دیل کیملیی نه دیر ؟ آنا دیلینین قورونماسی و گلیشمه سی ندن اونملی دیر.

DİL KİMLİYİ NEDİR?ANA DİLİNİN QORUNMASİ VƏ GƏLİŞMƏSİ NƏDƏN ÖNƏMLİDİ?


 

 

 

 

 

 

 

 

Description: 17مدیرمسئول : دکتر حسین شرقی دره جک( سوی تورک)

SORUMLU MÜDİR:Dr.HÜSEYN ŞƏRQİDƏRƏCƏK  SOYTÜRK

 

 

کوره سللشن دونیادا هر گئچن گون دیللرین اهمیتی آرتماقدادیر. اونا گوره کی دیل اینسانلارین مادی و معنوی دیرلرینین بیریکیم گوسترگه سیدیر.  دیل هر بیر فرد ؛ توپلوم و میللتین  اوز گئچمیشدن گونوموزه اوزانیب گلن باشاری حیکایه لرینین ان گوزل گوستریجیسی اولماقلا یاناشی میلتلر ایچینده اونون وارلیق امضاسی دیر.

آنا دیلی گلنه یین و گوره نه یین تریبوناسی دیر.دامارلاردا آخان قانین اوره ک  فیلترینده  سئوگی ؛ نیفرت  و باشاریلارینین سوز فاکتورودور.

بوتون بونلارلا یاناشی آنا دیلی فردی کیملیین توپلومسال کیملییه کلید نقطه سی دیر. او ذات دیر.ژنتیکی اتصالین جانلی و تاریخی سورجینین واز گئچیلمز ندنی دیر. دیل کیملیی آتانین امه یی و آنانین عشقیله یوغرولموش سئوگی خمیری دی. اونو کیمسه نین سیفاریشی ایله سیلیب آتماق اولماز .

بو گونلرده اولکه نین تحصیل باخانی م.بطحایی طرفیندن ایره لی سورولن آنا دیلی تحصلینه یاساق گتیریلمه سی اصلینده سیستملی شکیل ده آنا دیلینی یوخ ائتمه قصدی دیر. باخان (وزیر) یاشادیغی اولکه نین حقیقتلرینی بیلمه دن دانیشارسا ,اونون زیانی بهره سیندن چوخ اولا بیلر. فارس دیلی عموم اولکه اونسیت دیلی کیمی قبول اولونور . آنجاق بو دیلین قرمیزی جیزگی اولماسی باشقا دیللری ازیب گئچمک و اونلارا حورمتسیزلیک دیر. بیر اولکه نی پایلاشیریقسا اونون هر شئیینی برابر بولوشمه لییک. بو اوزدن آنا دیلی کیملیی اهمیتلی دیر. فارس دیلی کیملیک دئییل او بیر فاکتوردور. اونون اولوشومو سیاسی و نیظامی گوجون وارلیغینداندی.آنجاق آنا دیلی یالنیز بیر یارادیلیشین و سئوگینین وار اولوشومونداندی.

سن منی سئومه سن منیم ده سنی سئومه مه لزوم قالمیر آرتیق. اورتاق دیرلریمیزی سئورک قورومالییق. سن بال یئه من ایسه زهر , بونون هاراسی  قارداشلیق دیر. بونون نه یی بیرلشدیریجی دیر.

وورقولاماق ایستردیم کی , هرکس بیلمه لیدیر بیز چوخ میللتلی اولکه نی پایلاشیریق اونا گوره ده بیرینین دیرچه لمه سی نامینه باشقالارینی یوخ ائتمک فاجعه ایله نتیجه لنه بیلر. بون بیلمک ده یارار وار. هم اولکه نی 40% فایزینی اولوشدوران بیز تورکلره سیزین قرمیزی جیزگیلرینیز سون درجه آغیر هاوادیر. نتی بیر آز بم دن چالما زامانی گلمیشدی. آتالار دئمیشکن :" آغیر اوتور باتمان گل " کی میندیین گمی ده بوغولمویاسان.

بیزیم و آتالاریمیزین هر بیریسینین  بو توپراقلارین وار اولوشوندا زحمتلری واردیر. ایستر عراقلا ساواشدا ایستر استکبار جهانی ایله مجادله ده گوستردیمیز دوروشوموزدا.

بیزیم آنا دیلده تحصیل آلماغیمیز اگر وزیری قورخو وتشویشه سالیرسا , او زامان او میللی لیک دن چوخ اوزاقدیر. آخی بو یوردون توپراقلارینی شهیدلریمیزین قانلاریلا برابر سوواردیق .ایندی نئجه اولور بیزیم قانیمیز گره کلی دیر , دیلیمیز ایسه قورخونجدور.

پارادوکسالییق اصلینده ایچینیزده اولان فوبیا دان اورتایا چیخار , اونا گوره ده نیکبین و جسور اولماق گره کدیر. سیز قورخسانیزدا , بیز واریق سیلیب آتماغا دا گوجونوز یئتمز چونکو بیز درین کوکلره مالیک کولتورل  و گلنک لره مالیکیز.

بیر ده کی هانسی چاغ دا یاشادیغینیزی بیلمه لیسینیز. رضاخان نین انگلیسلر طرفیندن دئدیرتدیکلری او آرخاییک سوزلری یئنیدن گوندم ائتمک قباحتدیر. بیز برابر یورودوک کی برابر یاشایاق و برابر قازاناق. اونوتمامیشیق بیر عصر بیزه و دیلمیزه  و کولتوروموزه اولان ستمی و آیریسئچگیلیی .

وزیر قارداش وئره جکسن حضور وئر یوخسا بیزیم حاق چاناغیمیز سنین کیندن داها چوخ دولودور.

تورک اینسانی آرتیق چاغین نبضینی توتماغی اویرنمیشدیر. او یارالی مدنیتینی ساغالتما یوللارینی بیلیر. بیزیم یارالاریمیزا مرهم دئییلسیز هئچ اولماسا دوز باسمایین. منیم ده دیلیم , منیم ده آنام , منیم ده مدنیتیم  عزیزدی و گرامی دی.

آتالار دئمیشکن : "منه قییخ باتیرینجا اوزونه بیز اینه باتیر"

دیرلی سویداشلاریم دیلین قورونما اهمیتی ائله بوردا اورتایا چیخییر.اسن کولک و فیرتینالار سنی یئریندن قوپارا بیلمز او زامانادک کی سن دیلینی بیر وارلیق کیمی قبول ائدیب و قوروموش اولاسان.

دیل وارلیغی کوک وارلیغین قوروما مکانیزمیدی. اونوتمایاق کی بیزلری اونجه دیلدن سونرا ایسه کوکوموزدن آلی قویارلار.

یئری گلمیشکن آنا دیللی مطبوعاتمیزین 143  جو ایلیدیر . گرچکدن بیر عصر یاریم اونجه دیلیمیزی و دیل کیملییمیزی قوروماغا تشبوث گوسترنلره تاریخی و معنوی سایقی و حورمت بورجوموز واردیر. حسن بی زردابینین تملینی قویدوغو اکینجی قزئتی او گوندن بو گونو یولوموزا ایشیق توتماقدادیر.یولو یولجولولو اولسون.

 

آذربايجان تورکجه سینده آنا دیللی مطبوعاتي نين 143 ياشي تامام اولور

   

حسن بي زردابي نين ياراتديغي و رئداکتورو (سردبیری) اولدوغو  " اکينچي "  قزئتي ايله اساسي قويولان آذربايجان ژورناليستيکاسي موختليف دؤورلرده آغير سيناقلارا معروض قالدي، آما ميللي ديلين ياشاماسي نامينه هر چتينلييه دؤزدو و توتدوغو شرفلي يولدان دؤنمه دي. 

" هئچ اولماز کي، دوغرو سؤز يئرده قالسين "  دئين حسن بي زردابي ائل-اوبانين ظولمت ايچينده بوغولدوغو بير واختدا اونا ال اوزاتماق، اونون يولونو علم، معاريف چيراغي ايله ايشيقلانديرماق، دوغرو يول گؤسترمک اوچون  " اکينچي " ني ياراتدي.  " اکينچي "  آذربايجان تورکجه سینده اصل ميللي دئموکراتيک و خالق مطبوعاتي نين ايلک تمل داشيني قويدو. 1875-جي ايل تیر 12-دن 1877-جي ايلين شهریوردک جمعي 56 نؤمره سي چيخان  " اکينچي " ميلتين آيناسي اولدو، آذربايجان ژورناليستيکاسي نين بايراقدارينا چئوريلدي. 

  سونراکي ايللرده گؤرکملي ضياليلار طرفيندن نشر ائديلن  " ضيا " ،  " کشکول " ،  " شرقي-روس " ،  " ايرشاد " ،  " موللا نصرالدين "  کيمي قزئت و ژورناللار  " اکينچي " نين عنعنه لريني داوام ائتديردي. و او گوندن بو گونه ایستر او تایدا و ایستر بو تایدا بوتون زورلوقلاری آشاراق آنا دیللی مطبوعاتیمیزی یاشاتماغی باجارمیشیق. بوندان سونرادا داها ایناملا آدیملایاجاییق.

