاشلاندیق.البته عمر دئدیین سئویملی تانری پایی هئچ ده اوزون و یا گودکلییله اولچولمور.اونا گوره کی هر آخشام اویارکن و هر صاباح دورارکن تانرییا بیر تشکور بورجوموز اولور . اونا گوره کی هر بیر اینسان حیاتی، اونون یئنی گونه آیلدیغی آندان باشلار.خیالاری و آرزولاری دیرچلمه یه باشلار.

یئنی ایستک و یئنی ایناملا یولو داوام ائتدیرنلر مطلق قازانجیلی چیخارلار.قازانج تکجه مادی الده ائدینیم لر دئیل دیر .یئنی ایل ده یئنی دوستلار ، یئنی فکرداشلار الده ائتمک هم قازانیم ، هم ده یاشام چاشنیسی دیر.سئونلرینیزین سایینی آرتیرا بیلمیشسینیزسه نه موتلو سیزه.ان بویوک یاتیریم و قازانج سئونلرینیزین سایینین گونو -گونودن چوخالاماسی دیر.

چونکو سئوگی حیاتی جانلاندیریر و اونو معنا چالارلاریلا زنگینلشدیریر.اومود ائدیرم یئنی ایل هر بیر اینسانیمیز اوچون باشاری و  اوغور ایلی اولماقلا یاناشی جان و گونولو دوستلارینین چوخالماسیلا دا مصادف اولسون. همیشه آختاریشدا اولاسیز.جانینیز ساغ، اوره یینیز سئوگی دولو اولسون. البته اوز میللی وارلیغینیزی دا هر زامان اون پلان دا توتون کی، سیزی ساییب و سئچسینلر.اوزلریندن بی خبرلر باشقالارینین سایقیسینی قازانا بیلمزلر.

خدافرینین آوازینی دونیانین هاراسیندان دویان وارسا اونلارا سلام اولسون.جان وطن دن هم ده تام آتشین اورتاسیندان هامینیزی سایقی و سئوگیله سالاملاییرام. رجا  ائدیرم گئنه بیر ایلده زیروه یه دوغرو قول -قولا و اوموز- اوموزا اولالییم.سیزین سئوگینیز بیزی بو یولدا اوسانماغا ، بیکماغا قویمایاجاق. اینانیریق، یاشایین کی ، یاشاسینلار...

پوزوتیو دوشونجه لرله دولو اولون کی ، حیاتین دادینی چیخارا بیله سیز. بوتون اولوسوموزا اوغور ،سئوینج و ظفرلر دیله ییله یولا داوام . قادر الله ین کمکلییله انشالله.

 

گنجه لي نيظامي نين تورکجه ديوانينا داير يئني کيتابين نشري

Sorumlu müdir:Dr.HÜSEYN ŞƏRQİDƏRƏCƏK SOYTÜRK

مدیر مسئول : دکتر حسين شرقي دره جک سوي تورک

برات زنجانی زاده ۱۳۰۳ خورشیدی در خلخالاستاد دانشگاه، نظامی‌شناس و پژوهشگر ادبی است

برات زنجانی فرزند کاظم در سال ۱۳۰۳ در خلخال متولد شد. کارشناسی زبان و ادبیات فارسی را از دانشگاه تبریز و کارشناسی ارشد و دکتری زبان و ادبیات فارسی را از دانشگاه تهران دریافت نمود. وی مدتی دبیر دبیرستان‌های خلخال و همچنین رئیس فرهنگ خلخال بود که پس از اخذ دکتری به عضویت هیئت علمی دانشگاه تهران درآمد.

-احوال و آثار و شرح مخزن‌الاسرار نظامی گنجوی، انتشارات دانشگاه تهران.

-خسرو و شیرین نظامی گنجوی (متن علمی و انتقادی ، انتشارات دانشگاه تهران.

-لیلی و مجنون نظامی گنجوی (متن علمی و انتقادی ، انتشارات دانشگاه تهران.

