تورکجه‌میزده سوزلرین یارادیلیش یوزومو

 دانیشدیغیمیز دیل یعنی آنادیلیمیز اولان تورکجه دونیانین ان قدیم و زنگین دیللریندن بیریدیر. بو دیل او قدر دوغال (طبیعی) و دوغال قایدالارا اویغوندور کی، اونو دونیانین ان قایدالی (دوزنلی) دیلی بیلمیشلر. اینسانین یارادیلیشیندان اوزو بری بو دیل اینسان و طبیعت ایله بیر آرادا بشرین یاشادیغی قوراللارا اویغون یارادیلمیشدی. ائله بونا گورهدیر کی، میلیونلارجا کیلومئتر یاییلسا دا اوز آنا کوکونو ساخلاماغی باجارمیشدی.

            تورکجه یاخود تورک دیلی اینسان اوغلونون دوغا ایله برابر یاشامی سورهجینده اورتایا چیخدیغینا گوره اوز وارلیغینی اینسان و طبیعت وارلیغیندان آلدیغیندان دئمک اولار کی، اولومسوز دیل اینسییاتیوی آلمیشدی. بیزیم دیلده باشقا دیللره گوره حرفلرین یارادیلیشی قانونا اویغون اولاراق عمله گلمیشدی.

گوتورک «آ» سوزونو:

            «آ» سوزو تورکجهده آلماقدان، ساوونماقدان و دورولماقدان یارانمیشدی. بو حرفین بیزه وئردییی سوزجوکلر اینساندا ساغلاملیقلا یاناشی گوزه احوال روحییه و قاباریق گوجلو حیات رمزی کیمیدیر. هم ده چوخلوق و حددن زییاده اولان شئیلره دلالت ائادن سوزلری یاراتمیشدی.

            باخین آلما: بو سوز «آ» ایله باشلایان ان قدیم تورک سوزودور و اونون هم طیببی، هم ده عئلمی معناسی وار. آلما یعنی دردی و خستهلییی برطرف ائتمک. بونا میثال بیز ساو+آلان کیمی تئرمینی ده قئید ائده بیلهریک. بوگون ده طیبده آلما مئیوهسینین اینسان اوچون نه قدر خئییرلی اولدوغونو دئمک اولار.

            آلاق: توتماق، چوخلو اوت و یاراماز بیتکیلر. بورادا دا «آ» سوزونون یئنه ده اینسانین و طبیعتین آرینماسی اوچون یاراتدیغی ان گوزل حرفلردندیر و اونونلا باشلایان هر سوز قانونا اویغون اولاراق سیرالاناندا بیر قاطار کیمی اینسانین دوغایا باغلی اولدوغونون تاریخینی بیزه گوسترمکدهدیر.

            «ب» حرفی تورکجهمیزده ان موهوم حرفلردندیر. بو حرفین یاراتدیغی سوز و سوزجوکلر بیر باشا ایقتیدار، گوجلولوک و اینسان گوودهسی ایله باغلیدیر. باخین:

            باش: هوندور، یوکسک و ان اوجا دئمکدیر. بورون یاخود بیرین (Bırın) دیشاری چیخمیش، اوزونو گوسترن، بویوس، ایرهلی وئریرکن قاباریق و بونا سینه ده دئییریک. بئلهجه بارماق، بارداق، بود کیمی سوزلری دئمک اولار.

            «د» حرفی ایسه دوغایا اویغون اولاراق گوودهدن گوتورولهرک باشقا طبیعی اشیالارا دا ایشلهدیلمیشدیر. باخین:

            دیل: نازیک بیر بولوک. دیش: بوتوو اولمایان خیردا دیلیم و یا پارتلاق وئریب اوزانماغا یونهلن بدن اعضاسی. دوز: داغلیق اولمایان یئر. یئنه ده صاف و اوزون کیمی اولان طبیعی وارلیق. دیلیم: دیل کیمی، بولوک-بولوک. دابان: آیاغین ان قاباریق یئری. دیک: هوندور اولان یئر و ساییر.

            بوتون بونلارا حئیوان، یئر، مئیوه آدلارینی آرتیرساق گورهریک کی، تورکجهمیز نه قدر دوغال و دوغا ایله زنگین بیر دیلدیر.