  به بهانه 143 سالگی مطبوعات

به پاسداشت فعالیت های آگاهی بخش روشنفکران قرن نوزدهم  و اوایل قرن بیستم در قفقاز و خدمات صورت گرفته از سوی آنان صفحاتی با عنوان روزنامه های آن دوره از جمله "اکینچی"، "ضیاء"و "ارشاد" در ویکی پدیا راه اندازی شده است.

به گزارش یول‌پرس، به مناسبت ۱۴۳ سالگی مطبوعات آذربایجان، تعداد ۱۴۳ عنوان نشریات از سوی کتابخانه مرکزی این کشور انتخاب و با ویرایش در ویکی پدیا منتشر شده‌‌‌‌‌‌‌اند. از بین این مقالات تعداد ۵۵ عنوان قدیمی ویرایش شده و ۸۸ عنوان جدید بوده‌‌اند. هدف از این اقدام در واقع پر کردن خلا های موجود در زمینه های خاص در ویکی پدیای آذربایجانی بوده است.

در نخستین گام با الهام گرفتن از نام قدیمی ترین نشریات جمهوری آذربایجان صفحاتی با عنوان “تفلیس خبرلری” و “قفقازین بو طرفی‌نین خبرلری” ایجاد و انتشار یافته است. در مرحله بعد نیز به پاسداشت فعالیت های آگاهی بخش روشنفکران قرن نوزدهم  و اوایل قرن بیستم در قفقاز و خدمات صورت گرفته از سوی آنان صفحاتی با عنوان روزنامه های آن دوره از جمله “اکینچی”، “ضیاء”، “کشکول” و “ارشاد” راه اندازی شده است.

همچنین صفحه ای ویژه به یاد نخستین روزنامه طنز در جمهوری آذربایجان با عنوان “ملا نصرالدین” و نیز نشریاتی که تحت تاثیر این نشریه فاخر چاپ می شدند از جمله “بهلول”، “مزه لی” و “کیرپی” راه اندازی و انتشار یافته است.

بخش دیگری از این فعالیت فرهنگی به نشریاتی اختصاص یافته است که بستری برای انتقال مفاهیم ملی و استقلال خواهی از زیر یوغ تزارها بوده اند. از جمله نشریاتی که در این قسمت جای گرفته‌‌اند روزنامه معروف “فیوضات” بوده است که در آن روشنفکرانی از جمله جلیل محمد قلیزاده، حسن زردابی و عمر فائق زمانی قلم زده بوده‌‌اند.

نشریات آموزشی قدیمی از جمله “مکتب” و “رهبر” و همچنین نشریاتی با محوریت مطالبات زنان مانند “آذربایجان قادینی” و “ایشیق” از دیگر صفحات مهم ایجاد شده در این طرح فرهنگی بوده‌‌‌اند.

نشریات مهم دیگری از جمله “آچیق سؤز” که در دوره حکومت دو ساله جمهوری دموکراتیک آذربایجان به عنوان ارگان رسمی دولت عمل می کرد از جمله نشریات ویرایش شده و انتشار یافته بوده‌‌اند./ آناج

حسن بیگ زردابی

حسن بیگ زردابی(ترکی آذربایجانی: Həsən bəy Zərdabi)،حسن بیگ سلیم بیگ اوغلو ملک‌اف Həsən bəy Səlim bəy oğlu Məlikov زاده ۲۸ ژوئن ۱۸۳۷ یا ۱۸۴۲ ۱۵ نوامبر ۱۹۰۷) بود. او یک روشنفکر و روزنامه‌نگار آذربایجانی و بانی اولین روزنامه تورکی آذربایجانیاکینچی (دهقان) در سال ۱۸۷۵ بود.

زردابی در زرداب که آن زمان یک روستای کوچک در کنار رودخانه کُر غرب باکو بود متولد شد. او تحصیلات اولیه اش را در مدرسه روسی شاماخی و بعد از دریافت یک بورس تحصیلی در تفلیس به اتمام رسانید و سپس به بخش ریاضی و فیزیک در دانشگاه مسکو پیوست. پس از فارغ‌التحصیلی اوبه مدیریت مسّاحی زمین در تفلیس و بعد به قوه قضائیه در قوبا منصوب شد. او از این سمت خود استعفا داد تا به عنوان یک معلم علوم در یک مدرسه متوسطه در باکو کار کند،جایی که او یک مؤسسه خیرخواهانه تأسیس کرد تا به تحصیلات مدرن بچه‌های مسلمانان کمک بکند.

 فعالیتها

زردابی در طول زندگی اش مبارزی برای روشنگری مسلمانان در قفقازبود.

 زردابی طرفدار سکولاریسم وسواد آموزی در میان جمعیت مسلمان درقفقاز جنوبی بود.

در ابتدا او از حکومت , حمایت می‌کرد، اما بعداً در ارزیابی خوددر مورد مزایای حکومت امپراتوری روسیه تجدید نظر کرد. روشنفکران جوان آذربایجانی درآن دوره روسیه را به عنوان کانالی برای نزدیکی به ترقیات اروپا می‌دیدند آنها به زبان ترکی آذربایجانی به عنوان وسیله‌ای برای ابراز هویت فرهنگی می‌نگریستند. آنها در حین مبارزه خود برای تغییر و تحول، همان‌طور که آدری آلشتات(َAudrey Altstadt) توضیح می‌دهد، روشنفکران آذربایجان متوجه شدند که نیازی به ترک میراث فرهنگی خود برای بهره بردن از پیشرفتهای اروپا نیست. زردابی به چنین نتیجه‌گیری در نتیجه سال‌های طولانی تبعید در روستای کوچک زرداب به این نتیجه رسید.

 

حسن بیگ زردابی همراه با روشنفکر تاتار اسماعیل گاسپرالی و سیاستمدارعلیمردان توپچوباشوف

در سال ۱۸۷۳ زردابی با یکی دیگراز روشنفکران فعال، نجف بیگ وزیراف اولین تولید هنری تئاتر در آذربایجان را با نمایش ماجرای یک خسیس بر اساس نمایشنامه میرزا فتحعلی آخوندزاده به روی صحنه آورد.

در سال ۱۸۷۵ زردابی روزنامه اکینچی را تأسیس کرد. این اولین روزنامه مستقل به زبان ترکی آذربایجانی در امپراتوری روسیه بود. مطابق با ایده‌ هاینارودنیک (پوپولیستی) زردابی این روزنامه با نام اکینچی در واقع خطاب خود را در درجه اول به طبقه کشاورزاختصاص داده بود. این موازات باایده‌هایی بود که غالب در دانشگاه‌های روسیه در آن دوران رواج داشت. این روزنامه چندین بار توسط مقامات روسی تعطیل شد و با عنوان "مضر و سیاسی غیر قابل اعتماد" قلم داد شد. "در شمال آذربایجان در پاییز سال ۱۸۷۷ پلیس هامشغول بودند به دستگیری تعداد زیادی از تحصیل کردهای "تاتارها" (حکومت روس به آذربایجانی‌ها عنوان "تاتارهاً را داده بودند). دلیل دستگیری‌ها عمدتاً برای فعالیت‌هایی مانند تشکیل محافل و توزیع تبلیغات ضد دولت بود." پس از بسته شدن اکینچی در سال ۱۸۷۷ زردابی به روستای اجدادی خود تبعید شد.

در سال ۱۹۰۵ اوفعالیت‌های فرهنگی خود را به عنوان یک خبرنگار، برای یک روزنامه مترقی به نام حیات از سر گرفت. او در مقالات خود مردم را به وحدت فرهنگی مسلمانان در روسیه و استقرار یک زبان واحد تورکی دعوت می‌کرد، تا بدین وسیله ترقی و تکامل اجتماعی از طریق کمک به رشد اجتماعی مسلمانان روسیه تظمین شود. به نظراو برای اینکه پیشرفت و توسعه اجتماعی جامعه مسلمان تضمین شود مردم باید به زبان مادری خود بنویسند.

زردابی در سال ۱۹۰۷ در شهر خود درگذشت.

اکنون از حسن بیگ زردابی به عنوان یکی بنیانگذاران روزنامه‌نگاری و تئاتر مدرن آذربایجان یاد می‌کنند. دانشگاه دولتی گنجه به اسم حسن بیگ نام‌گذاری شده‌است.

 حسن بیگ زردابی و اكینچی قزئتی

حسن بی ملیكوو (زردابی) 1837-جی ایل اییونون 28-ده كئچمیش گؤی چای قزاسی نین زرداب كندینده آنادان اولموشدور. حسن بی ایلك تحصیلینی موللاخانادا آلمیش، سونرا شاماخی شهرمكتبینده اوخوموش، اورتا تحصیلینی ایسه تیفلیسده تاماملامیشدیر. 1861-جی ایلده موسكوا اونیوئرسیتئتینه داخیل اولان حسن بی زردابی دؤرد ایل سونرا همین اونیوئرسیتئتین طبیعت-ریاضیات فاكولته سینی بیتیرمیشدیر. 

  عالی تحصیل اوجاغیندا اوخودوغو مودتده حسن بی طلبه لر آراسیندا خوصوصی اولاراق سئچیلدیگینه گؤره    فاكولته نی علا قییمتلرله باشا ووردوقدان سونرا علمی ایش اوچون اونیوئرسیتئتده ساخلانیلمیشدیر. لاكین وطنینه، دوغما آذربایجانینا اولان سونسوز محبتی، خالقینا، میلتینه خیدمت ائتمك آرزوسو بو گنج، پئرسپئكتیولی موعلیمی آذربایجانا چكیب گتیردی. بیر موددت تیفلیسده قوللوق ائدندن سونرا قوبادا محكمه ده ایشله ین زردابی داها سونرا باكییا گله رك بورادا روسجا اورتا مكتبده طبیعتدن درس دئمه یه باشلادی.  

