24 آوریل اویدورما ائرمني سويقيريمي ايديعاسي

 

24 آوریل اویدورماائرمني سويقيريمي ايديعاسي

 

حاضیرلادی:دکتر حسین شرقی دره جک (سوی تورک)

 

24 APREL UYDURMA ERMƏNİ SOYQIRİMİ İDİALARİ

 

Hazirladi:Dr.HÜSEYN ŞƏRQİDƏRƏCƏK(SOYTÜRK)

 

 

 

  ائرمني سويقيريمي ايديعاسي، ائرمني سويقيريمي (Հայոց ցեղասպանություն)، ائرمني قيرغينلاري و يا  ائرمنيلر آراسيندا عادتن  بؤيوک جينايت، بيرينجي دونيا موحاريبه سي عرفه سينده آنادولودا ياشايان ائرمنيلرين سيستئملي شکيلده محو ائديلديگيني ايره لي سورن ايديعادير.تورکيه جمهوریتی حاديثه لري سادجه ائرمني-تورک قارشيدورماسي کيمي ديرلنديرمکده و دؤولت گؤستريشي نين اولماديغيني ايره لي سورسه ده بو گون دونيانين بعضي اؤلکه لري سويقيريمين وارليغي قبول ائديبلر. آما اونو دا نظره آلماق لازيمدير کي قرارلار سادجه تاريخه اساسلاناراق يوخ، بعضي سياسي فاکتورلارينغرضلیتاثيري ايله قبول ائديليب. 

 

  ائرمني عوصيانلاري 

 

ائرمني عوصيانچيلاري  1890-جي ايلدن اعتيبارن باشلايان عوصيانلار 1915-جي ايل عوثمانلي حاکيميتيني راديکال قرارلار آلماغا مجبور ائتميش و سؤزو گئدن سويقيريم ايديعاسي دا بو دؤوردن اعتيبارن اورتايا چيخميشدير. 

 

  گوجلنن ائرمني ميلتچيليگي آنادولونون شرقينده و کيليکيا آدلانان جنوب بؤلگه لرينده کوتلوي شکيلده ياشايان ائرمنيلرده سئپاراتچي(بولوجو-تجزیه طلب) مئيلي گوجلنديرديکجه عوصيانلار دا طبعيي حال آلماغا باشلاميشدي. ايلک عوصيان 1890-جي ايلده ارضرومدا گئرچکلشميش داها سونرا وان، ساسون، آدانا عوصيانلاري بير-بيريني ايزله ميشدير. بو حاديثه دن سونرا 1905-جي ايلده سولطانا سوي قصد جهدي اولسا دا اوغورسوزلوقلا نتيجه لندي. بؤلگه ده تشکيلاتلانان ائرمني کوميته لري مولکي شخصلره قارشي دا خوصوصي آمانسيزليق نوماييش ائتديرميشدير. 

 

  ائرمني کؤچو 

 

  گئرچکلشديريلن عوصيانلار و بيرينجي دونيا موحاريبه سي عرفه سينده روسلارا قوشولان ائرمنيلرين تورکلره قارشي ساواشماسي نتيجه سينده عوثمانلي دؤولتي 27 ماي 1915-جي ايلده  " کؤچ "  قراري چيخارتدي. بو قرار اؤنجه سينده ايسه بوگون ائرمنيلرين سويقيريم گونو کيمي قبول ائتديکلري 24 آپرئل(آوریل) گونو 2345 ائرمني ليدئر حبس ائديلميشدير. بونلارين بيرچوخو کندلره هوجوم ائده رک سيلاحسيز اهاليني قيران جينايتکارلار ايدي. 

 

کؤچ قراري آنادولودا ياشايان ائرمنيلرين عوثمانلي نين ديگر بؤلگه لرينه داغيديلماسيني نظرده توتسا دا پراکتيکادا هرشئي فرقلي جريان ائتدي. کؤچ کاروانلارينا ائديلن هوجوملاردا اؤلن ائرمنيلر بير کنارا هم ده يوللاردا آجليقدان و خسته ليکدن اؤلنلر کيفايت قدر ايدي. يولا چيخانلارين يالنيز بير قيسمي لازيمي منطقه لره يئرلشديريله بيلدي. 

 

قوندارما سويقيريم ايديعاسيني تانييان اؤلکه لر 

 

ائرمني سويقيريمي ايديعالاري 1965-جي ايلدن  يعني  " سويقيريم "  ايفاده سي گوندمه گليب. کيلسه نين ايره لي سوردويو ايديعالار آمئريکا و آوروپادا ائرمني لوببيسي نين دستگيله بؤيوک بير کامپانييايا چئوريليب. 

 

 ائرمنيلر ايلک  " سويقيريم "  قراري نين قبولونا اوروگوئه ده نايل اولوبلار. 1965-جي ايل آپرئلين 20-ده اوروگواي پارلامئنتي 24 آپرئلي  " ائرمني سويقيريميني آنما گونو "  کيمي تانیيب (اوروگواي پارلامئنتي 2004 و 2005-جي ايللرده داها ايکي بياناتلا قراريني يئنيله ييب). 

 

 بوندان 17 ايل سونرا – 1982-جي ايل آپرئلين 29-دا قبرسین يونان ايجماعسي اوخشار قرار قبول ائديب.  ائرمني سويقيريمي  ني تانيميش بوتون اؤلکه لرين سيرالاماسي ايسه بئله دي: 

 

1. اوروگوئه – 20 آپرئل 1965، 2004، 2005 

 

 2.گونئی قبرس – 1982 

 

 3.آرزانتین – 1993، 2003، 2004، 2005، 2006، 2007 

 

  4.روسيه – 1995، 22 آپرئل 2005 

 

  5.يونان – 25 آپرئل 1996 

 

  6.کانادا – 1996، 2000 و ان سون اولاراق 21 آپرئل 2004 

 

  7. لبنان – 1997، 11 ماي 2000 

 

  8. بلژیک – 26 مارت 1998 

 

  9.واتيکان – 2000 

 

  10. ايتاليا – 17 نويابر 2000 

 

  11.فرانسه – 18 يانوار 2001 

 

  12.سوئد – 16 دئکابر 2003 

 

  13. اسلوواکي – 30 نويابر 2004 

 

  14.هلند – 21 دئکابر 2004  

 

  15. لهستان  – 19 آپرئل 2005 

 

  16.آلمان – 16 اييون 2005 

 

  17. ونزوئلا – 14 اييول 2005 

 

  18.ليتوا – 15 دئکابر 2005 

 

  19.شيلي – 2007 

 

  20. بوليوي – 2014 

 

  21.برزيل – 2015 

 

  22. لوکزامبورق – 2015 

 

  23.بلقارستان – 2015 

 

  24. اطریش – 2015 

 

بئله ليکله، 1950-جي ايللردن کامپانييا باشلادان، 1965-جي ايلده ايلک رسمي قرارين قبولونا نايل اولان ائرمنيلر 45 ايل عرضينده اصيلسيز ايديعالاريني 19 اؤلکه ده قرار و يا بيانات شکلينده قبول ائتديريبلر. داها 2 دؤولتين (سویس و آمریکانین) خاريجي علاقه لر کوميته سي مووافيق قطنامه لايحه سيني تصديقله ييب. 

 

" ائرمني سويقيريمي "  ايديعالاري نين ياييلديغي آرئال دا ماراقليدي  آوروپا و آمئريکا. آوروپادا قرار قبول ائدن اؤلکه لرين چوخو تورکيه نين قاپيسيني دؤيدويو آوروپا بيرليگي نين عوضوودو. آمئريکادا ايسه  " سويقيريم " ي تانييان يالنيز کانادا و اوچ لاتين آمئريکاسي اؤلکه سي دئييل. تورکيه نين  " استراتژي متفيقي "  آمریکادا  " سويقيريم " ي تانييان ایالتلرين سايي 30-آ چاتيب. آمریک کونقرئسي نين گونده ليگينده  " سويقيريم " لا باغلي ايکي لايحه دورور. آمریکا پرئزيدئنتلري ايسه هر ايل آپرئلين 24-ده  " سويقيريم "  سؤزونون ياريم آدديمليغيندان کئچيرلر. 

 

  آمريکا و آوروپادان کناردا  " سويقيريم " ي تانييان جمعي ايکي اؤلکه وار: بيري روسيه دي، ديگري ايسه لبنان. لبنان قوندارما سويقيريمي تانييان يئگانه موسلمان اؤلکه سيدي. 