            باخین اوزوم، اینجیر، یئمیش، کئشمیش، ایت، قویون، آت و ساییر مئیوهلرین تامامی ایله ساغلیقلا باغلی اولدوغو گوز قاباغیندادیر. اونلارین نئجه ایستئحصال اولونماسی و اینسانین اونو آلارکن آخاجدان اونونلا نئجه داورانماسی اونون آدینین یارانماسینا سبب اولموشدور. باخین اینجیر سوزونه:

            اینجه یئردن ایرمک، نازیک یئردن قوپارماق، ساپلاغیندان توتوب اونو آلماق کیمی اینسان و طبیعت علاقهلرینین اورتاق حادیثهسیدیر. یاخود باخین آت سوزونه:

            آت سورعتله بیر شئی اوزاقلاشدیرماق، توللاماق کیمی آنلامدیر. اینسانین آت ایله تماسیندان ایلک تصوورون آتا اولان معناسی دئمکدیر. آت، آتیلیر، چاپیر، قاچیر و گوزدن ایتیر. بیز تورکلر بونو گتیریب حیاتین بیر چوخ آلانلاریندا تطبیق ائتمیشیک. میثال اوچون، آتلاماق: کئچیب گئتمک، آتماق: قویوب گئتمک، آتا: قویوب گئدن آنا سوزونون قارشیندا یعنی دوشونن، باشا دوشن و آنلایان سوزونه قارشیت اولاراق قویوب گئدن. بو دا دیل و دیلین منسوب اولدوغو اینسانین دوغا ایله نه قدر ایچ ایچه یاشادیغینین تظاهور فورماسیدیر. حالا بوگون ده عاییلهلرده آتا اوشاغی ائوده آتاراق ایشه گئدیر و اونو آنا، آناراق بویودور.

            باشقا دیللردن فرقلی اولاراق تورکجهمیز ماتئماتیکال دیل اولاراق اونون دئییلیشینده و حرفلرین یان-یانا گلیب سوزلری یاراداندا اوندا خوشآهنگ عمله گلیر. بو دا تورکجهمیزین نه قدر موزیکال و بئیین اویناقلیغینا یاردیمجی اولان بیر دیل اولدوغونو گوستریر. باخین میثال اوچون فارسجادا «فرزندم را میفرستم به مدرسه تا درس یاد بگیرد.»، بونو تورکجه «اویرندیریرم» کیمی دئمک اولار. بو دا اونو هم سسلی و هم ده رییاضی فورماتا سالیر.

            حرفلرین، سوزلرین و جوملهلرین تورکجهمیزده یارادیلیشی گئرچکدن طبیعی و طبیعت حادیثهسیدیر و اونا گوره ده بو دیل اوزون عومورلودور. باخمایاراق کی دونیانین بیر چوخ دیللرییله یاخیندان قونشولوق علاقهلری یاراتمیشدیر، آنجاق اوز صافلیغینی، اینجهلییینی و دولغونلوغونو هم ده دوزنلیلییینی قورویا بیلمیشدیر. اینسان طبیعی وارلیق اولدوغوندان، دیل ده اونون خمیر مایاسی کیمیدیر. اگر او دیل او اینسانلا یوغرولموشدورسا دوغوشدان اولوشه قدر اونونلادیر. هم ده تورکجهمیز تورهمکدندیر. او نئجه کی طبیعت اوز زنجیرهسیندن تورهیهرک وارلیغینی ساغلاییر و یوخلوقدان عاریدیر. تورکجه ده تورهیهرک معنا و آنلام بیر ده یارادیلیش زنجیرهسینده اوز وارلیغینی قورویور و یاشامینا داوام ائدیر. منجه اوزولمهیه هئچ زمین یوخدور. بعضیلری دئییر تورکجهمیز یوخ اولور یا یوخ اولماقدادیر. من دئییرم اولابیلسین کی بیر تورک اینسانی اوز دیلین بیلمیر، آنجاق تورکجهمیز هر گون یایغینلاشیر و اوز قاپسام آلانینی گئنیشلهییر، دوغور و تورهییر، چونکو اونون ذاتی بودور.