  گونده لیك حیاتیندا و ایشینده خالقلا سیخ باغلی اولان زردابی آسوده واختلارینی خالق آراسیندا كئچیریر، اوشاقلاری و یئنی یئتمه لری علمه، مدنیته، معاریفه هوسلندیریردی. اونون آپاردیغی تبلیغاتین كؤمگی ایله باكی گیمنازییاسیندا اوخویان طلبه لرین سایی آز بیر زاماندا خئیلی چوخالمیشدی. 

  او زامان آذربایجانین مركزی شهری كیمی باكی نین سورعتلی اینكیشافی میللی مطبوعاتیمیزین یارانماسی ضرورتینی دوغوردو. دوغما آنا دیلینده قزئته بؤیوك احتییاج اولدوغونو درك ائدن حسن بی زردابی قزئت چاپ ائتمك اوچون حؤكومته موراجیعت ائتدی. بونونلا علاقه دار بؤیوك موتفككیر ایستامبولدان حوروفات گتیرتدی و نهایت، خئیلی زحمتدن، عذاب-اذیتدن سونرا 1875-جی ایلین 22 اییولوندا باكیدا قوبئرناتورون مطبعه سینده آذربایجان دیلینده  " اكینچی "  قزئتی نین نشرینه مووففق اولدو. بو مطبوع اورقانلا میللی مطبوعاتیمیزین اساسی قویولدو.   1875-جی ایلین 12 تیردن 1877-جی ایلین 19 شهریوره  قدر چاپینی داوام ائتدیرن  " اكینچی "  آیدا ایكی دفعه  300-400 تیراژلا نشر اولونوردو. بو ایللر عرضینده قزئتین 56 نؤمره سی چیخمیشدیر.  " اكینچی "  قزئتینده نجف بی وزیرووون، عسگر آغا گورانی نین موسكوادان، محمدتاغی علیزاده شیروانی نین شاماخیدان، حیدری نین دربنددن گؤندردیكلری مكتوبلار، سید عظیم شیروانی نین شعیرلری و میرزه فتعلی آخوندووون  " وكیلی-نامعلوم میلت "  ایمضاسی ایله مقاله لری درج اولونوردو. حسن بی زردابی نین یاراتدیغی  " اكینچی "  قزئتی نین دستی-خطی اساسا بیر ایدئیا اوزرینده قورولموشدو. زردابی و اونونلا بیرلیكده بو قزئتده چالیشان بیر سیرا معاریف پرور، دئموكراتیك ناشیرلر شرقین گئریلیگینی، بطالت و سست لویونو حقیقی آزادلیغین اولماماسیندا گؤروردولر. اونلار اؤز سؤزلرینی دولایی یوللا اولسا بئله، بو قزئت واسیطه سی ایله خالقا چاتدیرا بیلیردیلر. او دؤورده خالقین باشا دوشه جگی ساده دیلده یازیلان بو قزئتده بئله فیكیرلرین سسلنمه سی طبیعی كی، آذربایجانی اسارت آلتیندا ساخلایان ایمپئرییا مأمورلارینی جیدی ناراحات ائدیردی. 

  ایلك مطبوع اورقان كیمی  " اكینچی "  اؤز اساس ایدئیاسینا اویغون اولاراق اینجه صنعت و ادبیاتا دا عایید یئنی دئموكراتیك طلبلر ایره لی سوروردو. آذربایجانین بؤیوك دراماتورقو نجف بی وزیروو كؤهنه شعرلرله یاناشی، شاعیرلری موعاصیر حیاتدان یازماغا، خالقی جهالت و غفلت یوخوسوندان آییلتماغا، موعاصیر روحدا تربییه ائتمه یه چاغیریردی. بونونلا زردابی نین سسینه آذربایجانین بیر چوخ گؤركملی، معاریف پرور اینسانلاری سس وئریردی. طبیعی كی، بو جور دئموكراتیك مقاله لریندن سونرا چاریزمین دیكته سی ایله اؤزلرینی  " ضیالی "  سایان بعضی اوزدن ایراق اینسانلار یئربیئردن  " اكینچی "  نین اوزرینه هوجوما كئچدیلر. نهایت، 1877-جی ایل شهریورین  19-دا  " اكینچی "  اؤز نشرینی دایاندیرماغا مجبور اولدو. میللی مطبوعاتیمیزین ایلك قارانقوشو اولان بو قزئت ایكی ایللیك عؤمور یاشاسا دا خالقین میللی و موعاصیر روحدا تربییه اولونماسیندا چوخ بؤیوك رول اوینادی. معاریفچی و دئموكراتیك ایدئیالارین جارچیسی اولان  " اكینچی "  رئالیست ادبیاتیمیزین اینكیشافیندا موستثنا خیدمتلر گؤستردی. محض بونا گؤره ده بئله ترققی پرور قزئت مورتجع، ایشغالچی بیر رئژیمین اسارتی آلتیندا چوخ یاشایا بیلمه دی. 

  بئله لیكله، 1880-جی ایلدن باشلایاراق حسن بی دوغما كندی زردابدا یاشاماغا باشلادی. او، كند تصروفاتی ساحه سینده كندلیلره یاخشی مصلحتلر وئریر، مقامی یئتیشنده یئرلی جاماعاتا اؤز معاریف پرور، دئموكراتیك ایدئیالارینی دا چاتدیریردی. باكیدان كناردا یاشاماسینا باخمایاراق زردابی یئنه ده مطبوعاتدا فعال ایشتیراك ائدیردی. بئله كی، 1880-1890-جی ایللرده ناشیرین باكیدا و تیفلیسده چیخان  " زییا " ،  " كشكول " ،  " كاسپی " ،  " نووویئ اوبوزرئنییئ "  و س. قزئتلرده آذربایجان و روس دیللرینده چوخلو علمی-كوتلوی مقاله لری نشر اولونموشدور. 

  حیاتی نین سون ایللرینده زردابی باكی شهر دوماسیندا معاریف شؤعبه سینده رسمی وظیفه ده چالیشاراق باكی و اطراف كندلرده كی  مكتبلره باشچیلیق ائدیردی. 1906-جی ایلده باكیدا كئچیریلن آذربایجان موعلیملری نین بیرینجی قورولتاییندا فعال نوماینده لردن بیری ده قوجامان معاریف خادیمی، گؤركملی موتفككیر زردابی اولموشدور. 

  گرگین علمی فعالیتله مشغول اولان حسن بی زردابی حددیندن آرتیق ایشله ییب اؤزونو یوردوغو اوچون ایفلیج خسته لیگینه توتولدو و 1907-جی ایل نویابر آیی نین 28-ده وفات ائتدی. او، 1907-جی ایلده كؤهنه بی بی هئیبت مسجیدی نین یاخینلیغیندا دفن اولونسا دا، 1937-جی ایلده همین اراضی داغیدیلیب. مرحومون سوموكلری بیر-نئچه ایل ائوده عاییله سی نین یانیندا قالیب. نهایت، حسن بی زردابی نین 50 ایللیك یوبلئیی قئید اولوناركن اونون سوموكلری فخری خیاباندا دفن اولونودو.

مدنی کیملیک نه دیر؟اونون قورونماسی نییه اونملیدیر؟

)

 

 

 

اویقارسال کیملیک انسان و توپلومون واز گئچیلمز عامیلی دیر.اونسوز هئچ بیر بیریسل (فرد) وتوپلوم وار اولا بیلمز. اما بیلمه لییک بو تور کیملیک نئجه یارانمالی دیر؟ نئجه داواملیلیغینی قورومالیدی؟ سوزسوز مدنی کیملیک واحد بیر بوتولویون بیرلیک گوسترگه سی اولماقلا یاناشی سوسیال , سیاسی و اجتماعی ایچریلیلین ده اونده گلن فاکتورلارینداندیر. هئچ بیر فرد ادعا ائده بیلمز کی اونون کولتورو و مدنییت یا خود فرهنگ باغلیلیغی یوخدور. اونا گوره کی فردین دوغولدوغو توپلوم اونون ایلک یارادیجی و کیملیک وئریجی آنا عاملی دیر. بونونلا یاناشی جغرافی فاکتور و همچنین دیل- دین فاکتورو دا بویوک اهمیت داشییر. کولتورل کیملیک ایستر- ایستمز هر بیر فردین و توپلومونون تانیتیم آراجی گوره وینی یئرینه یئتیرمک ده دیر.

هر بیر کیملیک نووعونون اوز قوروجو و یارادیجی عامیللری واردیر. نظره آلساق کی کیملیکلرین فرقلی فرقلی سرچشمه لردن ووجودا گلمه سی هم دوغال هم ده دوغرودور . او زامان آیری - آیری کیملیکلرین بوتون فرقلیلیکلرله یاناشی اورتاق بیرله شیم نقطه سی ده واردیر. بو اورتاق نقطه هامیمیزین بشر ائولادی اولماسی و عینی یئر کوره سینی پایلاشمامیزدی.