-هفت پیکر نظامی گنجوی (متن علمی و انتقادی ، انتشارات دانشگاه تهران.

-شرفنامه نظامی گنجوی (متن علمی و انتقادی ، انتشارات دانشگاه تهران.

-اقبالنامه نظامی گنجوی (متن علمی و انتقادی ، انتشارات دانشگاه تهران.

-دیوان نظامی گنجوی، انتشارات دانشگاه تهران.

-دیوان اشعار ابوالنجم احمدبن قوص‌بن احمد منوچهری دامغانی، انتشارات دانشگاه تهران.

- برگزیده‌ایاز هفت‌پیکر نظامی  گنجوی، انتشارات امیرکبیر.

-خلاصه داستان خسرو و شیرین: با شرح لغات و عبارات و توضیح نکات ادبی، انتشارات امیرکبیر.

-خلاصه داستان گرشاسبنامه، انتشارات امیرکبیر.

-گلستان سعدی: نسخه علمی و انتقادی از روی قدیمیترین نسخ خطی (نسخ پکن ، انتشارات امیرکبیر.

-برگزیده اشعار سنایی، انتشارات امیرکبیر.

-کشف‌الابیات بوستان و گلستان سعدی، انتشارات دانشگاه تهران.

-تصحیح مثنوی اسرارالشهود، محمد اسیری لاهیجی، انتشارات امیرکبیر.

-دانشنامه در علم پزشکی: کهن‌ترین مجموعۀ طبی به شعر فارسی از حکیم میسری، با همکاری مهدی محقق، مؤسسۀ مطالعات اسلامی دانشگاه مک گیل شعبۀ تهران

-صد غزل از صائب تبریزی با شرح عبارات و ترکیبات ادبی و معنی لغات و اصلاحات، نشر بیستون.

-برگزیده بهترین اشعار مثنوی، نشر طلوع

 

       
   
 
 

 

تهران اونيوئرسيتئتي نين پروفسورو، تدقيقاتچيسي و نيظامي شوناس دکتر برات زنجاني 2012-جي ايلده نشر ائتديرديگي "ديوان نظامي گنجوي" آدلي اثرينده آذربايجانين دونيا شؤهرتلي شخصيتي نيظامي گنجوي حاقيندا گتيرديگي شعر و غزللر بير داها نيظامي نين آنا ديلينده، يعني تورک ديلينده شعر يازماسيني ثوبوت ائتميشدير. بو کيتاب 2012-جي ايل تهران اونيوئرسيتئتي نين نشرياتي طرفيندن 1000 نوسخه ده 3311 سايلي قرارا اساسن و سيلسيله ساي اولاراق 7257 عونوانلي کيتاب کيمي نشر ائديلميشدير.

1925-جي ايل تولدلو تهران اونيوئرسيتئتي نين پروفسورو، آراشديرماجي برات زنجاني 50 ايلدن آرتيقدير کي، نيظامی شوناسليقلا مشغول اولموشدور. آنجاق اونون يئني نشر ائتديرديگي کيتابدا نيظامي نين تورکجه شعري و ديواني نين اولماسي قئيد ائديلميشدير. بو کيتاب تهراندا تهران اونيوئرسيتئتي نين نشرياتي طرفيندن تهران کارگر شومالي خياباني شهيد فرشي مقدم عونوانيندا نشر ائديلميشدير. اونون ائلئکترون عونواني ده بئله دير: http//press.ut.ac.ir

  کيتاب 169 صحيفه دن عيبارتدير. آدي چکيلن کيتاب مؤليفين اؤن سؤزو ايله باشلاياراق نيظامي گنجه لي نين تورکجه ديواني نين ميصير خديويييه نوسخه سي نين فوتوشکلي ايله سونا چاتير. فوتوشکيلده ايسه نيظامي گنجه لي نين تورکجه آدي کئچن و باشقا شاعيرلرين ده آدي اولان سياهي وئريلميشدير. بو تاريخي سندين يازيلديغي تاريخ ايسه 933 هيجري-قمري ايلي اولاراق قئيد ائديلميشدير.