 

 

 

تاريخدن آلينان درسلر و بيزيم اوخوياجاغيميز درسيميز

ياشاديغيميز دونيانين تاريخيني بيلگين‌لر 14 ميليارد ايل تخمين ائديرلر. يقين بو 14 ميليارد ايلده يئرکوره‌سينين حياتيندا چوخ اونملي اولايلار باش وئريبدير. بو اولايلارين ان اساسي اينسانين ياراديليشي‌دير. يئرکوره‌سينين عومرونه باخديقدا بو ياراتيغين عومرو چوخ آز اولسا دا، ديرلي ايشلره ايمضا آتميشدير.

بئله ده دوشونمک اولار، يئر کوره‌سي ميلياردلار ايل چالخالانميش، گليشميش تا کي شراييطي ائله ياراتسين کي بيزي بسله‌ييب، ساخلايا بيلسين. باشقا سوزله وارليغين آماجي اينساني اولوشدورما و ياشاتماقدان عيبارت کيمي گورونور. دوغال طبيعي حاديثه‌لرين آخيشي بئله بونو اونايلاميش (تصديق) اولور.

اشرف-ي مخلوقات، ياراتيقلارين اونجوسو اولان بيزلره ياشاديغيميز سوره‌ده صيفيردن باشلاياراق تا يوخاريلارا قدر ايره‌ليله‌مه‌يه دوغرو آدديملاماغا باشلاميشيق. بونلارين دا هئچ بيري سبب‌سيز دئييل، و اولا دا بيلمز. دوغال، فيزيکي و روحي بويوتلاردا ايره‌ليله‌ييشه ناييل اولان اينسان فيکري و شوعورو باخيميندان دا گليشميش و گليشمه‌يه داوام ائدير. آنجاق هر بير گليشمه‌نين اوزول و تمللريندن بيري شراييطين موساعيد اولماسي‌دير. بيز بيليريک کي يئرکوره‌سي نورمال هاوا شراييطي‌نين ساغلانماسيندان سونرا اينساني ياشاتماغا باشلادي. اينسان وارليغيندان اونجه باشقا وارليقلارين (جانلي) اولماسي گئرچکدير. آنجاق بيزيم اولماميزا و اولوشوموموزا اولان دوزن بيزيم دوزوملو و دوروملو هم ده داواملي ياشاماغيميزي ساغلادي.

صبيرلي و گورونوشو ساکيت اولان حياتين آخيش مجراسيندا بيز ده وار اولما موجاديله‌سي

سوروملو موديردن

 

ديرلي اوخوجو گلين آزجاصميمي صحبت ائدك .دئمهيه جكسنكي بيز نئجه صميمي صوحبت ائده بيلريك،چونكي سيزمني تانيميرسيز من ده سيزلرله گوروشمه ميشم بس اوندا گؤرسن  بيزيم آراميزدا نئجه صوحبت اولا بيلر؟ سيزينله راضييام اوندا گلين روحاً داخيلا ًو خيالاً بير، بير يميزله صؤحبت ائدك سوال وئرك جواب آلاق. من سيزدن سورو شورام ياخنين قوهومونو،دوستونو،قارداشيني ،لاپ ائو اهاليسيني ياخشي تانير سانمي؟معلوم دوركي تانييرام دئييه جكسن ، نئجه يعني تانيميرام البته كي تا نييرام. اما من دئييرم هيچ ده بئله دئييل آدامين ائله ياخينلاري، ائله دوستلاري اولوركي مين ايللرده بير يئرده اولموش اولسان بئله اونو

تانيمير سان،چونكي بعضاً اوندان ائله رفتار،ائله داوارانيش باش  وئريريركي، او سنه غريبه گلير.تعجب له نيرسن، حتي شاشيريب قاليرسان كي بئله رفتار بئله بير اينساندان نئجه باش وئره بيلر.