اویقارسال کیملیک اصلینده بیر چوخ فاکتورلارین بیرلشمه سیندن یاراناراق اینسانلارین اجتماعی تانیتیمی وشخصیت فورماسینی  بیلدیرمک ده دیر.گروهلارین , توپلوملارین , فردلرین بیر -بیرلریله تمایز نقطه سی اونلارین قاورادیغی و صاحیب اولدوغو فرهنگی ( مدنی)  کیملیکدن ایره لی گلیر. ایچ کولتور کیملیینه  مالیک اولان فرد و توپلوملار باشقا مدنی کیملیک صاحیبلاریله هر زامان کونتاکت و تضاد دا اولا بیلرلر. امپریال یونتیمه صاحیب اولکه لرده بیر کولتور کیملییی قاباردیلاراق باشقا کولتور کیملیکلری گورمزلیکدن گلینیر.بیر چوخ مکانیمزلردن او جومله دن : تک دیللی تحصیل سیستمی , تک دیللی مطبوعات ارگانی , رسمی دیل آدی آلتیندا بوتون دولت یازیشمالارینین یالنیز بیر دیلدن مجبوری استفاده سی, دولتین فیزکی و ذهنی باسقیسی ایله یاناشی باشقا وار اولان مدنی کیملیکلره سوسیال , اقتصادی , سیاسی آماجلی آمانسیز اولومجول ضربه لرین وورولماسی هم ده اجتماعی قیناق و تحقیره معروض ائدیلمه سی ایله اونلارین اونو کسیلمیش اولور.

مدنی کیملیین قورونما سببی ده بو اوزدن اورتایا چیخمیش اولور. زیرا بو کیملیک کئچیجی و موققتی کیملیک دئییل. انسانین وار اولوشوم عاملی دیر. خسته سیاسی و کولتورل شرایط لر بو تور کیملیکلره تهلوکه یاراداراق فردین فردیتینده اونجه ضدیت سونرا ایسه ساغالماز بوشلوقلار و خسته لیکلری عمله گتیرمیش اولور.

بودا زامان سوره سینده فرد و توپلوم اوچون فسادلارا یول آچیر. کیملیک بیر قورولوش ملزمه سی دیر.اونون اوز استروکتورو وار حتی باشقالاریلا هئچ اویوشمویان بعضی وقتلر بیر بیرینی یوخ ائدن اجزا لارا مالیک دیرلر.

بونا گوره کولتور کیملیک تقابولوندا قارشیلیقلی سایقی و حورمت دن باشقا , آشاغالاما , باسقی وستم عکس حال یارادا بیلر.اونون دا سونوجو بحران و قاشیدورمادی.

هر بیر کولتورل کیملیین اوز ساختارینا او قون اونون داشیجیلاریلا داورانماق گره کیر. چونکی کولتور ی جانلی وارلیق دیر و اونون اوزونه مخصوص طلباتی واردیر. کولتور سوسیال پسیکولوژینین آلانی اولدوغوندان بو ساحه نی اونلارین ایزله مینده گلیشدیرمک لازیم دیر.

کیملیک لر بوتونلوکده ایله تیشیمین ساغلاییجی عاملی دیرلر. آنجاق مدنی کیملیک ایسه کوکسل باغملیلیغیلا یاناشی گونجل ایله تیشیم واسطه سیدیر. بو کیملیک ایچ فاکتورون و دیش فاکتورون سیخ و جانلی باغلیلیغی ایله بیزیم هارایا , کیمه آیید اولدوغوموزون گوستریجیسیدیر. اونا گوره ده دیلینیزی ,گلنکلرینیزی ,دده بابا عادتلرینیزی قورویون و اونو گونجلشدیررک دیری ساخلایین. چونکو سیز اوندان عبارتسینیز . اوزونوز اونوزه سایقسیزلیق ائتمه یین.

 

روزِ جهانیِ کارگر یا روزِ کارگر DÜNYA İŞÇİ GÜNU

 

مدیر مسئول دکتر حسین شرقی دره جک سوی تورک

Sorumlu müdir:Dr.HÜSEYN ŞƏRQİDƏRƏCƏK( SOYTÜRK)

 

 

 

 

روزِ جهانیِ کارگر

 روزِ کارگر International Workers' Day یک جشن و مراسمی کارگری و از سویِ طبقاتِ کارگر است که هر ساله در روزِ اولِ ماهِ مِه برگزار می‌شود.

حزب‌های کمونیست، سوسیالیست و آنارشیست و اتحادیه‌های کارگری در بسیاری از کشورهای جهان این روز را با برگزاری تظاهرات وراهپیمائی‌های  خیابانی برگزار می‌کنند. 

 این روز، یادمانِ شورشِ کارگران آمریکایی در اول ماه مه ۱۸۸۶ در شیکاگو است.

ده‌ها سال است که به این مناسبت در این روز، در کشورهای مختلف(بهاستثنای ایالات متحده، کانادا و چند کشور کوچک) مراسم ویژه برگزار می‌شود. ایالات متحده و کانادا نخستین دوشنبه هر سپتامبر (شهریور ماه) را به عنوان «روزکارگر» برگزار می‌کنند.

مناسبت اول مه به عنوان روز کارگر به این لحاظ بوده است که در چهارم ماه مه سال ۱۸۸۶، و در چهارمین روز اعتصاب و تجمع کارگران آمریکایی در شهر شیکاگو، پلیس به روی آنان آتش گشود که شماری کشته، عده‌ای مجروح و بعداً چهارتن نیز اعدام شدند. کارگران اعتصابی خواستار تعدیل شرایط کار و کاهش ساعات روزانه کار از ده ساعت به ۸ ساعت بودند. قرار بود که اول ماه مه ۱۸۸۶ در آمریکا (ایالات متحده)، کاهش ساعات کار به هشت ساعت در روز، به اجرا درآید که چنین نشد و در نتیجه، کارگران در گوشه و کنار این کشور دست به تظاهرات زدند و در یک‌هزار و دویست کارخانه و کارگاه، اعتصاب صورت گرفت. شمار کارگران معترض شهر شیکاگو بیش از سایر شهرها و حدود ۹۰ هزار تن بود. در چهارمین روز تظاهرات شیکاگو، کارگران اعتصابی و هوادارانشان در «میدان بیده = Haymarket» جمع شده و از اینجا به حرکت درآمده بودند. سخنرانان آنان بر یک گاری بزرگ سوار بودند و شعار می‌دادند. پس از طی مسافتی، پلیس اطراف این گاری (چهارچرخه) را گرفت و خواست که تظاهرکنندگان متفرق شوند که ناگهان انفجاری صورت گرفت، یک مأمور پلیس کشته شد و چند کارگر و پلیس نیز مجروح شدند. این حادثه سبب شد که پلیس دست به تیراندازی به سوی جمعیت بزند و کشتار صورت گیرد. آمار کشته‌شدگان اعلام نشده‌است ولی اسامی انبوه مجروحان در دست است. پلیس با اعمال خشونت موفق شد جمعیت را پراکنده‌سازد. در پی این حادثه، هشت تن به عنوان مسبّب دستگیر شدند که پنج نفر از آنان کارگر مهاجر آلمانی و یکی هم آلمانی تبعه آمریکا بود. دادگاه یکی از این دستگیرشدگان را به ۱۵ سال حبس محکوم کرد و بقیه محکوم به اعدام شدند که فرماندار ایالت مجازات دو تن از آنان را به حبس ابد تخفیف داد. یکی از محکومان به اعدام، پیش از اجرای حکم خودکشی کرد و چهار نفر دیگر به دار آویخته شدند.

با رسیدن اخبار مربوط به این تظاهرات، کشتار و اعدام به سایر کشورها، در گوشه و کنار جهان مراسم یادبود برگزار و هر سال هم تکرار شد که به تدریج اول ماه مه، روز جهانی کارگر عنوان گرفت.

چون اعدام‌شدگان شیکاگو عمدتاً آلمانی بودند، در سال ۱۹۳۳ حزب نازی آلمان روز اول ماه مه را روز ملی و تعطیل عمومی اعلام کرد.

روز اول ماه می در سرتاسر هند به افتخار اله بهار و جشنواره باروری، جشن گرفته می‌شود. این روز همچنین یادآور روز بین‌المللی کارگر هست که اهمیت تاریخی دارد. این روز همچنین روز معترضان سیاسی ست. روز اول ماه می غیر از این روز جشن قدیسین هست. برای سازمان دادن کارگران، این روز در بسیاری از کشورها، تعطیل عمومی ست.

روز اول ماه می به عنوان روز کارگر منشأ این روز، جنبش کارگری آمریکا در اواخر قرن نوزدهم است. تاریخ این حرکت به اول ماه می ۱۸۸۶ میلادی بازمی‌گردد. در این روز تعداد زیادی از کارگران آمریکایی دست به اعتصاب زدند و خواستار یک روز کاری استاندارد و هشت ساعته شدند. در چهارم ماه مه در میدان هی مارکت شیکاگو یک بمب پرتاب شده توسط یک انقلابی، منجر به مرگ ده‌ها نفر (از جمله چند افسر پلیس) و زخمی شدن بیش از ۱۰۰ نفر شد.