کيتاب اؤن سؤزله باشلاياراق نيظامي گنجه لي و نيظامي قارامانلي نين اليازمالاري نين آراشديرمالاري ايله داوام ائتميش، سونرا نيظامي قارامانلي نين ديواني نين اليازماسي نين شرحي وئريله رک نيظامي گنجه لي نين فارسجا شعرلرينه کئچيد آلميشدير. کيتابين 3-جو صحيفه سينده نيظامي گنجه لي نين آلله حاقيندا  سيتايشي شعري يئر آلميشدير، سونرا ايسه ايسلام پئيغمبري نين حاقيندا يازديغي شعر وئريلميشدير. 7-جي صحيفه ده موششدر آدلي شعر وئريلميشدير. بو شعرده ايسه نيظامي ياراديليشنين حيکمتي و فلسفه سي حاقيندا سؤز آچميشدير. داها سونرا يئنه ده آلله حاقيندا سولطاني-کعبه حاقيندا، يئنه ده آلله حاقيندا و کيتابين 16-جي صحيفه سينده مدحي معشوق دئيه يئنه ده نيظاميه آيد اولان نرگيزين سيتايشي حاقيندا شعر وئريلميشدير.

مؤليف کيتابيني نيظامي نين «پير»، «سيتايش و سؤوگند» ايله داوام ائده رک «عاشيقين معشوقدان شيکايتي»، سونرا ايسه نيظامي نين قزللريني وئره رک، اونون دوبيتي و تک بيتلريني کيتابيندا گؤسترميشدير. کيتابين 113-جو صحيفه سينده ايسه «قصيده به زباني تورکي از ديوان خطي خديويه» آدلي قصيده وئريلميشدير. بو قصيده ده  ايسلام پئيغمبري نين مدحي حاقيندا شعرلر يازيلميشدير. باشلانغيج:  

  يا اشرف البرريه، يا سيد الورا

 

 

  سون: 

  ذات تنزيله صفاتينه بلنمگه شانينده 

  ائندي  سوره و نجوم ايضاح هووه. 

  قئيد ائتمک لازيمدير کي، نيظامي بوتون مثنويلرينده اؤنجه  تانريني سيتاييش ائتميش و سونرا ايسلام  پئيغمبريني مدح ائتميشدير. آنجاق قئيد ائتديگيميز قصيده ده نيظامي فارسجا يازديغي پئيغمبرين نعتي حاقيندا: 

  گرانمايه تر، تاجي آزادگان  

  گراميتر آدمي زادگان 

  دئيميني ايسه يا اشرف ال بريه، يا سيد الورا  عرب ديلي تئرميني ايله دييشميشدير. بونا گؤره ده بو قصيده نين نيظامي گنجوي نين حساب ائتمک اولار. اونا گؤره کي، تهران اونيوئرسيتئتي نين چاپ ائتديگي شرفنامه کيتابيندا دا فارسجا قئيد ائتديگيميز بيت (148-جي) نيظاميه آيد اولدوغو گؤستريلميشدير. بو حاقدا نيظامي نين شعري نين داواميندا مؤليف چوخ توتارلي ايضاحلار وئرميشدير. بئله کي، کيتابين 113-114-جو صحيفه لرينده بونلاري گؤرمک اولار.  

  کيتابين 115-جي صحيفه سينده نرگيز رديفلي قصيده محمد خان (محمد جاهان پهليوان حاقيندا و مدحينده سؤيله نيلميشدير). 

  باشلانغيج: 

  سِحر ايله شعبده علمينده کمالي يوغ ايسه  

  بس نه حيلئيله آلور اووجينه آذر نرگيز . 

  ايردي اوستونه توتوب چتري سولئيمان لاله  

  گلدي باشينه اوروب تاجي سيکندر نرگيز. 