 

  " ائرمني سويقيريمي " ني تانييان بين الخالق تشکيلات دا وار – آوروپا پارلامئنتي. يعني آوروپا بيرليگي اؤلکه لري نين پارلامئنتي. بو قوروم  " ائرمني سويقيريمي " ني هله 1987-جي ايلده تانيیب. هم ده فرانسه نين سعيلرييله. 1981-جي ايلده فرانسه لي پارلامئنتار ژاگئ  " ائرمني خالقي نين دورومو "  آدلي لايحه حاضيرلاياراق آوروپا پارلامئنتينه تقديم ائديب. سونرا بو پارلامئنتده کي  سوسياليستلر قروپو آديندان فرانسه لي پارلامئنتاري دوپورت و بئلچيکالي دئپوتات قلينن قرار لايحه سي حاضيرلاييبلار. لایحه ده ايلک دفعه   " ائرمني سويقيريمي "  ايديعالاري آوروپا پارلامئنتي نين گونده ليگينه چيخاريليب. 1984-جو ايل سئچکيلريندن سونرا آوروپا پارلامئنتينده سوسياليست قروپونو تمثيل ائدن فرانسالي دئپوتات سابي همين لایحه ني يئنيله ييب. ائله همين ايل باشقا بير فرانسالي پارلامئنتار يهودي لوببيسي نين تاثيريله  " ائرمني سويقيريمي "  ايله باغلي معروضه چي اولماقدان ايمتيناع ائديب. بو زامان فرانسيزلار معروضه چيليگي بئلچيکالي دئپوتات واندئمئلئبروکا حواله ائديبلر. قاتي ساغچي و عيرقچي کيمي تانينان معروضه چي بير دفعه  بئله تورکيه ده اولمادان، بير تورک رسميسي ايله گؤروشمه دن حسابات حاضيرلاييب. آوروپا پارلامئنتي نين سياسي کوميته سي بورانين تاريخ قورومو اولماديغيني اساس گتيره رک حساباتي قبول ائتمه ييب. فرانسيزلار کوميته نين ايتاليالي باشقانينا يئنيدن سس وئرمه کئچيرمه سي اوچون تضييق گؤستريبلر، آما او، ردد ائديب. کوميته صدري نين صلاحيت مدتي بيتديکدن سونرا ايش يئنيدن باشلاييب و فرانسيزلار ايستکلرينه نايل اولوبلار. 1987-جي ايل اييولون 18-ده ائرمنيلرين اوزوک قاشي کيمي دؤوره يه آلديغي آوروپا پارلامئنتي  " ائرمني سويقيريمي " ني فاکتيکي تانييان قرار قبول ائديب. بو، تخمينن او عرفه يه تصادوف ائديردي کي، تورکيه آوروپا بيرليگينه عوضولوک نيتيني آچيق ايفاده ائلمه يه باشلاميشدي. 

 

آوروپا پارلامئنتي قراريني 2005-جي ايلده تزله دي تورکييه آوروپا بيرليگينه عوضولوکله باغلي آلا-ياريمچيق موذاکيره تاريخي آلمازدان بير آي اول. همين قراردا تورکيه نين 1915-جي ايلده باش وئرنلري  " سويقيريم "  کيمي تانيماسي آوروپا بيرليگينه عوضولوگون اساس شرطلريندن بيري اولاراق گؤستريلير. دوغرودور، تورکيه اوچون ديرئکتيو کوپئنهاگئن معيارلاريدير، آوروپا پارلامئنتي نين قرارلاري ديرئکتيو يوخ، تؤوصييه خاراکتئري داشييير. آما نظره آلماق لازيمدير کي، ان سوندا تورکييه نين تام عوضولوگونه سس وئره جک قوروم آوروپا پارلامئنتيدير. همين سس وئرمه ده، اگر تورکيه بو سس وئرمه يه قدر گئده بيله جکسه، آوروپا پارلامئنتي نين قرارلاري گوندمه گله جک و آنکارانين بو شرطلري يئرينه يئتيرمه سي طلب ائديله جک. بيز ها دئسک ده کي، بو عدالتسيزليکدير. 

 

  عوموميتله ائرمنيلرين و ائرمني لوببيسي نين هدفي  " 4 ت "  آدلانان طلبلري نين يئرينه يئتيريلمه سيدير: 

 

  1. " سويقيريم " ين دونيادا تانينماسي؛ 

 

  2.تورکييه نين  " سويقيريم " ي تانيماسي؛ 

 

  3.تورکييه نين  " سويقيريم " آ اوغراميش آداملارين واريثلرينه تضمينات اؤدمه سي؛ 

 

  4.تورکييه نين شرقينده ائرمنيلره تورپاق وئريلمه سي؛ 

 

  بيرينجي هدفه فاکتيکي اولاراق ياخينلاشيبلار. آرتيق دئمک اولار کي، بوتون غرب مطبواتي و ايجتيماعيتي   سويقيريم  ايديعالاريني قبول ائدير. قالير مسله نين حوقوقي و سياسي طرفي. بونون اوچون آمریکا کونقرئسي نين قراري حلل ائديجي اهميت داشييير. بو قطنامه باشقا اؤلکه لرين قرارلارينا بنزميه جک. همين لایحه کئچسه، اينگيلتره باشدا اولماقلا تورکيه نين ديگر متفيقلري، بين الخالق قوروملار دا حرکته کئچه جک، اوسته ليک، ائرمني لوببيسي نين تورکيه دن تضمينات طلبلري جيدي بير اساسلا گوندمه گله جک. ائرمنيلر بو قراري قبول ائتديرمه يه چوخ ياخينديرلار. 

 

  ائرمنيلر سادجه تانينمايلا کيفايتلنمه ييبلر، آدي چکيلن اؤلکه لرين اکثريتينده  " سويقيريم "  آبيده لري نين قويولماسينا نايل اولوبلار، بدنام ايديعالاريني تبليغ ائدن 45000 سايت ياراديبلار، فيلملر چکديريبلر، بعضي اؤلکه لرده (آلمانييادا) مؤوضونو درسليکلره ساليبلار، کيتابلار يازديريبلار و ايندي ده دئموکراتيک آوروپا دؤولتلرينده   سويقيريم يوخدو  دئيه نين جزالانديريلماسيني قانونيلشديريرلر.

 

  ائرمنيلرين سويقيريمي ايديعالاري خاريجي ادبياتدا 

 

  ادبيات ميليونلارلا آدامي اؤز جيغيرينا سالان، توکنمز مدنيته گئدن بير يولدور. بو يول هم ادبي، هم تاريخي، هم ده مدني ايرثين يولودور. اونلار حتّی بو يولدان دا اؤز چيرکين مقصدلري اوچون نئجه ايستيفاده ائتديکلري ياخشي معلومدور. آما بو چيرکين سياست ادبياتدا ايندييه قدر بئله فورمادا اولماميشدي:

 

 " ائرمني آمئريکان ادبياتي " . سؤزوگئدن ادبيات فورماسي اؤز مضمونو و ایچریلیلیینه  گؤره اويدورما ائرمني سويقيريمينا و بو سويقيريمين دونيايا صيرف ادبيات واسيطه سيله چاتديريلماسينا خيدمت ائدير. 

 

  بو ادبياتين بوتون يازارلاري ائرمني منشالي آمئريکا يازيچيلاريدير. اصلینده همين يازيچيلارين چوخو 20 عصرين اورتالاريندان فعاليت گؤسترير. هله 1959-جو ايلده اوچ آيدان بير نيويورکدا نشر ائديلن آرارات ژورنالي ائله او واختلاردان دونيا ائرمني يازيچيلاري ايله ياناشي ائرمني منشالي آمئريکان يازيچيلاري نين اثرلريني ده اينگيليس ديلينده اؤز اوخوجولارينا تقديم ائديردي. بو ژورنالين تاسيسچيسي اساسي 1906-جي ايلده قويولموش، خئيرييه چيليکله مشغول اولان دونيانين ان بؤيوک ائرمني ايجتيماعي تشکيلاتي ائرمني اساس ايلتيفات بيرليگيدير باش قرارگاهي نيويورکدا يئرلشن بو بيرليگين ايلليک بودجه سي 36 ميليون دوللاردير. تشکيلات 35 اؤلکه اوزره ائرمنيلرين تحصيل، مدنيت، ورزش-ه داير سورونلاری ايله مشغول اولور. 2006-جي ايلده نيويورکدا بيرليک اؤزونون 100-جو ايل دؤنومونو طنطنه لي شکيلده قيد ائتدي. 

 

  ائرمني-آمريکان يازيچيلاري ايکي نسله بؤلونور: ياشلي و جاوان نسيل. ياشلي نسيل يازيچيلاري چوخلارينا معلوم ويليم سارويان، لئوون سورمئليان، آلبئرت ايساک بئزئريدئس، مايکل آرلئن، پيتئر سورييان، داويد خئردييان، مارژوري هوسئپيان دوبکين، لئون سئرابيان هئرالد، ائممانوئل وارانديان، آرلئن آواکيان، نيشان پارلاکيان، لئو هاماليان و باشقالاريدير. 

 

  گنج نسيل يازارلار ايسه ننسي قريقوريان، پيتئر بالاکيان، مارک آراکس، آريس جانيکيان، جورج ستامبوليان، کارول ائدقاريان، آرتور نئرسئسيان، ميشئلين آهارونيان مارکوم، داهليا ائلسايئد، ننسي آقابيان، خراق وارتانيان و باشقالاريندان عيبارتدير. 

 

" ائرمني-آمئريکان ادبياتي " نين ان مشهور نوماينده سي ويليام ساروياندير. آمئريکادا استنفورد اونيوئرسيتئتي هر ايل گنج يازيچيلار اوچون  " ويليام سارويان بين الخالق موکافاتي "  ني تقديم ائدير. موکافاتين تلطيفيني ماددي طرفدن دستکله ين اساسي يازيچي نين اؤزو طرفيندن 1966-جي ايلده آمئريکادا قويولموش  " ويليام سارويان فوندو " دور. ويليام سارويان  " ائرمني و ائرمني "  اثرينده گؤسترير کي، اويدورما ائرمني سويقيريمي زاماني 5/1،ميليون ائرمني سويوققانليقلا تورکلر طرفيندن قتله يتيريلميشدير. 