این تظاهرات نتیجه فوری دریافت نکردند، اما مؤثر واقع شدند. پس از آن، هشت ساعت کار در روز عرف بسیاری از کشورها در سراسر جهان شد. از این رو این روز به عنوان روز تظاهرات، راهپیمایی، و سخنرانی انتخاب شد. این روز در اکثر ایالات متحده، روسیه و دیگر کشورهای کمونیستی تعطیل است. در هند، روز اول ماه مه نیز یک روز تعطیل عمومی اعلام شد.

اولین جشن روز اول ماه مه در هند در مدرس توسط حزب کارگر کیسان هندوستان در ۱ مه سال ۱۹۲۳ برگزار شد. نیز اولین بار بود که پرچم قرمز در هند مورد استفاده قرار گرفت. چتار سینگاراویلو رهبر حزب بزرگداشت روز اول ماه مه را در دو محل در سال برگزار کرد. ۱۹۲۳. یک جلسه در ساحلی روبروی دادگاه عالی مدرس برگزار شد، نشست دیگر در ساحل تریپلیکن برگزار شد. روزنامه «هندو»، از مدرس گزارشی منتشر کرد.

حزب کار کیسان جشن روز اول ماه مه را در چنای معرفی کرد. رفیق سینگاراولار رئیس نشست بود و قطعنامه‌ای مبنی بر این که دولت باید روز اول ماه مه را به عنوان یک روز تعطیل اعلام کند، به تصویب رسید. رئیس حزب اصول غیر خشونت‌آمیز حزب را توضیح داد. یک درخواست برای کمک مالی نیز وجود داشت. تأکید شده بود که کارگران جهان باید برای رسیدن به استقلال، متحد باشند.

روز اول ماه مه، یک بانک در سراسر کشور و تعطیلات عمومی در هند است. تعطیلات به جنبشهای کارگری برای احزاب سیاسی کمونیست و سوسیالیست گره خورده است. در ماهاراشترا و گجرات، رسماً به نام روز ماهاراشترا و روز گجرات بود، چرا که در این روز در سال ۱۹۶۰ هر یک استقلال خود را پس از جدا شدن از ایالت قدیمی بمبئی بر اساس خطوط زبانی، به دست آوردند.

روز کار در تاریخ اول مه در بسیاری از کشورها در سراسر جهان جشن گرفته می‌شده است و هنوز هم اغلب، روزی برای اعتراضات و تظاهرات است. در این روز، سازمان‌های مختلف کارگری در سراسر کشور در قالب گروه، به برگزاری مسابقات مختلف برای کودکان طبقه کارگر می‌پردازند. با این حال، در سال‌های اخیر، مراسم این روز، شکل تازه‌ای گرفته که در آن کارگران و اتحادیه‌های کارگری خواستار حفاظت از منافع خود و و دادن وجه انسانی به اصلاحات اقتصادی هستند.  نامگذاری شد.

این روز در کشور ما در روز ۱۱ اردیبهشت ۱۳۲۵ (اول ماه مه ۱۹۴۶ میلادی) تظاهرات کارگران در کرمانشاه مورد حملهپلیس قرار گرفت. در این تظاهرات ۱۴ کارگر کشته و ۱۲۰ کارگر زخمی شدند. این کارگران نخستین جانباختگان اول ماه مه در ایران هستند.

 

بیر عالیمین ، شاعیرین فلسفی دوشونجه سی اونون پوئتیک سطیرلرینده

بیر عالیمین ، شاعیرین فلسفی دوشونجه سی اونون پوئتیک سطیرلرینده


BİR ALİMİN VƏ ŞAİRİN FƏLSƏFİ DÜŞÜNCƏSİ ONUN POETİK SƏTİRLƏRİNDƏ

 


Description: سوییSORUMLU MÜDİR: Dr.HÜSEYN

ŞƏRQİDƏRƏCƏK (SOYTÜRK)

مدیر مسئول: دکتر حسین شرقی دره جک (سوی تورک)

 

 

 فلسفه دوشونجه لشنده پوئتيک روح يادداشلا بيرلشنده ميللي چالارلارلا بويانيب بزننده بير ميلتين يوز ايللر ياشاديغي دويغو و سئوينجي، هم ده کدرله بير يئرده عقلين گيزلين ساخلانجيندا زامانين آخاري ايله اولوسون حافظه يه چئوريلير. اونا گؤره کي دوشونجه لريميزين يادداشي زامانين کاناليندا آخارکن جيلالانير  و موديرکليک زيروه سينه چاتير. زامان کئچسه ده، روح اونونلا ياشاماغا داوام ائدير. دوشونجه و ياراديجيليق روحون اؤلمزليگينده هميشه وار اولور. دوشونجه  يادداشين پوئتيک سطيرلرينده کاميللشه–کاميللشه ابدي ياشاماغا دوغرو يؤنله رک گئدير.

 

 

 کؤنول خوشلوغو بعضن اولور کؤنول بوشلوغو.

 ندن  اولور کؤنول بوشلوغو؟

ندن اولور کؤنول خوشلوغو؟  

گؤرونور عاليمين پوئتيک دوشونجه سينده اورکدن گلن بير سس و گوج اونون ياراديجيليغيني قورويور و يؤن وئرير. اينسان سئوگيسيندن محروم اولان ياراديجيليق آياق آچيب يئريسه ده چوخ اوزاقلارا گئده بيلمير. روح کؤنولون خوشلوغوندان نييه خوش و نييه مأيوس اولور؟

 هر قلبين اؤز سؤزو وار،

 هر قلبين اؤز گؤزو وار.

توفيق موعليم اينسانين تقدير آخينتيسينا قاپالي باخماسينا قارشي اولاراق قودرتلي اينسانين اؤز يولونو دوغرو سئچمينده گؤرور. باخماياراق کي، اينسانين اوزرينه چوخ چتينليکلر دوشه بيلر، آنجاق مئيداني عدالتسيزلييه و قفلته بوراخماق اولماز. چونکي اصلینده اينسان و طبيعت اؤزو دوشونجه نين پوئتيک يادداشيدير. اينسانين دوشونجه سي اولدوغو کيمي وطنين و يوردون دا اوز دوشونجه روحو واردير. بونا  گؤره ده ميللي دوشونجه دن دوغان پوئزييا عومومبشري يادداشي اؤزونده احتيوا ائدير کي، ثابيتليگين، تامليليغين و بشرين ايلاهيدن اينسانليغا اوزانان عکس-صداسي اولسون.

 زامان اينسانلاري آغاج کيمي قوپارير

بو دونيادان او دونيايا آپارير.

 اينسان وارليغي، اونون دوشونجه يادداشي زامانلا روحون جيسيمدن آيريلماسينا محل قويمادان اؤز زاوالسيزليغيني خالقين دوشونجه يادداشي نين روحوندا قورويور. چونکي دوشونجه تانري تؤحفه سيدير. ميللي دوشونجه اينساندا سخاوت و محبت پاييدير. اونون بيرلشديريجي و قورويوجو گوجو واردير. توفيق موعليم اؤز دوشونجه روحوندا آغري و آجيلاري ياشاياراق اونو کلاملاشديرير. او اينسانليغين زاوالا اوغراماسيندان نيگاراندي.

 پيس سؤز ندن تئز ياييلير،

 هامييا سيرايت ائدير؟

هرجايي  دانيشماق بعضيلرينده عادت اولوب،

 اخلاق و اونون نورمالاري نين پوزولماسي شاعيرين روحونو مأيوس ائدير، بعضن روحو آغريير، روحونون درينليگينده ساغالماز يارا آچير. او ايسه آغريلاري نين سيزيلتيسيني پوئتيک سطيرلرينده ساکيتلشديرمه يه چاليشير. ويجداني نين کيريمه ين هايقيرتيلارينا سرحدسيز وطن مستويده ، توپراق و اينسانين ميثاليندا ايظهار فضاسي آختارير. او سويداشلاري نين چکديگي آجي و آغريلاري اينيکاس ائدير.

قاراباغ مؤوضوسو هميشه اونون پوئزيياسي نين گؤينه ين يئريدي. يورد ايتکيسي شخصي ايتکيلرينه قاريشاراق دوشونجه لري نين يانغيلاري نين کؤزرتيلريني کاغيذ اوزرينده سطيرلره سپير. مؤحتشم اوردو آپرئل دويوشلرينده کيکيمي قوروسون وطني، يوردو.آپرئل دؤيوشلري قلبينده اؤزونه يووا قوردو. مؤوضويا اوميدله ، تحسينله ياناشان وطنپرور وطنداش، ميللي آجيميز اولان قاراباغ ايتکيسيني بديعي و پوئتيک تفککورده جانلي و هميشه ياددا قالان حقيقت کيمي قورويور و اونو اونوتماغا ايجازه وئرمير.

 توفيق موعليمين ياراديجيليق فعاليتي نين اساس قايه سي اونون شخصيتينده ايفاده اولونان پوئتيک روحوندادي. بو اوزدندير کي، اونون اثرلري نين روحو و ماهيتي دوغرودان دوغرويا عدالتين و حقيقتين ايضاحي و ايظهاريدير. شاعيرين دوشونجه سينده فانتازييالار هئچ ده گؤيلرده گزمير، يئرده مؤحکم آدديملارلا عدالتين جارچيسي اولور. اونون ميصراعلاري نين يولو قاراباغدان، آغدامدان، شوشادان، خانکندينده ائرمني ظولموندن پارچالانان اورگيندن، يعني، خوجاليدان کئچيب گلير. ائله بيل ايچيميزين آغريسيني دوياراق ميصراعلانير شعرلري. بونونلا ياناشي او اوميدلريميزي چيچکلنمه سي يؤنونده گؤره رک آيدين صاباحلارين شفقيني پوئتيک سطيرلرده موژدله يير.