گؤرونور سيز اوخوجو سويداشيم بئله حاللارلاچوخ راستلاشميسان ،اوندا لاپ يا خشي تانيديغين آداملار تانينما اولورلار.بلكه ده بو عادي حيات آخاري دير ، يادا غير عادي اولان حياتين پنچره سيندن گؤرونن عمللر دير. آنجاق گلين اعتيراف ائدك چوخداندي تانيديغميزلار يئنه تانينماز حال آلديلار.بيزيم ايلكين دوشونجه ميزي يئنه شوونسيتي توپ آتشينه تو تدورلار،يئنه پاييزگليرومكتبلرين قاپيسي ايللردير تاينديغلاريميزلار طرفيندن وئريلن سوزلرين  وعد اولاراق حياتا كئچمه مه سي كيمي يئنه ده آنا ديللي تحصيل ايمكاني بيز لال اولموش آذربايجانليلارا يارا نمادي.لال دئميشكن ،بير شئي ياديما دو شدو:لاپ دوغرو سو ازلدن بيز تو كلر لال دونيايا گلسيديك نه يا خشي اولاردي ،اوندا تورك ،مورك مسئله سي اولمازدي ديلين يوخدور،اوزنده، يوخسان؟گورونور بيز هله قارشيداكين كيفيت قدر تانييا بيلمه ميشيك ، يا خود دا اوزوموزو هله يا خشي تانيما ميشيق، بعضاًده آدام اوزونو تاينيابيلمير ،گؤرورسن آدامين اوزو،اوز اليندن چيخيز،عادي بير مسئله ني  بئله حل ائتمك دن عاجز جيز قالير.سو ،آب اولور ،آتا، بابا بو نلارين هاميسي مهر آيي گلنده باش وئرير خوصاً بير ينجي ابتدايي شاگردي اوچون داها آنلاشيلماز اولور.او اؤز آتا،آناسينين بيردن بيره ديليني ده ييشمه سينه شاشيريب قالير .آتا آنادا اؤزونو ايتيرير ،اوشاقدا بو وضعيت دن چاش باش قالير.اورادان اوزونه تحقير حيسي اوشاغين ايچينده يارانماغا باشلايير،ضديت لي روحي مقام اورتا يا چيخيير.ايللر بويو بوجريان داوام ائدير تاكي بيز لر بير ،بيريميزي تاينديغميز حال دا- تانيما ميش اولوروق گلين اعتيراف ائدك كي ، بورادا مسئله بير آز غليط له شير. يعني نه اولسون كي دوغرودان دا بودرگي نين سورملوموديري اؤز باشيني ايتيريب ها!دئيير من قونشومو تانيميرام . اؤز آراميزدا بئله آنلار چوخ اولور. بووضعيت هم فردي عقلي زاوالا ،شخصيت جه بو شلوغا، قابليت جه پوچلوغا آپاريب چيخاريير.اونا گوره ده سازمان ملل (BMT) دئميشكن هر كسين آنا ديلينده ساوادي يوخدور حقيقتاً او ساوادسيزدير . مهرده اينسان اونا آشيلانان ،قاني ايله يوغرولان جاني ايله قاورانيلان آنا آتاسينين ديلينده دوشونمه نين كيفيت يني درك ائدير.روحي هيجانات يارانير. ابدي سارسيلماز باغليليق تئللري اونونلا مدنيتي و وارليغي آراسيندا ياراماغا باشلايير. لاكين تأسوف كي بيزلرده هله اوزوموزه ناتانيشليق بو ينوموزا وابال اولوبدور نه دنسه، كيم دنسه موعجيزه گوزله ييريك. بئله اجتماعي موشكوللرين اورتايا چيخماسينين سبب لرين گوره بيلميريك. چونكي اوزوموز و باشيميزا گلنلر حاققيندا بلدلييميز هله چوخ آزدير.فرد تعليم وتربيه باخيميندان اولدوغوندان فرقلي اولاراق خصوصي  بير مجرايا سالينير.تورك اينسانينين معنوي دونياسي باشقالارينين نوفوذو سايه سينده او چالارلاريني ايتيرمه باشلايير.