 

  ديگر يازيچيلاردان لورنئ شيرينيانين  " شيمالي آمئريکا-ائرمني ادبياتي: تنقيدي موقدديم: گئنوسيد، دياسپورا و سيمووللار. "  کيتابي، کارول ائدقاريانين 370 صحيفه ليک  " يوکسلن ائوفرات (1994 ) روماني، داويد خئردييانين  " ائودن گئدن يول: ائرمني قيزي نين احوالاتي "  (1980)، نيشان پارلاکيانين 608 صحيفه لي  " موعاصير ائرمني درامي: آنتولوگييا "  ( " مودئرن آرمئنيان دراما)کيتابي، پيتئر بالاکيانين يازديغي  " طالعيين قارا ايتي "  مئمواري (1997)، لئوون سورمئلييان  " ريجا ائديرم، خانيملار و جنابلار "   روماني و بير چوخ باشقا اثرلر ده 1915-جي ايل اويدورما ائرمني سويقيريميندان يازير. 

 

   " ائرمني آمئريکان ادبياتي " ندان کنارا چيخساق گؤرريک کي، اويدورما ائرمني سويقيريميندان تک بو ادبيات بحث ائتمير. مثلن، يهودي منشالي اطریش يازيچي و شاعيري فرانس وئرفئلين (10 سئنتيابر، 1890- 26 آوقوست، 1945) 1933-جو ايلده آلمانجا يازديغي 3 حيصه لي، 817 صحيفه ليک  " موسی داغيندا 40 گون "  تاريخي، موحاريبه  روماني 1915-جي ايل اويدورما ائرمني سويقيريميندان بحث ائدير. اثري وئرفئل 1932-جي ايلين اييول آييندا يازماغا باشلاميش و 1933-جو ايلين مارتيندا بيتيرميشدير. يازيچي1929-جو ايلين مارت آييندا دمشقده قالاندا گؤردويو ائرمني قاچقين اوشاقلاري نين حياتلاريندان تاثيرلنه رک سؤزوگئدن روماني قلمه آلماغي قرارا آلميشدير. 

 

  آدولف هيتلئرين واختيندا فاشيزم عليه ينه يازان فرانس وئرفئل آرزوولونماز يازيچي کيمي تانينديغي اوچون اونون  " موسی داغيندا 40 گون "  روماني نين آلمانييادا ساتيليشينا قاداغا قويولموشدو. لاکين، بونا باخماياراق اثر گيزلين ساتيليردي. 1935-جي ايلده  " موسا داغيندا 40 گون "  روماني دونيادا ان چوخ ساتيلان کيتابلار ايچينده ايدي. حتّی، دئييلنه گؤره، بو اثر جون ف. کئننئدي نين ان چوخ سئوديگي رومانلاردان بيري اولوب. 

 

  محض بو اثر بير چوخ اوخوجولاري اويدورما ائرمني سويقيريمي نين تورکلر طرفيندن تشکيل اولونماسينا اينانديرا بيلميشدي. بو اثره گؤره ائرمنيلر وئرفئلي ميللي قهرمان آدي وئرميشلر. 

 

  اثر موفقيت قازانديغي ايللرده اونا اساسن آمئريکادا فيلم چکمک ايسته سه لر ده تورکيه آمریکانين دؤولت دئپارتامئنتينه اؤز ناراضيليغيني بيلديره رک فيلمين چکيلمه مه سينه نايل اولا بيلمه ميش. لاکين، بير نئچه اون ايلليکدن سونرا 1982-جي ايلده اثره ائرمني رئژيسسورو سارکي ماوراديان 145 دقيقه ليک فيلم چکسه ده بو فيلم موفقيت قازانمير و تاماميله هئچ بير گلير گتيرمه ميشدير. 

 

  2006-جي ايلده  " رئمبو "  فيلمي نين قهرماني، مشهور آمئريکا آکتيورو سيلوئستئر استاللوني  " موسا داغدا 40 گون "  روماني اساسيندا بؤيوک بير فيلم چکمک نيتينده اولدوغونو بيلديريرميشدير. 

 

  بعضي تنقيدچيلرين بيلديرديگينه گؤره، اصلینده ائرمنيلر موسا داغدا 53 گون کئچيريبلر. وئرفئل اؤزو 53 گونو 40 گون کيمي گؤسترميشدير. بونو ايسه تنقيدچيلر بيبليياداکي قيرخ گون، قيرخ گئجه آخان قان؛ موسا پئيغمبرين سيناي داغيندا کئچيرديگي قيرخ گون، قيرخ گئجه ايله علاقه لنديريرلر. 

 

  1919–1920-جي ايللر عوثمانلي ايمپئريياسي1-جی دونيا موحاريبه سينده مغلوب اولدوقدان سونرا مندرس موقاويله سينه اساسن متفيق قوشونلاري ايستامبولا داخيل اولدولار. بو آندان اعتيبارن سولطانين حاکيميتي فورمال خاراکتئر داشيماغا باشلادي. 

 

  بيرينجي دونيا موحاريبه سي زاماني عوثمانلي ايمپئريياسينا و تورکلره قارشي آپارديقلاري عيرقچي تبليغاتا برات قازانديرماق هم ده متفيقلره پروبلئم يارادا بيله جک اينسانلاري ايستامبولدان اوزاقلاشديرماق اوچون ايشغالچيلار  " حربي تريبونال "  قورماق فيکرينه گلديلر. فورمال اولاراق بو تريبونال حربي جينايتلر تؤردميش اينسانلارين (اينگيليس حربي اسيرلري ايله سرت رفتار و ائرمنيلرين اؤلدورولمه سي) جزالانديريلماسي مقصدي گودوردو. 

 

 متفيق قووه لري طرفيندن چوخ سايدا دؤولت مأمورو، حربچي و سيياستچي حبس اولوناراق مالتايا گؤندريلدي. لاکين بير مودت سونرا مالتايا آپاريلان اينسانلارين  " گوناغيني "  سوبوت ائده بيلمه ديکلري اوچون موتتفيقلر اونلاري آزاد ائتمه يه مجبور اولدولار.ايستامبولدا فعاليت گؤسترن تريبونال اساسن دؤولت مأمورلاري نين (کايماکاملار، واليلر) و ژاندارمئرييا و اوردو ظابيطلريني ايستينتاقا جلب ائديردي. عوثمانلي دؤولتي نين بوتون آرخيولري اللرينده اولماسينا باخماياراق، متفيقلر گنج تورکلرين  " ائرمني سويقيريمي "  تؤردمک ايسته ديکلري باره ده هئچ بير ثوبوت الده ائده بيلمه ديلر. 

 

  بو شرايطده تريبونالين کؤمگينه  " گنج تورکلر " ي اؤز سياسي راهنماسی گؤرن بعضي سياسي گوووه لر ائلجه ده ائرمني تشکيلاتلاري گلدي اونلار تريبونالي  " شاهيدلرله "  تامين ائتمه يه باشلاديلار. 

 

  قئيد ائتمک لازيمدير کي، بير سيرا سببلردن دولايي بو تريبونالدا سولطان و اونون ياخين چئوره سي ده ماراقلي ايدي. 

 

  محکمه زاماني عوثمانلي دؤولتي نين جينايت حوقوقو و ائلئمئنتار حوقوقي نورمالار کوبود شکيلده پوزولماسينا، متهيملرين خئيرينه ايفاده وئرن شاهيدلرين محکمه يه بوراخيلماماسينا رغمن محکمه بير نئچه نفر باره سينده اؤلوم حؤکمو چيخارير.

 

  طلعت پاشانين تئلئقراملاري 

 

1920 – جي ايللرده آرام آندونيان آدلي ائرمني تاريخچي لوندوندا، پاريسده و بوستوندا (آمریکا)  " نايم بيين خاطيره لري ائرمنلرين کؤچورولمه سي و قتلي حاقدا رسمي تورک سندلري "  آدلي کيتابلار درج ائتديرير. بو کيتابلاردا طلعت پاشايا آيد اولدوغو ايديعا ائديلن و ائرمنيلرين کوتلوي قتليني امر ائدن 50 تئلئقرام و 2 مکتوب وار. آندونيانين ايديعاسينا گؤره بو  " ماتئرياللاري "  حلبي توتموش گئنئرال آللئنبي نين اوردوسو آشکار ائتميشدير. بير سيرا ائرمني و ائرمني پرست تاريخچيلر بو ماتئرياللارين ساختا اولماديغيني و ائرمني سويقيريميني ثوبوت ائدن فاکتلاردان بيري اولدوغونو ايديعا ائديرلر. ماراقليدير کي، اينگيليس اوردوسو ايستامبولو ايشغال ائتديکدن سونرا  " گنج تورکلرين "   " حربي جينايتلر تؤردميش "  نوماينده لري نين محکمه قارشيسينا چيخارلديغي  " ايستامبول حربي تريبونالي "  آندونيانين ماتئرياللاريني ساختا سايميش و بونو ثوبوت کيمي قبول ائتمه ميشدير. بير قدر سونرا بئرلينده طلعت پاشاني قتله يئتيرميش سوقومون تئيلئريانين محکمه سي زاماني  " ائرمني سويقيريمي نين "  ثوبوتو کيمي تقديم اولونموش  " طلعت پاشانين تئلئقراملاري "يئنه ده ثوبوت کيمي قبول اولونمور، سندلرين ائکسپئرتيزاسيني کئچيرن بئرلين کريميناليستيکا بوروسونون اوزمانلاری سندلرين ساختا اولدوغو قناعتينه گليرلر. باخماياراق کي، آندونيانين ماتئرياللاري جيدي آکادئميک چئوره لرده قبول اولونمور، ائرمني تاريخچيلري اونلارين ساختا اولماديقلاريني و" ائرمني سويقيريميني "  ثوبوت ائدن فاکتلاردان بيري اولدوغونو ايديعا ائديرلر.