 دئييرلر کيمسه سيزلرين الينده ايختييار اولمور،

 ايختيياري اولمايانلارسا بختييار اولمور.

آما هر بير حالين اؤز ملاحتي وار،

کيمسه سيزلرين اؤلکه سينه صداقتي وار.

 منفور  ظاليملره مئيدان اوخوياراق بير گون کيمسه سيزلرين ده بختييار اولاجاغي نين موژده سيني وئرير، اونلارا هاوادار اولور. ياخشي نين پيسه قاليب گله جگينه اينانير. شاعير دوزو – دوز کيمي دئدینده ده يئنه شوشا عقليندن گئچير. باهارين شوشاسيز نئجه گليب کئچمه سيندن غوصه لنير.

 توفيق فريد بوتون وطن يانغيسي ايله ياناشي معنن تميزليگي ده  اينسانلارا تؤوصيه ائدير.

قانمازليق ذکايا، قافايا قصددير.

اينسانلار!! قانماز اولمايين، داها بسدي.

ندندي قانمازليق اؤزو ده اينساندا بير آمال، بير هوسدي.

 توفيق فريد بو مقصدله دويغو و دوشونجه لريني، اؤز سؤز خزينه سيني، يعني کيتابلاريني اؤلکه داخيلينده، هم ده اؤلکه خاريجينده نشر ائتديره رک اينسانليغين حاق سسي اولماغا عزمکارليق گؤسترير. اونون کيتابلاري، او جومله دن  " وطن عشقي " ،  " باباسيز جوجوق "  تورکيه ده ايستانبول تورکجه سينده، تهراندا ايسه  " همشهري گداي من  "  ديگر شعر و حکايه لر فارسجا و تورکجه نشر ائديلميشدير

فلسفي دوشونجه لريم پوئتيک سطيرلريمده

 

  کؤنول خوشلوغو بعضا اولور کؤنول بوشلوغو. 

  ندن اولور کؤنول بوشلوغو؟ 

  ندن اولور کؤنول خوشلوغو؟ 

  هر قلبين اؤز سؤزو وار. 

  هر قلبين اؤز گؤزو وار. 

  بيري اولور مرحمتلي، ووقارلي، 

  او بيري جيليز، قلبي دارلي. 

  بيري شاختالي، بيري يازلي 

  بيري توخ، او بيريسي گؤزو آجلي 

  بيري قورخاق، او بيري متين 

  بيري يومشاق، او بيري چتين. 

  اونلاردان بيري ياراديرکؤنول خوشلوغو 

  او بيريسي – کؤنول بوشلوغو. 

  **** 

  زامان اينسانلاري آغاج کيمي قوپارير 

  بو دونيادان او دونيايا آپارير. 

  بونو ائدير هردن بيردن يا دا قفلتن، بيردن 

  سوروشمور بونو کيمسه دن، کيمدن 

  ياخينلار آغلايير، ساچيني يولور 

  دونن ديري اولان، بو گون افسانه اولور. 

  **** 

  دونيا اؤزو درد الينده،  چونکي لنگر وورور 

  سوپئر دؤولتلرين فعلينده. 

  سوپئر اوليقارخلار(الیگارشیستلر) اوتوروبلار دونيانين بئلينده. 

  اونلار دانيشيرلار يئکه-يئکه، 

  سوخوبلار آداملارين بوغازينا زهرلي تيکه. 

  اکولوژی کورلانير،  دونيا اؤزو ده قم الينده. 

  چونکي آتوم وار  سوپئرلرين الينده. 

  دئين يوخدور، آي سوپئر، 

  آتومدان دانيشما بير ده. 

  اؤزون گئج-تئز دوشرسن درده. 

  دوستوم، رنگين پاييز يارپاغي 

  تک ساراليب سولاندا، 

  گؤزلرين قم-غوصه دن دولاندا 

  کؤورک حیسلرين سانکي، 

  منيم قوناغيم اولدو. 

  دئه، ندن احوالين بئله اولدو؟ 

  **** 

  پيس سؤز ندن تئز ياييلير، ائدير هامييا سيرايت. 

 هرجايي دانيشماق بعضيلرينده  اولوب بير عادت. 

  بو عوذور آداملاري،قالمير اونلاردا طاقت. 

  بعضا ده اويادير، تاثير ائدير سببکارا 

  بو معنادا لازيم اولور، گلير کارا. 

  **** 

  دوستوم، لاييقسيز سؤز دئسم  گتيرمه ديله. 

  بونو دئميشم ائله-بئله قلبن گوله-گوله. 

  دئمه ميشم بيله-بيله 

  خوش سؤزلريم سنه قوربان،  بير ده ائله. 

  **** 

  منه بيري دئيير هله واخت وار 

   “ ياز، يارات “  بير آز دا اوجال. 

  او بيريسي دئيير:  “ قوجالميسان، 

  خوش، لياقتلي عؤمورله قوجال “ . 

  دوزگون دئييرلر، يازمالييام 

  بلکه عؤمور وئرمه دي ماجال.  

  **** 

  همکاري يوخلاييجي يولداشينا دئدي: 

  يوخلاماني وور قولتوغونا، ايشلري بيرتهر ائيله. 

  مودير سوروشاندا،  “ هر شئي قايداسيندادير “

-  سؤيله  اؤزونو آپار سانکي تميز، ملک، 

  آما اونوتما بو ايشده لازيمدير، 

  هم ده ساختاليق، کلک. 

  يوخلاييجي: بونو ائده بيلمرم، 

  بلکه سني يوخلامايا گؤنده رک؟ 

  سنده وار، منده يوخدور کلک. 

  **** 

  جاناوارلارين اولماسايدي مؤحکم، ايتي ديش.  

  قويونلاري ديري-ديري پارچالاماقلا 

  يئمک اولمازدي اونون ورديشي. 

  بعضا اينسانلارين دا اولور 

  بو قايدالي ياراماز ايشي. 

  **** 

  دوشوندوکجه هئي دوشونورم 

  الدن گئدير هئييم، گوجوم. 

  سانکي قلميم بئينيمه  چکير نره، هوجوم. 

  اورکده اولمور ووجودوما  داياق، ديرک. 

  قلبيمجه دئيير، ياز، يارات 

  آذربايجانلا بيرگه يوکسلک. 

  بلکه، مؤهلت وئردي  بيزه فلک. 

  ايسته ييرم خوش گونلر گؤرک. 

  **** 

  ضيالي نين بيليک تمللري، 

  اونون داورانيش عمللري 

  اويغون گلنده بير-بيرينه 

  تايي، برابري اولماز  اونون نفوذو، قوووتي. 

  وطن عشقي اولار اونون آمالي، قيسمتي. 

  **** 

  ايسترم شانلي اوردو  

  قوروسون وطني، يوردو. 

  آپرئل دؤيوشلرينده کي  کيمي. 

  آپرئل دؤيوشلري قلبيمده  

  اؤزونه بير يووا قوردو. 

  اوردوموزدا واردير 

  گوجلو، پوتئنسيال قوووه. 

  ياغييا ائنديره بيلر  قفلتن ضربه. 

  گتيره بيلرمي شرف و شؤهرتي 

  قيزيل، زينت، وار بيزه 

  يوخسا گتيرر آلچاقليق،عار بيزه؟ 

  ياي دا، ايستي ده قار بيزه؟ 

  يوخسا گتيرر قورو ايفتيخار بيزه؟ 

  **** 

  ظالیم، کؤنلومده اولان صافليغا  

  سن هئچ واخت اينانمازسان. 

  چونکي سن منيم ايدئاليمي، 

  صافليغيمي قانمازسان. 

  اونا گؤره ده منه اينانمازسان. 

  **** 

  عاريف آدامي جاهيل آدام  

  دانلاسا، ائتسه اونا مذمت 

  بو زمانه اوچون اولار 

  آغير بير تؤهمت، علامت. 

  **** 

  فاغيرين، يئتيمين ماليني يئمزلر 

  يئسه لر ده آجگؤزلره 

  ياخشي آدام دئمزلر. 

  **** 

  ايسترديم دونيانين سوپئر دؤولتلرينه 

  مئساژ گؤندريم. 

  اونلاري قاتي مکيرليکدن،  

  زوراکيليقدان دؤندريم. 

  سوساماسينلار کؤرپه لرين،  

  کيشي و قادينلارين قانينا.  

  حیفي گلسين ائکولوگييايا، 

  بوتون جانليلارين جانينا. 

  زينت ييغانلار ايسته ديلر  

  زينتله اوجالتسينلار آديني. 

  زينتسيزلر معنا ايله سؤيله ديلر: 

  سيز قانميرسينيز حياتين معناسيني، داديني؟ 

  زينتلر الدن آليناندا، لاغ ائدن ده بيلر حياتين داديني. 

  روسواي ائدر ائل ايچينده اؤز آديني. 

  **** 

  اگر سؤز-صؤحبت گزرسه گيزليجه، 

  آيدا، ايلده 

  بيل کي، بو سيرر اولاراق قالماياجاق، 

  ياييلاجاق ائل-اوبادا، ديلده. 