  سون: 

  نجمه کيم باغي جمالينده پري چئهريلرين 

  يوزدن و گؤزدن اوله تازه گول  او نرگيز 

  سبززار فلک اوستونده اوله خيمه گه کین  

  کینده خورشيد و قمر در گول و اختر نرگيز. 

 کيتابي اوخويارکن  مؤليف نيظامي گنجوي نين ميصيرين دؤولت خديويه کيتابخاناسيندا ساخلانان اليازماسينا ايستيناد ائده رک يئنه نيظاميدن بير تورکجه غزل بو باشليقلا وئرميشدير: 

  گؤزلريم ياشيني گؤزلر اول بوتي سيمين بدن  

  نيته کيم گؤکده سورييا گؤزلر آهويي ختن 

 قئيد ائتمک لازيمدير کي، «آهويي ختن» سؤزو بو دؤوره آيد اولان بوتون شاعيرلرين ايچريسينده يالنيز و يالنيز گنجه لي نيظاميه آيددير. بونو ايسه نيظامي نين فارسجا شعرينده ده گؤرمک اولور (تهران اونيوئرسيتئتي نشري 2676-جي بيت، «خسرو و شيرين» اثرينده اوخويا بيلريک): 

  شبا هنگام که آهوي ختن گرد  

  زناف موشک خود را رسن کرد. 

مؤليف کيتابين يئنه 118-جي صحيفه سينده خديويه نوسخه سينه ايستينادن باشقا بير تورکجه شعري وئرميشدير. يئنه همين صحيفه ده «اودا نال آتماق»، «نعل در آتش نهادن» آدلي بير شعر وئرميشدير. قيد ائتميشدير کي، نيظامي نين شعرلرينده بو ايفاده تئز-تئز ايشلنمکده دير و آنجاق اونا مخصوصدور. حتّی، نيظامي نين چوخ يئرلرده چاپ اولونان اثرلرينده بو ايفاده نين ايشلنمه سيني ثوبوت ائتميشدير (ص. 118-119). مؤليف کيتابين 120-جي صحيفه سينده يئنه نيظامي گنجوي نين خديويه کيتابخاناسيندا ساخلانان اليازماسينا ايستينادن بير غزلي وئرميشدير. بو غزل تورکجه، فارسجا و عربجه يازيلميشدير: 

باخ:

  ائتمه دن سيلي  فنا  عؤمرو دياريني خراب  

  خوز من العيش نصيبا و من العمر نصاب (عربجه)  

  فتح باب حرمي عشق ز ميخانه طلب (فارسجا) 

  مؤليف قئيد ائدير کي، حافظ شيرازي نيظامي گنجه ليدن بو غزلي اوخوياندا وجه گله رک تورکجه بيلمه ديگي اوچون اونا عربجه و فارسجا نذيره يازميشدير: 

  باشلانغيج: 

  اتت رواح رند الحلم و زاد غرامي (عربجه) 

  فدايي خاک در دوست باد جان گرامي (فارسجا). 

  سونلوق: 

  چو سلک در خوشا بسط شعر نغز تو حافظ 

  که گاه لوطفي سبق ميبرد ز نظم نظامي. 

  گؤروندويو کيمي هافيز نيظامييه ايستيناد ائده رک شعريني يازير. بو شعرين تاماميني کيتابين 120-جي صحيفه سينده اوخوماق مومکوندور.    مؤليف کيتابين 121-جي صحيفه سينده نيظامي نين کمال الدين ايصفاهاني نين شعرلرينه بلد اولدوغوندان خبر وئره رک يازير و دئيير: 

  باشلانغيج: 

  نيگارين خيال زولف و خالي  

  خياليمدن دگيل بر لحظه خالي  

  سونلوق: 

  نيظامي بي نيظام ائتدي کلامين  

  کمالي نظم ايله نظم کمالي. 