 

ائرمني سويقيريمي ايديعاسيني تکذيب ائدن تاريخي منبعلر

 

تورکيه لي موتخصيصلر حساب ائديرلر کي، دونيا اؤلکه لري نين  " سويقيريم "  قرارلاريني قبول ائتمه سينده 5 عاميل رول اوينايير: 

 

1.همين اؤلکه لرده کي  ائرمني آزليغي نين تاثيري؛ 

 

2.تورکيه يه دوشمن موناسيبت؛ 

 

3.تورکيه ني آوروپا بيرليگينده گؤرمه مک ايسته یي؛   4.اؤزونون تؤرتديگي سويقيريما سوچ اورتاغي آختارماق جهدي؛ 

 

5.دين. 

 

 اوروگوئه، آرژانتین، روسيه، کانادا، لبنان، فرانسه، سوئد، ايتاليا و ونزوئلانين قرارلاري بيرينجي سببله  يعني بو اؤلکه لرده کي  ائرمني آزليغي نين تاثيريله، يونان و يونان قبرسي نين قرارلاري تورکيه يه قارشي دوشمن موناسيبتله، واتيکانين قراري دين فاکتورويلا ايضاح ائديلير. فرانسه و ايتاليانين قرارلاري نين آرخاسيندا تورکيه نين آوروپا بيرليگينه عوضو اولماسي نين قارشيسيني آلماق نيتي نين دايانديغي بلليدير. هلند، بلژیک، آلمان، سویس و لهستان قرارلاري دا اوخشار موتيودن قايناقلانير. عئيني زاماندا آلمان، اسلوواکي و لیتوا تاريخن قتلي عاملار تؤرتميش اؤلکه لر کيمي اؤزلرينه اورتاق آختاريرلار. يعني " سويقيريم تؤره دن تک بيز دئييليک..."  

 

فاکت بوندان عيبارتدي کي، نه سببدن اولور-اولسون، دونيانين 20 اؤلکه سي نين قانون وئريجي اورگاني ائرمني ايديعالاريني قبول ائديب. تکجه 2000-2005-جي ايللر آراسيندا 15 اؤلکه نين پارلامئنتي قرار چيخاريب. 

 

آمریکا-نين علم آداملاري دا سويقيريم ايديعاسيني ائرمني اويدورماسي حساب ائديرلر.آمریکا کونقرئسي نين نوماينده لر پالاتاسي نين عوضوو، اوهايو ایالتینین سئچيلميش ژان شميدت اويدورما  " ائرمني سويقيريمي " ني تانيماديغي اوچون ائرمنيلرين غضبينه توش گلميشدير. ژ. سميدت بيلديريب کي، 1915-جي ايل حاديثه لريني سويقيريم کيمي قييمتلنديرمک دوغرو دئييل:  " کونقرئسين عوضوو کيمي هئچ واخت  " ائرمني سويقيريمي "  حاقيندا لایحه لره سس وئرمه ميشم. هر زامان حساب ائتميشم کي، بو مسله کونقرئسين پروبلئمي دئييل. بو پروبلئمين بيردفعه ليک حللي اوچون موتخصيصلردن عيبارت موستقيل بين الخالق کومیته نين ياراديلماسي فيکريني دستکله ييرم " . 

 

 ژ. شميدت خاطيرلاديب کي، آمریکانين بير سيرا نوفوذلو عاليملري ده 1915-جي ايلده باش وئرميش فاجيعه وي حاديثه لر اوچون  " سويقيريم "  ايفاده سي نين ايستيفاده سي نين دوغرو اولماديغيني بيان ائديبلر.بو عاليملر آراسيندا پرينستون اونيوئرسيتئتيندن مشهور تاريخچي بئرنارد لئويس و نورمان ايتزکوويتس، کاليفورنيا اونيوئرسيتئتيندن ستئنفورد شاو، لوسويلل اونيوئرسيتئتيندن ژوستين ماککارتي،ماسساچوسئتس اونيوئرسيتئتيندن گونتئر لئوي و برايان اويليامس، بوستون اونيوئرسيتئتيندن داويد فرومکين، برانديس اونيوئرسيتئتيندن آويقدور لئوي، تئننئسسي تئخنيکي اونيوئرسيتئتيندنمايکل گونتئر، جورج واشينقتون اونيوئرسيتئتيندن رودئريک داويدسون،" هونتئر " کوللئجيندن پيئر اوبئرلينق، خاريجي سياست آراشديرمالاري اينستيتوتوندان مايکل رادو و حربي تاريخچي ائدوارد ائريکسون کيمي علم آداملاري وار. 

 

ژ. شميدت اونون سئچکي تبلیغاتینا دستک وئرميش شخصلرين تورکيه حؤکومتي ايله علاقه سي نين اولماديغيني گؤسترن سندلري ده شيکايتينه علاوه  ائده رک د. قريقوريانين سئچکي قانونلاريني قصدن پوزدوغونو بيلديريب و جزالانديريلماسيني ايسته ييب. 

 

" ائرمني سويقيريمي " نين تانينماسي باره ده قرارلارين لغوي 

 

آرتيق قوندارما " ائرمني سويقيريمي" نين تانينماسي ايله باغلي قرارلارين بين الخالق سويييه ده لغو اولونماسي اوچون موباريزه آپارماق واختي چاتيب "  

 

 اوکراينانين خاکوو ويلايتي نين ايزيوم شهر شوراسي 2010-جو ايلده قوندارما  " ائرمني سويقيريمي " نين تانينماسي حاقيندا قبول ائتديگي 2009-جو ايل تاريخلي قراري لغو ائديب. بو باره ده شهر شوراسي نين نؤوبتي اوتوروموندا قرار قبول اولونوب.

 

   بوتون دونیا بیلیرکی قوندارما ائرمنی سویقیریمی مسیحیت دونیاسینینین اسلاما قارسی سیاسی صلیب ساواشیدی.بو مسئله گرچکدن اوزاق اولسادا سیاسی ماراقدیر.بونون جهانیله شمه سی اصلینده خاچ پرستلرین قیلینجلا ،سیلاحلا داوام ائتدیره بیلمه دیکلری آنتی مسلمان ساواشینین مکیرلی سیاسی یونودور. امینم هر گون گئچدیکجه تورک مسلمان خالقلاری بو مسئله نین ماهیتینی درین دن باشا دوشه جک.و دوشمنلره گرکن جاوابی دا زامانیندا وئره جکدیر.قاراباغین خوجالیسینین انتقامینی آلاجاقدیر.من بومقاله نی اونا گوره وئردیم کی اینسانلاریمیز آرتیق دوستو دوشمندن سئچسین.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

چوروک توپراق

ÇÜRÜK TOPRAQ

باش یازار:دکتر حسین شرقی دره جک (سوی تورک)

BAŞYAZAR: Dr.HÜSEYN ŞƏRQİDƏRƏCƏK(SOYTÜRK)

چوروموش هر شیئ یارارسیز دئمکدیر او اوزدنده یا اونو دییشدیرمک یاداکی،اونو جانلاندیرماق وحیاتا دوندرمک لازیم گلیر .یاشادیغیمیز  و اوزرینده سئوه سئوه یورودویوموز وطن اراضیسی ده بئله دیر.او دوشونجه ورفاه همده گله جه یه اینام باخیمینان بئله دیر.اوزو توز قایماغ باغلامیش وطن ، هر آددیمدا چوخورونا دوشه بیله جه یینیز یورد اونون اوستونده یاشدیغی بالالارینین قاتلی کیمیدیر.سن اون سئوسن بئله اونون چوروموش چوخورلاریندا اولومله قارشی قارشیا گله جکسن

عدالتسیزلیک چوخورو چوروموش توپراغین ان تهلوکه لی چالالاریندان دیر. او هم سارسیدیجی ،هم داغیدیجی وقورخودوجودور سئوگینین قدار دوشمنی دیر.بوغوجو ویوروجودور.پیس وعاییب یونلریله زاواللیق گتیرن ناموس وشرف قاتلی دیر.اوزرینده هرنه اینشاء ائدیلیبسه بو چورورک توپراغین آمانسیزجاسینا یوخ ائدیر.قوروملاری و بیرلیکلری پوزور سیماسیزلیغی حاکیم قیلیر.دیرلرین اولومو بو چوروموش توپراقلاردا ان جان سیخیجی یون دور .اینادیغیغینیز هر شئ بوشا چیخییر دوننکی اوست اوسته قویولان و مین بیر زحمتله قازانیلان هر نه وارسا چوخورلارا گومولور و یوخ اولور.نفس چکمک بئله چورکلر اوزوندن اولومسوز حالا گلیر.گله جک نسل یتیشه بیلمیر جوجرمه واینکیشاف سورجی قاپانیر. بیر سوزله وار یوخ اولور. یوخدان ایجاد اولان بوتون وارلیقلار یارنمیش چوروک چوخورلاریندا باتیب گئدیر.گوزللیکلر سولور چونکی دیرلر اولور.یارانمیش باتاقلیقلاردا چیرکینلیکلر بیتیر.ان اساسی اولوی دویقولار یوخ اولور.اونون یئرینی کیرلیلیکلر آلاراق گوزل ومعنوی دویقولاری پوزوب و یوخ ائدیر.