  ان اؤنملي اودور کي، شاييه يايماياسان سؤزده، ديلده. 

  **** 

  اي اينسانلار، دانيشمايين  

  کوبود بوغازلا، نفسله. 

  دانيشين مولاييم، اينجه سسله، 

  مهريبان، نوازيشلي اولون هر کسله. 

  **** 

  دونيادا باش وئرسه ده مين بير اويون 

  اينسانلارا ياناشيلسا دا سانکي بير قويون 

  دوستوم، قم يئمه،  

  هر شئيي اورگينه ساليب 

  ساغلامليغيني، عؤمرونو يئمه. 

  ناشوکور اولوب  “ آلله نييه بئله اولدو “  دئمه. 

  صبيرلي اول، کيم يئيير، يئسين، 

  سن اؤزون کاسيبلارين ماليني يئمه. 

  **** 

  گزيب دولانسام دا يئر اوزونو، دونياني 

  شوو بيزنئسده تاپا بيلمه ديم 

  موغامداکي معناني. 

  شوودا گؤردوم ايکيلي معناني 

  شوبهه لي، اؤتري سئوگي موعماني 

  گؤردوم بوردا سئوگي هيجراني. 

  **** 

  فقيره، کيمسه سيزه ظولم ائدنين 

  آغير اولار آلله طرفيندن جزاسي. 

  خسته لنر، گونو-گوندن آرتار هئي آرتار بلاسي. 

  توفيق فريد دئه، کيمسه سيزه، يئتيمه  

  بادالاق وورماغين وارمي معناسي؟ 

  کيمه خوش گلمير يئتيمين، 

  کيمسه سيزين هاراسي؟ 

  نه عئيبي وار کي، يوخدور اونون پاراسي 

  بلکه چؤکوبدو آغلاماقدا، 

  سيزلاماقدان گؤزلري نين قاراسي؟ 

  **** 

  پاراسي اولمايانا مين دوللار 

  گؤرسنر سانکي افسانه. 

  ندن ايمکانليلار ايمکانسيزلارا

    اولوبدور بئله بيگانه؟ 

  قوي کاسيبلار، آهيل قادينلار دا 

  قيدالانسينلار، بطنينده کي  کؤرپه لر 

  دوغولاندا اولسونلار، گلسينلر جانه. 

  **** 

  ايسترديم اينسانلارا خوش گونلر گلسين 

  يئردن، گؤيدن، سمالاردان. 

  تلاتومده قالماسين بيزيم بشر 

  آتومدان حتّی، بير آن. 

  اولماسين مؤحنت، اوزوموزه گولسون 

  اينديکي حال، گله جک، دؤوران. 

  قالماسين کيمينسه قاپيسي باغلي 

  اولماسين اينسانلارين قلبي داغلي. 

  **** 

  آدام وار کي، ايسته مز سيرريني ائتسين   عالمه بيان. 

  آما اييرنج داورانيشي ايله

    بونو اؤزو ائدير، اينان. 

  **** 

  آلوئرچييه، اوليقارخا دوللار گؤزلدي 

  ضيالييا، عاليمه کيتاب، قلم ازلدي 

  سئونلره هردن بير هيجران اؤزلدي 

  سئودا اولسا، قم اولماسا، 

  بو هاميسيندان ازلدي. 

  توفيق فريدين يازديقلاري هم شعيردير،  هم ده قزلدي. 

  **** 

  حالالليغين دا هارامليغين دا 

  اؤز حددي اولور. 

  بيرينين کيسه سي ياريمچيق،  

  او بيرينينکي دولو اولور. 

  بيري يومورتادان يون قيرخير، 

  او بيري بير آز اينصافلي اولور. 

  بيري لوتفه گليب رحم ائيله يير، 

  او بيريسي ديلي نين اوجوندا 

  هئي  “ دوللار “  سؤيله يير.  

  **** 

  غريبه  ايشلري وار هر دؤورانين 

  تزه سي، کؤهنه سي وار هر آنين. 

  بو گون اولان حؤکم صاحيبي، آزاد 

  صاباح اولا بيلر ايشلري برباد. 

  آغلايار، سيزلايار ائيلر فرياد 

  گيلئيلنر ائدر دادي-بيداد. 

  **** 

  دوستوم اولجه جاوانليق ائله دي، 

  ايشلري برباد ائله دي. 

  زمانه دن گيلئيلندي،  داد ائله دي. 

  سونرالار چاليشدي، اوخودو، 

  اؤزونه بير شرفلي آد ائله دي. 

  واليدئينلريني اونوتمادي،  

  اونلاري هميشه ياد ائله دي. 

  **** 

  هامينين عئيني اولا بيلمير گئرچک ايمکاني 

  بو دئمک دئييلدير کي،  

  ديدمه ليدير اينسان-اينساني. 

  توفيق فريد، دئه هامي نين ايمکاني هاني؟ 

  **** 

  نادان مجليسينده حيکمتلي سؤز ده 

  اورواتدان، حؤرمتدن دوشر. 

  ازلدن بئله عنعنه  ياراديب بيزيم بشر. 

  نئيلیيم کي، ضيالي سؤزو نادانا يئتيشمز. 

  يئتيشسه ده دئييلنلري قبول ائتمز، ائشيتمز. 

  **** 

  دئييرلر سئوگيلي جانانلار 

  اولورلار درد آلانلار. 

  آما بعضا ده اولورلار سئوديکلريني 

  درده سالانلار. 

  بوندان ناراحات اولور دوستلار،  

  يئرده قالانلار. 

  اولورمو قاداسيني آلانلار؟ 

  سئوگيده اولا بيلير يالانلار. 

  **** 

  دوشنده خوجالي نين ظولمو ياديما 

  يازيغيم گلير اونلارين فريادينا. 

  دانليييرام اؤزو-اؤزومو،  

  گله بيلمه ديم اونلارين دادينا. 

  بو سببدن غضبله نيرم 

  اؤز پروفسور، علمي آديما. 

  **** 

  دوستونا سايغيلي اول، اينجيتمه اونو. 

  يوخسا حؤرمتدن دوشرسن اونون يانيندا. 

  قفلتن زامانين بير آنيندا 

  سونرا پئشمانچيليق چکرسن اونون يانيندا. 

  **** 

  اينسانلارا آچديم اورگيمي 

  خوش رفتاريم ايله. 

  ايسته ديم اونلار دا منيم کيمي 

  گله شيرين ديله.  

  بونو ائتديم دوستلوغون 

  قدير-قييمتيني بيله-بيله، 

  قلبن سئوينجک، گوله-گوله. 

  من نه بيليم کي، بو حیسسلر  برباد اولاجاق. 

  اينجه دويغولارا باشقا بير آد اولاجاق. 

  **** 

  اينسان ازلدن وورغوندور  

  غريبه لييه، حئيرته. 

  بعضا ده قلم قاشا، قامته. 

  آز مئييلليدير صميميته، غئيرته. 

  بو دا بعضا ضرر گتيرير 

  اينسانلارا، جمعيته، ميلته. 

  **** 

  اينسان، جمعيت اولان يئرده دردي-قم اولماسا اولماز. 

  آما درک ائدک کي،  چمنلييه سو وئرسن 

  گول-چيچک ساراليب سولماز. 

 

 

 

 

مهريبانچيليق اولسا،  

نه آرواد، نه ده کيشي  ائويندن قووولماز. 

  **** 

  يامان سورعتله گئدير دؤورون گرديشي، 

  خيردالانير دونيا. 

  بؤيوک دؤولتلرين کيچيک دؤولتلرله  

  آرتير موناقيشه لي ايشي. 

  آتومدان توتموش هر ايشه قدر 

  آپارير نظارتي، تشويشي 

  توفيق فريد، سانکي اونلارين  

  بوندان باشقا يوخدور ايشي.  

  **** 

  ظالیم، نييه اينسانلارا حالالي هارام ائيله دين؟ 

  اؤزونسه هارامي حالال ائيله دين؟ 

  قويمادين دانيشماغا، اينسانلاري 

  کار ائيله دين، لال ائيله دين.  

  پيسلره نومونه، ميثال ائيله دين. 

  اونلاري آلچالماغا، موتولشمه يه  

  وادار ائيله دين. 

  قلبي گئنيشلري، قلبي دار ائيله دين. 

  بعضا ده اؤزونه اغيار ائيله دين.  

  **** 

  دئديم زمانه اَيه بيلمز قامتيمي 

  بلکه، دييشه بيلر حياتدا ايستيقامتيمي 

  دوزدور، يوخاريلاردا ساخلاماديلار حؤرمتيمي. 

  من ايسه ساخلاديم غورورومو، قامتيمي، 

  اوسته ليک ده سوسيال يؤنوملو فلسفي ايستيقامتيمي. 

  آخي، نه اوچون چکمه لييم کيمينسه 

  نازيني، گؤتورمه لييم ميننتيني؟ 

  اونسوز دا قيريبلار کؤنلوم شوشه سيني، 

  آز چکمه ميشم بعضيلرين انديشه سيني. 

  آما قوروموش آغاج اولماديم، 

  کسه بيلمه ديلر کؤتويومون ريشه سيني. 

  گؤتوره بيلمه ديلر علميمين نيشانه سيني. 