  ادبيات تاريخينده هامييا بللي اولدوغو کيمي کمال الدين ايسماعيل ايصفاهاني نيظامي گنجوي ايله عيني دؤورده ياشاميشدير. نيظامي 603 هيجري قمري، کمال الدين ايسه 635 هيجري-قمري تاريخده وفات ائتميشدير. نيظامي گنجوي شعرلرينده 2 دفعه  کمال الدینين آديني چکميشدير. او، خلايق المعاني قصيده سينده 84-جو بيتده نون قافيه لي و نرگيز رديفلي شعرينده، همچينين نيظامي تورکجه قصيده سينده، نرگيز قصيده سينين ر قافييه سينده کي محمد جاهان پهليوان حاقيندا يازميشدير و 60 بيتدن عيبارتدير، قصيده نين حوسنو خيتامينده کمال الددينين آديني چکرک تورکجه قصيده و نذيره يازماق مهارتيني گؤسترميشدير. 

  مؤليف کيتابين 157-جي صحيفه سينده نيظامي نين تورکجه قصيده لري نين موندريجاتيني وئرميشدير. قيد ائتمک لازيمدير کي، مؤليفين ايستيناد ائتديگي خديويه نوسخه سي 2006-جي ايلده باکي شهرينده منیم طرفيندن  لاتین البفا سینا حاضيرلانان و  صدیار وظیفه ائل اوغلو طرفيندن ترتيبلنن ديوان نيظامي (گنجه لي) تورکجه (آزربايجانجا) (قصيده لر-غزللر) کيتابي نورلار نشرياتي طرفيندن چاپ ائديلميشدير. کيتاب چاپ اولوندوقدان سونرا بير سيرا عاليملر اونا موثبت راي وئرميشدير، او جومله دن مرحوم واقيف آرزومانلي، ادبياتشوناس پروفسور آزاده خانيم رستم زاده، ديلچي پروفسور نيظامي خودييو، مرحوم ديلچي و ادبيياتشوناس عليار صفرلي موثبت راي ایله چیخیش ائتمیشدیرلر.. بونونلا ياناشي منفي راي وئرن بعضي ديلچي  و نيظاميشوناس عاليملر ده اولموشدور. آدي چکيلن بو کيتابدا گؤستريلير کي، نيظامي گنجوي، نيظامي  گنجه يي، نيظامي گنجه و شيخ نيظامي کيمي قئيد اولونان بؤيوک نيظامي صنعت دونياسيندا تايسيز اولدوغونا گؤره اوندان سونرا دونيايا گليب ياشايان حاير و تزکيره چيلر، نيظامي دئديکده  «گنجه لي نيظامي»ني نظرده توتوبلار. عصرلردير کي، اونون آديني چکديکده «گنجه يي» و «گنجه لي» سؤزلريني تخلوصوندن سونرا يازماسالار دا، گنجه لي نيظاميه آيد اولدوغو آيدين گؤرونورو. بونا گؤره کي، اونون تايسيز  ياراديجيليق دونياسيندان سؤز دوشنده، اوخشاري اولمادان مخاطبلر، سؤزو گئدن شاعيرين هانسي  نيظام اولدوغونو ياخشي بيليرلر. اونون آدي ايلياس، لقبلري  کمال الدين و نيظام الدين، کونيه سي ابومحمد، آتاسي نين آدي ايسه يوسيفدير. او، شعرده نيظامي تخلوص ائتميش، اؤز عصري نين پارلاق ادبي سيمالاريندان اولموشدور. آناسي نين صيفتيني اؤز ديليندن رئيسه يازميشسالار دا، بو آدا شوبه لننلر ده اولوبدور. پروف. ع.صفرلي بو حاقدا اليازمانين دوزگون اوخونماماسينا ايشاره ائدير. دوکتور برات زنجاني ايسه بئله بير آدين اولدوغونا شوبهه ايله ياناشير. دوکتور حين محمدزاده صديق رئيسه بيلير، آنجاق بو شوبهه حلل اولونماميش قالير. 