دوشونجه چوخورو چوروموش توپراغین ان ایرنج یونو بورالاردا دوشونجه نین چورومه سی دیر.بئله اولدوغو حالدا اینسانلیق محو اولماغا باشلاییر و بئله توپراقلارین اوزرینده یاشایانلار فیکری کور اولماغا باشلاییرلا.بو ایسه حیاتین سونو دئمک دیر.بوتون یارادیجیلیقلاری  وارلیق اعتباریله آرادان قالدیریلماسی آنلامینا گلیر.هامیمیز چوخ آیدین بیلیریک کی مساعد اولمایان یئرده فیکیر روشییملری جانلانماز.نهایت کی چوروموش توپراق دا دوشونجه ، عدالت و گوزللیک یئرینه توز و قوم فیرتیناسی باش قالدیرارکی، اونوندا نتیجه و سونوجو هامییا آیدین دیر.

 سئوگی واینام جوجرده بیله جک بیر توپراق اوغروندا گئجه گوندوز دوشونمه لییک و چالیشمالییق بو توپراقلارین باهاری(یازی) چوخ شان اولسون،یایی برکتلی ،پاییزی عشقله دولو وقیشی ایسه ایستی آنا قوجاغی تک اومید وئریجی اولسون.بوردا دوشن هر بیر توخوم دیریلیک ،اوزگورلوک و باشارینی ترنوم ائتسین.بو توپراق سوزجوکلریمیزین جمله لره چیویریله جک مکانی اولاراق هامیمیزی ساریب ویاشاداجاق.

اوزاق اوزاق دیارلاردا توپراق آختارماغا نه گرک هاواسیلا سویو ایله قیدالاندیغیمیز بو مقدس یوردو چورومکدن قوروماق گرک.

سئوگینین نغمه سی اولوسون اوزگورلویوندن گئچر

 

 

سوروملو مدیر وباش یازار :

دکترحسین شرقی دره جک (سوی تورک)

Sorumlumüdir və başyazar:

Dr.HÜSEYN ŞƏRQİDƏRƏCƏK(SOYTÜRK)

ادبیات بیر اولوسون روح حالی اولدوغوندان او ادبیات هم ده او میللتین یاشام کیفیتینین گوستریجیسیدیر.اونا گوره ده خالقلارین ادبیاتی اونلارین هانسی دورومدا اولدوغونو بیرینجی  باخیشدا اوخوجودا سونرا ایسه  بولگه و داها سونرا ایسه کوره سل آلاندا یانسیتماقدادیر.دونیا دا ادبی مکتبلرین یارانماسی اوزوده اولوسلاری نه دره جه ده اوز وارلیقلارینا اونم وئرمه سینی گوستریر.میللتلر ده اوز- اوزلویونده اوچ یئره بولونور :1- یارادیجی میللتلر 2- توکتدیجی (مصرف) میللتلر 3- قول (ایشچی) میللتلر بونلارین دا هره سینه اوزه ل اولاراق مشخصه لری واردیر. قول اولوب قاریندان باشقا بیر شئی دوشونموینلر ایکینجی گروپ اولوسون خدمتچیسیدیر.  بوتون آلانلاردا بیرینجی وقیسما ده اولسا بیرینجینین یاشاماسیندا امک وئررلر.سونرا دا یاواش یاواش تاریخدن سیلینمه یمه محکوم اولوب آرادان گیدرلر.                                                                                                      

ایکینجی گروپ اولوسلار دبدبه لی حیات طرزینه مالیک اولسالاردا اصلینده های کوی دن باشقا بیر شئی بیلمزلر. بیرینجی گروپون الده ائتدیکلرینی منیمسه یرک اوزلرین قاباریق کیف ایچینده گوستره رلر،اوچونجو  گروپودا استثمار ائدیب اوز یاشاملارینی گارانتی آلتینا آلمیش اولارلار. اصلینده بو تور میللتلر اوزلرینی جدی تانیمادان بیرینجی گروپا یئم اولار و اونون آیدینلاری یاواش یاواش بیرینجی گروپون ایچینده هضم اولماغا باشلارلار.بیرینجی یارادیجی اولوسلار ایسه هر گون هر ایل هر یوزایل اوزلرینی یئنیله مه یی باجارلار.اونلار طبیعتله اوز آرالاریندا دایما وار اولماق مجادیله سی آپارارلار.دونیا دا باش وئرن اولایلاری اداره ائدرک اوز خییرلرینه اوندان استفاده ائدرلر.هم ده باشقالارینا ادبی اقتصادی واجتماعی شرایط ساغلایارلار.بئله لیکله ده اوز مادی ومعنوی محصوللارینی دونیا بازاریندا راحاتلیقلا ساتماغی باجارارلار. اون گوره ده اونلار دونیا اینسانین گوزونده مقبول حساب اولونار.   فیکیر وئرمیش اولسانیز گوره ر سیزکی،آوروپانین اوچونجو درجه لی بیر فیکیر محصولو دونیانین دیگر یئرلرینده گوزو باغلی ان کیفیتلی محصول کیمی قبول ائدیلر.بو اون گوره دئیل کی او محصول ایستر عقلی ایسترده مادی محصول اولسون ، داها چوخ کیفیتلی دیر.یوخ اونا گوره دیر کی شکیسپیری ، انیشتینی ،پاستورو، داستایوفسکینی و...اونجه بیزلرین گوزونده بویوک گوستر میش و اوز اولوسونا بویوکلوک ایمیجی یاراتمیش سونرا اونون یانیندا عقلی ومادی محصولونو بیزلره سیرا ماغا باشلامیشدیر.ائله بو اوزدن غرب پرستلیک کیمی اصطلاحلار اورتایا چیخمیشدیر. بونلارین واسیطه سیله غرب اوزو ایچیمیزده حضور تاپمادان کیرلی اوزونو گوسترمه دن الده قاییرما نوکرلرینین توسطو ایله سومورمه یه باشلامیشلار.بونا اقناع اولمایان غرب ائله بو فاناتلارینین الی ایله حوکومتلره تاثیر ائدرک خاقلاری یونلتمه یه باشلارلار.نتیجه ده گوردویوموز کیمی آ-دان ز-یه قدر اونلارین قولونا چئوریلیریک                                                                                     

دیرلی سویداشلار هر یونلی باغلیلیقدان قورتارماق اوچون اوزوموزه دونوش پلانیمیز اولمالیدیر.قول و یئم میللت اولماق اوجا تورک اولوسونا یاراشارمی کی ، بوگون هربیریمیز هانسی بیگانه مشهورونو سوز وصنعت باباسینی تامل ائتمدن تانیب وآدینی همن سویله یه بیلیریک آنجاق اوز مدنیمیزین آغیرلیغینی اوز چیینلرینده تاریخ سوره سینده داشیانلارا بیگانه ییک.تانمایان اولوس یوخ اولور .بیز بئله بیزی دوغوب بویودن آنالارمیزین دیلین بیلمیریک.بئله دردی داشیماقمی اولار.اوتانج دورومدا قالماقدانسا بیر آز گئریه دونوب مییللتجه گئچدیمیز تاریخه نظر سالاراق اوزوموزو سیلکله له ییب اوزوموزه گلک.