  **** 

  دئييرلر: مجنون لئيلي نين اليندن  

  اولدو سرسري، هم ده دلي. 

  آما دئميرلر بلکه مجنون لئيليني  

  ايبني سينايا قيسقانديغينا گؤره اولوب دلي؟ 

  آما يئنه ده لئيلي-مجنون عشقي 

  اولدو محبت هئيکه لي  

  ايندي ده اولور موعاصير لئيلي، مجنون،

   ابن سينا انديشه سي 

  سينير، تؤکولور گنجلرين جلب شوشه سي 

  اولمور بعضا ياتماغا کيچيجيک گوشه سي. 

  **** 

  بير گنج عاليم دوستوم ايشلريني قوردو 

  دوببه-دوز، روان 

  چاليشدي علم يولوندا هر آن 

  آما بير شئي آلينمادي، 

  چونکي ايندي دييشيب زامان. 

  ايندي او، اؤزونه بخت آختارير 

  اؤزونه  “ بؤيوکلرين “  70 ياشيندا 

  قوهومونو ائتدي گلين. 

  دئدي آداملارا: 70 ياشلي گلي نين تويونا گلين. 

  بئله ليکله، گنجين بختي تاريدي 

   “ گلين “  ايشه دوزلتدي نوه سي  بويدا ار-اوغلاني. 

  آرخاسيز  “ نوه نين “  آرخالي اولدو  اطرافي، هر ياني. 

  **** 

  کئفقوملار (اهل کیف) چکنده کئفچيل دميني 

  من چکديم قاراباغين، دونيانين قميني 

  آختارماديم بختيمي،  “ دايي “ ،  “ اميني “  

  آما حسابا آلديم باشقالارين  

  ييغيلان هارام پوللاري نين جمعيني. 

  بير ايقتيصادچي کيمي دهشته گلديم 

  بو دا دوباره آرتيردي قميمي 

  قلبيمده بو حالي اؤز-اؤزومه  ايظهار ائله ديم. 

  آما اهلي-جاهانا بيلديرمگي 

  توفيق فريد اؤزومه آر ائله ديم 

  **** 

  گؤرنده گؤزل قيز اويويوب فيتنه يه، 

  بير ده نه يه، نه يه؟ 

  مني سانکي آتديلار گؤيدن يئره. 

  ندن زمانه گتيردي بئله؟ 

  بئله ده اولارميش تخريبات، حيله  

  توکه نير بونو بيلنده صبري-قراريم. 

  دئييرم: بودورمو آزادليق؟ 

   “ يوخ دئييرم “  - بودور منيم 

  قطعي شوعاعريم. 

  بونو بيلنده پيس اولور حاليم 

  آما تدبير گؤرمه يه يوخدور ايختيياريم. 

  **** 

  کؤنول توخلوغونون اولور ياخشي آوراسي 

  اولور گؤزل آبو هاواسي 

  اصيل سئوگينينسه - عؤمورلوک وفاسي. 

  **** 

  يوخدور دونيانين وار-دؤولتي منيم گؤزومده. 

  چونکي او واردير منيم  سطيرلريمده، سؤزومده. 

  بو حالا، حالالليغا معطل قاليرام اؤزوم ده. 

  **** 

  گزرديم لاچي نين، کلبجرين، 

  شوشانين داغلاريندا، چمنلرينده. 

  بو دوغوروردو غورور، حئيرت حیسي منده. 

  حيف کي، اورالاري سالديلار کمنده 

  ايندي او حیسسلر يوخدو منده. 

  اوميديم وار گؤيچه ماحاليندا  اولاجام من ده. 

  **** 

  نئجه بيله سن، هارادا و نئچه ظالیم وار؟ 

  توفيق فريد، ياشين اؤتوب، 

  بونو بيلمه يه، حسابلاماغا حالين وار؟ 

  يقين کي، سئنتيمئنتال، اوتوپيک ياناشماق خيالين وار. 

  **** 

  گئدنده قبريستانا باخيرام قبيرلره، 

  حياتيني دييشنلره. 

  دئييرم: اونلارين دا بير گون خوش دمي اولموش، 

  همده مي اولموش، قه مي اولموش. 

  ايندي اؤزلرينه بوردا مکان توتموش. 

  باخين، باش داشلاريندا قوشلار، 

  قارغالار اوتورموش. 

  ايندي بوردا يوخدور نه آد گونو، 

  نه عقيل، نه ده هوش. 

  هر شئي قوروموش، هر شئي يوخ اولموش. 

  يوخدور وظيفه ، نه هر هانسي بير 

  سايقيلار، دويغولار. 

  **** 

  دئييرلر کيمسه سيزلرين الينده ايختييار اولمور 

  ايختيياري اولمايانلارسا بختييار اولمور 

  آما هر بير حالين اؤز ملاحتي وار 

  کيمسه سيزلرين اؤلکه سينه صداقتي وار.  

  **** 

  خوشاگلمز ايشلر توفيق فريدي  زينهارا گتيردي. 

  هئچ اؤزوم ده بيلميرم قلبيمي، 

  دويغولاريمي هارا گتيردي؟ 

  دئديم اؤز-اؤزوم: ظالیم، 

  حدديني آشما، بسدي. 

  سنين حرکتين آداملارا قصدي. 

  نه ائله دينسه قوتار، هوسدي، بسدي! 

  **** 

  قلم، کيتاب ذکالانماق اوچون 

  بير چاره دير. 

  اوندان محروم اولانلار اصيل آواره دير. 

  علم طلب ائدير هر کسدن هوس. 

  لازيم دئييل کئچيره سن واختي بوش-بوشونا، عبث. 

  اوندا اينسانلاري گؤزله ير  فاجيعه ، يا دا قفس. 

  علميسيز، کيتابسيز ذکا  وئرمز هئچ بير بهره. 

  بهرسيزليک حياتي پوچ ائدر، اينساني اوزر. 

  **** 

  اينسانلار اولورلار گاه پولپرست،  

  گاه شؤهرتپرست، گاه روحاني صفا. 

  صفادان تاپيرلار اؤزلرينه شفا. 

  آما اؤنمليدير محمد هادي دئميشکن: 

   “ ادب آموزي-عومومي اينسان “  

  اوندا اولار خوش اونسيت، خوش بير نيت. 

 

 

 

یئنی ایلده سیزه اوغورلار دیله ییریک Yeni ildə sizə uğrlar diləyiriK

SORUMLU MÜDİR:Dr.HÜSEYN ŞƏRQİDƏRƏCƏK SOYTÜRK

 

مدیر مسول دکتر حسین شرقی دره جک (سوی تورک)

 

تانرینین بیزه آیردیغی عمر پاییندان بیر ایل داها گئچدی.آجی دادلی ،اوغورلو-اوغورسوز هرحالدا بیر ایل ده یاشلاندیق.البته عمر دئدیین سئویملی تانری پایی هئچ ده اوزون و یا گودکلییله اولچولمور.اونا گوره کی هر آخشام اویارکن و هر صاباح دورارکن تانرییا بیر تشکور بورجوموز اولور . اونا گوره کی هر بیر اینسان حیاتی، اونون یئنی گونه آیلدیغی آندان باشلار.خیالاری و آرزولاری دیرچلمه یه باشلار.

یئنی ایستک و یئنی ایناملا یولو داوام ائتدیرنلر مطلق قازانجیلی چیخارلار.قازانج تکجه مادی الده ائدینیم لر دئیل دیر .یئنی ایل ده یئنی دوستلار ، یئنی فکرداشلار الده ائتمک هم قازانیم ، هم ده یاشام چاشنیسی دیر.سئونلرینیزین سایینی آرتیرا بیلمیشسینیزسه نه موتلو سیزه.ان بویوک یاتیریم و قازانج سئونلرینیزین سایینین گونو -گونودن چوخالاماسی دیر.

چونکو سئوگی حیاتی جانلاندیریر و اونو معنا چالارلاریلا زنگینلشدیریر.اومود ائدیرم یئنی ایل هر بیر اینسانیمیز اوچون باشاری و  اوغور ایلی اولماقلا یاناشی جان و گونولو دوستلارینین چوخالماسیلا دا مصادف اولسون. همیشه آختاریشدا اولاسیز.جانینیز ساغ، اوره یینیز سئوگی دولو اولسون. البته اوز میللی وارلیغینیزی دا هر زامان اون پلان دا توتون کی، سیزی ساییب و سئچسینلر.اوزلریندن بی خبرلر باشقالارینین سایقیسینی قازانا بیلمزلر.

خدافرینین آوازینی دونیانین هاراسیندان دویان وارسا اونلارا سلام اولسون.جان وطن دن هم ده تام آتشین اورتاسیندان هامینیزی سایقی و سئوگیله سالاملاییرام. رجا  ائدیرم گئنه بیر ایلده زیروه یه دوغرو قول -قولا و اوموز- اوموزا اولالییم.سیزین سئوگینیز بیزی بو یولدا اوسانماغا ، بیکماغا قویمایاجاق. اینانیریق، یاشایین کی ، یاشاسینلار...

پوزوتیو دوشونجه لرله دولو اولون کی ، حیاتین دادینی چیخارا بیله سیز. بوتون اولوسوموزا اوغور ،سئوینج و ظفرلر دیله ییله یولا داوام . قادر الله ین کمکلییله انشالله.