بيزيم اوشاقلار يميزين قابليت لري دوزگون استقامت لنديريلمير. هيچ بيريسي بويوك سوسيال مسئوليت اوچون حاضرلانمير. پسيكولوژي فهم ياواش ياواش اوزونو ايتيريمه يه باشلايير.اينساندا فهم دئيلن شئي كور طبيعي شرايط ده يارانمير. چاغداش حياط طرزينده قاوراماق، درك ائتمك و فهم ائتمك اينسانين بير واراليق كيمي تو پلومدا(اجتماع) اوزونو نئجه آپارماسينين تمل آتريبوتلاري دير.

بيليمليليك اساس اينسان خصوصيت لريندن ساييلير.دئمك ايسته ييرم كي ائتنيك پيسيكولوژيميزه، ييه لنمه ييميز گرك جيدي حال حساب ائديلسين بوناگوره آناديللي تحصيل واجيب حال حساب ائديلير و بوگون زامان و شرايط جيدي صورت ده يئني لشميشدير ، ديشيلميشدير.ايندي هر كسين ياشام طرزي پراكتيكي ، پسيكولوژيكي شرايط احتياجي داخيلينده كاناليزه اولمانما سي باشلاميشدير. ايندي چوخ ديلليليين ، چوخ حياتا كئمچه سينه هر كس هيمت ائتمه لي دير.                                                               دكتر شرقي

بو تورپاقلاردا ايزيم وار منيم

هئچ آليشماديغيم بير دوروملا، هئچ گؤرمه‌دييم بير گونله تانري‌نين منه نصيب ائتدييي ايمکانلا بو ايل اؤلکه‌ني دولاشماغا باشلاديم، ياشاديغيم تهران سونرا آدي قوم اولان بير دييار (آتالار دوز دئميش چوخ قوملاق) سونرا داها ايره‌ليله‌ديم بير چوخ شه‌هر- کند کئچه‌رک اؤلکه‌نين ان اوزاق سينيرلاري گؤنئيه دوغرو گئتديم، قشم- کيش، بندرعباس نه بيليم او قدر يئرلر کي سايي، يوخ حئسابي يوخ، هر يئرده بير ديلله، بير آغيزلا قارشيلاشديم سئوگي گؤردوم، دوستلوق، قارداشليق و اورتاق حوضوروموزو پايلاشديق، آنلاشاجاق ديل، پايلاشاجاق سئوگي تاپديق، تخمينن بئش مين کيلومتر يول کسديم، بو شه‌هردن جم-ه شيرازدان ايصفهانا، بندعباس‌دان کرمانا و ... آنجاق بير شئي آنلاديم بو تورپاقلاردا منيم ده ايزيم وار!!

اينانميرسينيز شيرازا گئدين، اورادا فيروزآبادا سونرا کرمانا گئدين اورادا والي کرمانيني زييارت ائدين و اونون تورکجه ديوانيني اوخويون، ايسته‌سينيز قوما، ساوه‌يه اورادان تفرشه (قيزيلجا و ديگر کندلره) گئدين و باخين گؤرون منيم ده بو ديياردا سيلينمز ايزيم وار تفرشين قيزيلجاسيندان، شيرازين فيروزآبادينا، تبريزدن- تهرانا، تهران‌دان قوما، قومدان ساويه، همدانا، اوردان بيجارا، زنجانا، اردبيله، طارما، انجيله ايستر داها اوزاقلارا ماکويا، جلفايا، سويوق بولاقدان خويا يا خود ائله بو ياخينليقدا خلجستان دئيه بويوک بير منطقه‌يه شهرياردان توتموش تا اورتا ايالت‌لرده ياشايا منيم کيمي ايزسيز اينسانلارين ديياري، ائله واوان، اسلام‌شهر، کرج، رودهن، ورامين هئچ چوخ اوزاقلاري دئميرم شهرري و اورادا اويان اولولاريميز، تاريخ يارادان و تاريخ اولان ژن و سويوموز، دئمه‌لي گزديکجه قاشقاي دان، خلجه، اورادان آذربايجانا و اورادان مختومقلو ديياري تورکمنيستانا اوزانان هله خراسان بو موقددس ديياردا ياشايان نيشابور، مشهد قوچان و داها هارالار و هارالاري دئميرم، خداآفريندن، تهرانا، تهران‌دان نيشابورا، اوردان بير چوخ يوردلارا اولاشديقدا بير