 

خدمته اوغورلوق دیین ده، کیملرینسه دیرمانینا سو توکموش اولورق

 

دکتر حسین شرقی دره جک (سوی تورک)

بیزیم طرفیمیزدن یازیلان ،آراشدیرلان  ،ترجمه وترتیب ائدیلن کتابدا بیر سیرا تکنیکی و رئداکته قصورلاری بولونماقدادی او جومله دن بش پیس یئرینه اوچ پیسین درج ائدیلمه سیندن توت تا کی چوخ سایقی وحورمتیم اولان قلمینه ایناندیغیم یوردوموزون بویوک شاعیره ویازاری خانم نیگار خیاوینین ده آدی غلام حسین ساعدینین به یل عزالیلاری نینین ترجمه چیسی کیمی وئریلمه مه سی جدی قصور دور بو واسیطه ایله حضورلاریندان عذر دیله ییرک بو یانلیشلیغی دوزلتمیه سوز وئریرم.بونونلا یاناشی ادبیاتیمیزین دیره یی اولان منیم وبیر چوخ منیم کیمیلرین استادی و معلیمی  اولموش دکتر حسین محمد زاده نین ده آشاغیدا گوستریلن یازیسی بو کتاب دا وئریلمیشدی .آنجاق استادین یازیسی قیصالدیلاراق وئریلدییندن اونون متنین سون جمله سینه اعتراضیندان دولایی (ان بویک ادیب ایفاده سی) حتی بو جمله یانلیش اولاراق وئریلدیندن عینا استادین یازدیغی" آخوندزاده نین تبریزلی دوستو، میرزه آقا" مقاله سینی اولدوغو کیمی درگیمیزده ادبی اخلاق گره یی درج ائتمیش اولوروق.قید ائتمک لازیم دیر کی  بو کتاب دا میرزه آغا تبریزینین 5 پیسی وئریلمیشدیر کی،بو پیسلر ایلک اونجه استاد حسین محمدزاده صدیق طرفیندن تاپیلمیش و فارسجا اولاراق پنج نمایشنامه آدی ایله چاپ اولموشدور . او پیسلر منیم طرفیمدن آذربایجان تورکجه سینه ترجمه ائدیلرک گونئ آذربایجان دراماتورگیا کتابینا سالینمیشدیر.قید ائتمک لازیم دیر کی مرحوم غلام حسین ساعدینین هم بیوگرافیسی همده یازدیغی اویونلاردان وئریلمیش آدی دا قید ائدیلمیشدی.آنجاق وئردیمیز بولمه خانیم خیاوینین ترجمه سی اولاراق بویوک شاعیره ویازاریمیزین آدی قصدا اولمادان چاپدان دوشموش. من شخصا خانیم خیاوینی گورومه میشم و اونونلا هیچ بیرکنتاکتدا اولمامیشام.آنجاق چوخ تاسف کی بئله بیر سحو اوجوباتیندان من اونو اوزموش اولموشام.کتابا باخدیقدا بوتون اثر صاحیبلرینین آدی وئریلمیش.آنجاق بیر تک خانیم خیاوینین آدی دوشموشدور.

او بویدا گورولموش ایشین قاباغیندا چوخ تاسف کی بیر تعداد زورنایا پوفله ییرک ادبی اوغورلوق وهیچ من شرم ایله یب یازماق ایستمه دییم ایفاده لر منیم حاقیمدا یئرسیز اولاراق ایشلتمیشلر واوز سایتلاریندان بیر جمله بئله کتابین اهمیتیندان یازمادان منی تحقیر ائتمیشلر.من امینم کی بو نزاکتسیزلیکلرین هئچ بیریسی بیزیم دیرلی ادیبه میز طرفیندن دئییل.یالنیز 10 ایلدن آرتیق دیرکی خالقیمیزین معاریفلنمه سینه و اونون دیلینین کولتورونون وار اولما مجادیله سینی تمناسیز وئرن بیر آدام کیمی و بو یونده 10 لارجا کتاب نشر ائدن همچنین 11 ایلدیر یالنیزجاسینا کیمسه دن هیچ بیر مادی دستک گودمه دن خدافرین درگیسینی نشر ائدیرم حالادا بو مقدس یولون اولین ده اولدوغومو دوشونورم.اولموش اولایی شیشیردیب مدنی  و معنوی دینامیزمیمیزه ضربه وورماق ایسته ینلر بیلمه لیدیرکی تاریخین طرزیسی بونلاری هرگون دارتماقدادیر.اونلارین شانتاژی ساده جه باجاریشیقسیز اولدوقلارینین ثوبوتودور.چونکو های کوی دن باشقا یاخود کنسرت تشکیل ائلمکدن ساوایی نه بیلیرلرکی.هر شیدن اول باش وئرمیش خطا وقصور رئداکته خاراکترلی سحودیر و بو سحو ایلک نوبه ده رئداکتورون سحویدی آنجاق بوتون سحولری من بوینوما گوتوره رک یانلیشلیغین مسئولیتین قبول ائدیرم.

تاسفله ده بیلدیرمک ایسته ییرم کی آنتی مدنی جریانین بللی آداملاری آنجاق توتوقلاری موقعدن آیدین دیرکی اونلار منیم شخص اوزومله سورونلاری وار. سانکی تتیک ده گوزله ین آدام کیمی ایندی 15 ایلدن آرتیق اونالری سایمادان و یئری گلنده بارماغیمی گوزلرینه سوخدوغوم آداملار آز قالا سئوینج اولوب اوله جکلر.بلی من چالیشیرام هم ده گوز قاباغیندادیر ایشیم سحوده ائده بیلرم.آما بو ایشی یهودی کندینه چئویریب یارارلانانلار بیلسنکی امه یه حورمتسیزدیرلر و وجدان دییلن شئی دن خبرلری یوخدور.سحوی اوغورلوق آدلاندیرانلار منه پول آلما تهمتی وورانلار بیلسینلر کی "کافر همه را به کیش خود پندارد".نشریاتی بللی چیخاردانی بللی گئدیب آراشدیرسینلار.من پول وئرمیشم کی آلمامیشام.تایپ ائده نینه ورئداکته سینه.بو افترانی آتانلار اوزلری کیرلی و اوغرودورلار.من بوتون گوردویوم ایشلریمی موولامیز علی(ع) بویروغو اساسینداکی "انبویوک ثروت قناعت دیر" اساسین دا ائله میشم وائلییرم ائده جه یم.منیم ساده یاشام طرزیم بونون ثوبوتودور.هر حالدا گورولن ایشده قصوردا اولار،یانلیشلیقلاردا اساس اودورکی من هر گون داها دا جیدیلشرک اونملی ایشلر گوره بیلیم.

بیلدیرمک ایسته ییرم کی آدی چکیلن کتابین من 5 پیسنی ترجمه و بیر پیسینی اوزوم یازمیشام اوسته گل غ.ساعدینین ومیرزه آغا تبریزینین اوز گئچمیشلرینی آراشدیریب یازمیشام. قالان یارایجیلیقلار ایسه اوز به اوز مولیفلرین دیر.هامیسینین آدی و سوی آدی دا وئریلمیشدیر.بونا اوغورلوق آدینی پیوند ائدنلرعجبا اوزلری هر گون مادی ومدنی اوغورلوقلا مشغولدورلارسا اونون آدینی نه قویورلار.من حتی او کتاب بئله بیر جیلدینده نه ساتمیشام نه ده ساتماق آماجی گودمه میشم.ایسته ییم بو اولوبکی قلملرینین سسین وسوراغین مرزلردن اوطرفلره چاتدیریم.نیه دونیادا هامی یوزلرجه آوروپالی ، روس ،لاتین آمریکالی تانییر آما قولاغینین دیبینده اولان قارداشین بئله سنین بیر یازارینی ، شاعیرینی تانیمیر.منیم منفعتیم منیم کیلرین تانینماسیدیر. گورسن آزادلیق رادیوسیله ایشیق سایتینین بو ایچ ایچه ایش بیرلیینین منفعتی نه ده دیر ...اونا گوره کی، اولادلاریمیز گلجک ده بیزلرین گوردوکلری ایشلرله فخر ائتسینلر.کوله ونوکر خالق اولماق ایستاتوسونو قیریب پارچالامالییق.فارسلار دئمیشکن بیزه قالان ایسه "آش نخورده دهن سوخته" اولدو.قوی قیمتی و ده یری اولوسوموز و گله جک وئرسین چوخ سئودییم اوخوخوجولاریم سیزی یوردوغوم اوچون باغیشلایین.بیرده بیلدیرمک ایسته ییره وغرورلا دئمک ایسته ییرم کی،تاریخه چئوریلن خدآفرین مجله سی هله ده بیر آدامین اوتوروب ایشله یه جه یی یئری یوخدور اونو من اوز شرفلی چیینلریم دا گیجه گوندوز داشییرام.ای شانتاژچیلار بس سیز گوردویونوز ایش هاردادی.ای ائتنیی بللی اولمایان بیرگون روسون او بیرگون امریکانین کاسیندان سو ایچنلر.من بو یوردون و بو وطنین اوز به اوز اوغلویام.من ایدئولوژیلرین آنباری اولمادیم  بعضیلری کیمی.اودور سیزلره آجی وئرن.

 

 

21 آذر اوزگورلویون قوخوسونا بورونموش مغلوبیت قورخوسو

 

21 AZƏR ÖZGÜRLÜYÜN QOXUSUNA BÜRÜNMÜŞ MƏĞLUBİYYƏT QORXUSU

مدیر مسول : دکتر حسین شرقی دره جک (سوی تورک)

BAŞYAZAR VƏ SORUMLU MÜDİR: Dr.H.ŞƏRQİDƏRƏCƏK (SOYTÜRK)

تاریخین سوزگه جنیدن گئجب گونوموزه قدر اوزانیب گلن آجی بارالار هیچ زامان اونودولمور. ازیلن سیزلاییر، قازانان غرورلانیر. هرکس اوز یوزمونو ائدیر و مسئله یه اوز آچیسیندان باخیر. بوتون تاریخی حادیثه لر بئله دیر. باخین بیز نادرشاه افشاری قهرمان کیمی تانسیریق، آنجاق هیندوستانلی لار اونوققه دار و جلاد آدلاندیریرلار. چونکی نادرشاهین اوغورو بیزیم دیر، ظفری بیزیم دیر، باسقی و ساواشی هیندولاریندیر.