نيظامي نين آنادان اولدوغو تاريخ حاقيندا موختليف فيکيرلر ايره لي سورولموشدور. ريپکا، بئرتئلس، باخئر و مجتبی مينووي نيظامي نين آنادان اولدوغونو 535-جي ايل (هيجري) موعينلشديرميشلر. وحيد دستگردي 535-دن 540-آ قدر، مينورسکي  541- و يا 551-جي ايله.، محمد معين 542 ياخود 543 ه.، دوکتور دبیح الله صفا 540-دان ايره لي و يا 540 ه.، سعيد نفيسي 540 ه.، خليل يوسيفلي ايله عليار صفرلي  ايسه 1141 ميلادي ايلينده يازميشلار. مزاريني گنجه شهري نين  ياخينليغيندا يئرلشن احمدلي کندينده موعينلشديرميشلر. امير دؤولتشاه سمرقندي نيظامي نين وفاتيني 576 ه، قزويني 590 ه.، حاجي خليفه کشف الضونوندا 596 يا 597 ه.، بئرتئلس و ريپکا 599 ه.، وحيد دستگئردي 600 يا 614 ه.، دوکتور معين 614 ه.، ذبیح الله صفا 614 ه.، خليل يوسيفلي ايله عليار سفرلي 1209 ميلادي ايلينده موعينلشديرميشلر. 

  نيظامي ايلک دفعه  اولاراق قيپچاق گؤزه لي اولان آفاق ايله ائولنميش، محمد آدلي بير اوغلو اولموش، قيپچاق گؤزه لي  آفاق  جاوان ايکن دونيادان کؤچموش و گويا نيظامي او آجي آيريليقدان سونرا دا ايکي دفعه  ائولنميشدير. دربار و سارايلارا دوغرو يؤنلمه ين نيظامي نين فارسجا و تورکجه شعرلرينده اينسان سئورليک، بشري آرزولار و نجيب دويغولار اوخوجونو واله ائدير. نيظامي نين لقبلريندن بيري ده شيخ نيظاميدير. بئله کي، قيزيل آرسلان اونو مجليسينه چاغيراندا : - نيظامي گلير، - دئيه ايچکي و ساکرلرين  اورتادان  گؤتورولمه سيني امر ائديردي. بو، نيظامي نين ايسلام دينينه درين اعتيقاديني گؤسترير. اليمزده اولان ديواني-نيظاميده، ايلک شعريني محمد حضرتلرينه حصر ائتميش و شعرين اهميتينه گؤره، کاتيب ده او شعره ديواني-نيظامي نين ايلک صحيفه سينده يئر وئرميشدير. 

 نيظامي نين «خمسه»سينده آلتي شعر کيتابي يئرلشير. او، «خمسه»ده اولان شعر  مجموعه لريني، آدلاريني آشاغيدا قئيد ائتديگيميز امير و شاهلارا ايتحاف ائتميشدير. 

  1.«مخزن الاسرار» («سيرلر خزينه سي») مليک فخرددين بهرامشاه، ارزينجان حاکيمي. 

  2. «خسرو و شيرين»، ابوطاليب توغرول ابن آرسلان، آتابي شمس الدين محمد جاهان پهلوان (ائلدنيز اوغلو) و قيزيل آرسلان. 

  3.«ليلي و مجنون» ابومظفر شيروانشاه. 

  4.«هفت-پيکر»، («يئددي گؤزل») سولطان الددين کؤرپه آرسلان. 

  5.«شرفنامه»، آتابی اعظم مليک نصرت الدين ابوبکر سلجوقي (محمد جاهان پهلوانين اوغلو). 

  6.«اقبالنامه»، موسول پادشاهي مليک ايززددين ماهمود ايبن آرسلان (ديواني-نيظامي ائل اوغلو تهران 2006بیرینجی نشری، ص. 3-4).