شخصاً من اوز عایله مدن و اطرافیمدا کیلاردان چوخ تئز- تئز پیشه وری حرکاتی (داها چوخ فداییلر مسئله سی) نی ایشیتمیشم و اونلارین بی طرف تحلیلری هله ده منیم قولاقلاریمدادیر. باخمایاراق یئرلی اهالی ده فداییلرین فیکیر و دوشونجه طرزی هضم اولوناسی دئییل دی. یالینز اونلارین اربابلیق دئیلن، شاهلیق دئیلن ظولمه قارشی مجادله وئرمه لری تقدیره لاییق حساب ائه یلیردی.

10 ایللر اوستوندن کئچمه سینه باخمایاراق هله ده قانی آخان یارا کیمی تورکلرین مرکزی حاکمیندن چکدیکلری عذاب و اذیت لر آچیق آشکار شکیل ده اوزنو گوسترمک ده دیر.

فئوداللار، خان و ایریی تاجیرلر سوسیالیزیم قورخو سوندان آذربایجان دا گئدن جریانا قاتیلمادیلار هیچ، هم ده اونون علیه نه شاهلیق رژیمی ایله ال بیر اولاراق شاهین ژاندارماسینی دا اوزلرینه سپر ائدیب، فداییلیق یاخود 21 آذر حرکاتینا قارشی ساواشدیلار. اصلینده بو ساواش ایلک نودبه ده صنیفی ساواش ایدی. وارلیلار شاها آرخالاناراق وارلارینی قورماق اوچون کاسیب لارین، رعتیین و عادی اینسانلارین حاق ایسته مه لریندن قورخویا دوشدولر.

آنجاق مسئله نین ایکینجی بویوتو اوندا عیبارت ایدی کی، مرکزی حکومت اوز ضعیفینی گیزلتمک اوچون بو مسئله یه تجزیه طلب لیک آدی وئردی تاکی عموم اولکه ده آذربایجان دا باشلایان کارگری حرکاتین آلت زمینه سینی پیس  قلمه وئرسین. بو نووع یاناشما، ایستر- ایسته مز پیشه وری و فیکیر داشلارینی مختاریت و سونرا دا استقلالا سووق ائتدی. حاکمینین آذربایجانین و آذربایجان دا گئدن فیکری جریانین بوتون ایرانا سیچراماسیندان قورخوسو آذربایجان مسئله سینین مرکب لشمه سینه کتیریب چیخاردی.

مووجود حاکمیت سورونو حل ائتمک یئرینه، اونو نیفاق و بحرانا سووق ائتدی، امپریالیست دایاقلارینا گوونرک، عدالت دن قورخاراق، ظلمه و افترایا و آیاقلامالارا  ال آتدیلار.

یئنی یارانمیش بیرشمیش میللت لر تشکیلاتی ایلک گوردویو ایشلردن بیری آذربایجان دا ظولمون علیه نه اولان اویانیش و اینقلابی سرکوب ائتمک اولدو.

بوتون اولکه اهالیسینه اوجومله دن ده دونیایا آچیق آشکار بللی دیرکی ایران دا یارانان قوندارما پهلوی شاهلیق رژیمی ماهیت اعتباری ایله ایچی بوش ال ده قاییرما و استعماره خیدمت اوچون یارادیلمیش آنتی عدالت، آنتی دین و آنتی حریت رژیمی دیر. انگلیس و آمریکا، همچنین صهیونیست لر طرفیندن اداره اولونان خسته محمدرضا ( اویدورما شاه ) ایلک اونجه یورتدویو فارسیزم سیاستی ( حال بوکی ایران چوخ میللت لی اولکه اولاراق ) بری باشدان اربابلارینین دئدیی ایله دوروب اوتدوردو. واونلارین یوزایللیک سپ، اک، و بیچ سیاستینه آلت اولدو. بو سیاست نه دیر :

1- سومورگه چی دوولتلر اوز گوجلرینی باشقا خالق و میللت لره دیکته ائتمک اوچون بیرینجی نووبه ده قوومی و مذهبی آیریسئچگیلیک سالماقلا او توپلومو داخیلدن هویت سیز ائتمه یه چالیشارلار.

2-رفاهی طبقه یاراداراق اوز قولدورلارینا، تئوریسینلرینه و مبلیغ لرینه چئویریب، اوزلرینی عادیل و دورست گوستریب باشقا کسیم و طبقه لری ازمک اوچون بو اصولدان استفاده  ائدرلر.

3-ایره لیلمه و صنایع لشمه مه نین قارشیسینی آلاراق، قول و ارباب شرایطی یارا داراق استحصالی اوز مئیللرینه یونه لیک اداره ائدیب و اوز ایستک لرینه خیدمت زمیننده اولکه نی تک ال (انحصاری) محصولون قربانینا چئویره رلر. میثال اوچون اولکه میزده نفت مسئله سی و اونون اقتصادیتمیزا ووردوغو زیان کیمی.

4-بولگه لری یوخسول ساخلایاراق مرکزی کوکلتمکله بیرینجی سی ریگیونال اینتلئکتی مرکزه چکیب بوگله لری عقلی و فیزیکی باخیمدان یوخسول ائدیب، مرکزی چوخ قالابالیق ائدرک، اداره ائتمه نی  از- آس  و اداره ائت سیسئمنیه چئویره رک  بوغوم- باسیم و هده قورخو و رفاه زدگی ایله اولک نی یونتمه و ان آجیسی دا بوکی, مرکزدن بینین آخیمینی آوروپایا تشکیل ائتمه و اصلینده اولکه نی فاکتیکی  اولاراق یوخسول ائتمه و گنج لری باتی یانلیسی (غرب زده) ائتمکله یئره ال (بومی) مدنیته اولومجول ضربه لر وورداراق اولکه نی کوکلی اولاراق یوخ ائتمه، هومانیتار ساحه نین (علوم انسانی) و بیلیم داللارینی (شاخه علوم) هامسینی غرب تمایوللو ائدیب- اوزلری بئله بورالاردان، اوزاقدان کنترول کیمی بیزیم عقلیمیزی اوغورلویوب و اوزخیدمت لرینه آلمالاری دیر.

شاه رژیمی بو توطئه و سئناریونون بیرپارچاسی اولاراق اولکه داخیلینده بوتون امکانلاری اولکه خالقلارینین اختیارینا قویماقدانسا، تعلیم تربیه ده ، بهداشت (ساغلیق) و ثروتین بولونمه سینده هامییا بیرگوز له باخماقدانسا باشقا ائتنیک و دیللری یوخ ائتمک سیاستی یوروده رک، سپ، اک، بیچ سیاستینه قول اولاراق، اولکه ده او زامان نیفاق و آیری سئچگیلیین توخومونو اکمیش اولدو. بیر ائتنیک کیملیی باشقالارینا اوستون توتوب و آذربایجانلیلاری آشاغا سورت حساب ائتمکله اوگون مشکولو پرده له میش اولدو. چون اونون اربابی و اونلارین مستشارلاری بئله ایسته ییردیلر. اونلار بیلیردیرلر کی, ایران کیمی اولکه ده بیرقوومو یا بیر طایفانی دیک لدیب و اونو باشقالارینا ارباب و رئیس ائتمک، باشقالارینین نیفرت حسینی یاراتماق دئمک دیر.

کوروشا 2500 ایللیک تورن حاضیرلاماق، تورکلری آشاغلاماق- آذربایجانلینی اجنبی کیمی گورمک منجه اولکه یه آرخادان وورلموش خنجر ایدی. و بونون منفی نتیجه لری تاریخ ایره لیله دیکجه اورتایا چیخاجاق و اولکه یه نه قدر امنیتی خرجه لره مالیت اولاجاق.

1945 جی ایلده آذربایحان دا یارانمیش اوزگورلوک حرکاتی ( ایلک اونجه فردی، شغلی، صنفی ) سونرالار ایسه میللی آزادلیق آب و هاواسینا بورونن مرکزدن اوزاقلاشما پولوتیکاسی اصلینده ایران رژیمینین توتدوغو سیاستدن و اکدییی نیفاق توخوموندنان ایره لی گلمیش دی. عادی دیلده دئسک بو حادثه نی ایران حامله اولموشدو . بونون دا بانیسی فارس شوونیزمی و شاهلیغین بوتور فیکیره لره وئردییی دستک دن ایره لی گلمیشدی.

آذربایجان دا یارانان اوزونو قورتارما جنبیشی بیرینجی نودبه ده ظالیم خان واربابلارین، کاسیب لارین قانین ایچن تاجرلرین و خالقین ناموسونا گوزتیکن شاهین ژاندارماسینین الیندن قورتاماق اوچون باشلامیشدی. دوزدور بو حرکاتی ساغا، سولا باغلا یانلار واردیر. من ده اونو اینکار ائتمیرم، دونیاتین او گونکو دورومونو نظره آلساق گوره ریک کی ان هگمون دوولت و آذربایجانا یاخین و قونشو اولان هم ده آذربایحانین بیرپارچاسینا یالانچی اوزگورلوک وئرن شوروی دوولتی دیر. حال بوکی بو دوولت اوز داخیلنده فرهنگی و مدنی یوندن بوتون خالقلاری ازه رک روسلاشدیرما سیاستی آپارییردی. آنجاق بونا باخمایاراق اوزاقدان خوش گورونوردو. مظلوملارین هامیسی کیمی گورونن شوروی آذربایجان دا یارانان حرکاتا  اوز چیخارلاری نامینه مادی و معنوی دستک وئردی. بونودا میللی حکومت قبول ائتدی و بئله لیک  له غرب کاپیتالیزیم و شرق سوسیالیزم جبهه سینین دوشرگه سینه  چئویریلن آذربایجان. نتیجه اعتباریله آمریکادان  اوزو بری (سازمان ملل دن بئله ) شاه  رژیمینه (اوز کوکلالارینا) دستگ گلدی، سیاسی، اقتصادی و حربی دستک له یاناشی داخیلده قئودال ( خانلار و بازاریلر) هم ده ژاندارما و ساواکین ایش بیرلییی ایله مظلوم، یازیق هئچ بیر علمی- اقتصادی- سیاسی و ایدئولوژیکی بازاسی اولمایان میللین اوستونه یوروش ائدره ک اونو بوغدولار، اوبیری یاندان دا استالین رژیمی ارمنی مشاورلرینین مصلحت لرینه قولاق وئره رک آذربایجان دا یارانان اوزگورلوک و دیره نیش حرکاتینا آرخا چئویردی. چونکو بویوک آذربایجان و ایکی بویوک تورک دوولتی تورکیه و آذربایجان بوگله ده ایلک نووبه ده ارمنیلره ایکینجی نووبه ده مسیحی غرب دونیاسینا صرف ائتمیردی. اوچونجوسو ایسه ایکی آذربایجانین بیر آرایا گلمه سی، بوتای آذربایجانین نفوسونون چوخلوغو اوتای آذربایجانا تأثیری, اسلامین گوجلنمه سی ایله نتیجه لنمه سی کمونیست روس رژیمی نی ایراندان خزر و نفت پایی آلاراق قووام السلطنه نین اویدومار لارینا اویاراق پیشه وریه آرخادان خنجر ووردو.

لاکین بیرلییه، وحدته و گله جه یه ان بویوک خنجری قان ایچن پهلوی رژیمی اربابلارینین تاپشیر یغی ایله تبریزده، زنجان دا، ارومیه ده و آذربایجان نین بوتون هریئرینده خالقی اولدوردو. مینلرله اینسانی سورگون ائدره ک، اونلارلا آدامی اولدوره رک آذربایجانا قورخونو، و اوگئی لییی  حاکیم ائتدی. شاه دئدی، اللریمی. کسسه لر آذربایجانین آیریلیماسین امضالامارام. بونون معناسی اویدورکی من سیزین بوغازینیزی کسرم. بئله لیکله ، اولکه میزین ظولمدن حامیله سی، قان لکه سی اولاراق تاریخ ده تاریخین آلنینایازیلدی.

 اوستوندن 10 ایللر گئچسه ده نسیللرده دییشسه ده اونودولمور، و میللی بیرلییه، اولکه بوتو لویونه تاریخ دن گلن ساوادسیز، عدالت سیز، اوز اراده لریله حاکمیت ده اولمویانلارین وردوغو آغیزی بیتیشمه ین یارادیر. آنجاق دئمک ایسته ییرم بیز آذربایجانلیلار آغزمیزی آچیب دانیشاندا؛ تجزیه طلب دامغاسی وورانلار بیلمه لی دیرلرکی بو مشکولو بیز یوخ اونلارین شاه بابالاری انگلیس اربابلاری یارادیب، ائوینده، اوجاغیندا یاخشیلیق گورن باشقاسیندا یاخشیلیق آخشارماز...

بئلی سینان آذربایجان 12 دکابر1946 دان بری هله ده اوزونه گلمه میش و50 ایللیک شاه رژیمینده آتالاریمیزی آشاغالاماق اوچون تهرانین کوچه لرین سوپورتدولر و تورکه خر دئدیلر. چونکو اونلار بو اولکه نی سئومیردیلر اونلار غربین، جیره خوارلاری ایدیلر. آما نه یازیق کی بئلی سینان آذربایجانین بالالاری بوتون رشادت لرینه باخمایاراق حالا یئنه ده تحقیره، آیری سئچگیله معروض قالیرلار.

یکون اولاراق دئمک ایسته ییرم کی بیز حالا باشقالارینین سحولرینین تاوانینی وئریریک. ایللرین گئچمه سینه باخمایاراق حاقلاریمیزدان محروموق، منجه عدالت نامینه، قارداشلیق وسئوگی  نامینه یارالاری درینلشدیرمه دن ساغالتماق گرگدیر. بیز حالا او اوزگورلویون مغلوبیت خوفونو یاشاماقداییق. هرگون یارقان اوچماقدا و مسافه اوزاقلاشماقدادیر. نظره آلساق کی بیز تورکلر اوزموز حاققیندا معلوماتلاری مجازی دونیادان  و باشقا ایله تیشم کاناللاریندان اویره نیریک، هنوز وئرگی وئردیمیز، جان و قان وئردیمیز تورپاغینین، دینین، ناموسونون اوغرونا اولدویوموز وطن بیزه هئچ نه وئرمیر، اوندا مسئله درینلشمه یه داوام ائده جک.

گنج لیک غرور و باشی اوجالیقدان یانادی، ایندیکی گنج لیک آذربایجان دا خیابانی دن، ستارخاندان، پیشه وری دن اوزو بری اولوب بیتنلری داخلی منبع لردن گرچک اوزونو اویرنمه دن، باشقا قایناقلاردان اویرنمه یه یونه له جکلر. اوگیلیک اونلاری قورخوداجاق. ایکینجی درجه لی اولماقدان قورخولو هئچ نه یوخدور. هله هله چیخیب اولکه تئلویزیونوندا مدنیت دن اوزاق اوشاق وئریلیشی حاضیرلایان فیتیله چیلر اوتانماندان تورکلره تحقیر یاغدیراراق اونلاری آشاغالایاراق قارپوز خیطاب ائدیب اونون اوشاغینین آغیزنیا تووالت فیرچاسی وئریر.

منجه بوکیمی دسیسه لری قورانلار گوره سن باکریلردن خبری وارمی آخی اودا بومیلتین اوغلو ایدی، علامه جعفری دن اوتاندیلارمی آیت الله مشکینی دن، علامه طباطبائیدن خجالت چکدیلرمی.

مشکل اوسته مشکل چیخارماق ایشی حل ائتمک دئییل بوگون ده 1945 دئییل، ایندی ان آزی فارس قدر تورکلرده اوز تاریخینی بیلیر مدرسه لرده، درسلیک لرده نه قدر تحقیره، معروض قالسالاردا یئنه ده گرچک اولانی تاپیپ اویره نیرلر. حقیقت ین قارشیسیندا باش ایمک لازیم دیر.

 تک یونلو سیاستی بوراخماق و آغا قارا دئینلری قیناماق لازیم دیر. آذربایجانلی اوزونه تورک دئینده اونو تحقیر ائتمک. سن آذری سن دئمک و باشقا- باشقا ترمینلر منجه تاریخ مصرفی بیتمیش سناریولاردیر. قارداشلیق وئریلرینه دایاناراق عدالت نامیه حاقین یاییقینلاشماسینا یاردیمجی اولماق لازیم. دیریلیک بیرلیک ده، بیرلیک ده اوزگورلوک ده دیر. اونوتما اوزگورلیون باهاسی یوخدور.

 

 
 

 

اوزگورلوک  دونیاسی    

ح. ش سوی تورک

قولاق سس ده دیر

جسمیم قفس ده

سنی آراییرام

ایچیم ده، دوشوم ده

اوزگور دونیا- اوزگور دونیا

لیکن نیفرت دن اوزاق

جومرد جه سینه

سیریلمش قیلنچ، دوغرانمیش اوره کدیر

 اوزگورلوک نغمه سی

فیتنه یه قارشی، سئوگی  دن ، باریشدان یانا

قاردانه سی کیمی لطیف

ایلدیریم کیمی کسرلیدی

اوزگورلوک کلمه سی

اومودون باتان یئری

آی ایشیغندان دوغان سحردیر

توپراغا دوشن ایگیدین قان داملاسی

محبس لرده آزاد لیغی اولویان

تورک توره مه سی

یانیقلدی اوزگورلوک نغمه سی

ارمغان دیر یاز تحفه سی

باهارین ایلک میوه سی

پاییزدان دوغان جوجرمیش توخومون ناله سی

اوزگولوک دونیا سی ، اوزگورلوک دونیاسی

قارانلیق میدانلاردان دوغان

خوفو  ، قورخونو

دامازدیق اکیر ایچیمیزده

ایلک باهارا دوغرو

 زامانی  گلر

سن ده اوزن بیر داها

یئنه پاییزدا

توپراغا، دوشن بایراغین دیبینده

یئنی دن جوجرسن

ای اوزگورلوک تومورجوغو

زامانین ایچیندن سیریلیب چیخارسان سن

گئچمیشینه دونوب یئنی دن باخارسان سن

اللی آلتمیش ، یتمیش

آزمیش دئیه

بیرده آلوولانارسان، سهندن

ساولانا ، قاراداغا، آغرییا

آرخالانیب شعله لنرسن

اوزگولوک دونیاسی، اوزگورلوک دونیاسی