فولکلور بير اولوسون وارليغينين تملي و اؤزه یيدير

 

فولکلور بير اولوسون وارليغي نين تملي و اؤزگيدير. فولکلور وطندير، تورپاقدير. او، بوتون ماديي و معنوي ديرلرين عصاسيدير. شيفاهي خالق ادبياتي اولمايان بير توپلوم اوزون عؤمورلو اولا بيلمز. داها دوغروسو، فولکلور بو گونون کئچميشدن گلن کوتلوي و يئرل اؤزلليکلريدير. فولکلورون قايناق شخصلر اوزريدن توپلانماسي اونون سؤزلو ادبياتين نه قدر درين عقلي کؤکلره ساپلانديغيني گؤسترير. او دا اؤزلوگونده ميللي وارليغين قورونماسينا گتيريب چيخارير. عوموميتله، هر بير اولوسون و توپلومون ماددي و معنوي ديرلري نين زنگينليگي اونون عادت و عنعنه  سوزگجيندن سوزولوب دورولدوقدا مدني وارليغا و اونودولماز آبيده يه چئوريليرلر. اونا گؤره ده بو ايشي علمي شکيلده گؤرن مرکزلر و اينستيتوتلار اولماليدير کي، معلوماتلاري توپلاييب بير آرايا گتيرسين و قوروما آلتينا آلسين. تورک اولدوغوموزا گؤره بؤيوک تورک مدنيتينه منسوب اولدوغوموزدان بيزيم آذربايجان تورکلرينده ده شيفاهي خالق ادبياتي درين و زنگين کئچميشه دايانير. مينلرجه بيت اولان ماناس داستانيني اوزون ايللر حافيظه سينده ياشادان تورک ميلتي نهايت مين ايللر سونرا تبريزده شهرياري عرصه يه گتيرير. اونون ديليندن حيدربابا منظومه سي يارانير. او تکجه حيدر بابا منظومه سي اولاراق شهريارين فردي ياراديجيليغي دئييلدير، او عئيني زاماندا بير خالقين حيات طرزي و ياشام مئتوديکاسيدير. شهريار درين مدنيته آرخالاناراق دونيانين ان گؤزل اثريني اورتايا قويموش اولور. بو او دئمکدير کي، هر بير آذربايجان تورکو اؤز کؤکونه و سويونا دوغرو و صداقتله ياناشسا، او زامان هر بير آذربايجانلي ائويندن اونلارجا کيتاب حجمينده زنگين فولکلور و شيفاهي خالق ادبياتي  توپلاييب اورتايا چيخارماق اولار. 

  دوغروسونو سؤيلسک، هر بير تورک (آزربايجانلي) آناسي چوجوغونا قوشدوغو يوخو نغمه لري، نازلاما شعرلري ايله جانلي ادبيات قايناغيدير. بونولا ياناشي آتالاريميزين ياراتديغي سايسيز-حسابسيز آتالار سؤزو بئشيکدن قبره قدر حيات طرزيميزي و کيشيسل منليگيميزي احتيوا ائتمکده دير. اونا گؤره بونون آدي زنگين مدنيت ايرسيدير. روحوموزا، قانيميزا هوپان، آنجاق هئچ بير يئرده يازيلمايان دده-بابا و ائل ديلي ادبياتي کئچميشدن بو گونه يولوموزا توتولان ايشيقدير. سوني و ياخود سيفاريشله ياراديلان ادبياتلار کئچيجي اولاراق اوغور قازانسا دا، درين ايجتيماي و سياسي ميشت کؤکلرينه ساپلانان شيفاهي خالق ادبياتي کئچيجي اوغورلارين يوخ، ابدي وارليقلارين اوغورودور. 

  گونئي آذربايجان بو باخيمدان هم زنگيندير، هم ده توخونولماميش مونبيت قايناقدير. اورادا فولکلور و سؤزلو ادبياتي ايشله ييب حاضيرلاماق هم آساندير، هم ده چتين. قايناق موکممل اولا-اولا ايمکانلار چوخ محدوددور. باشقالاري طرفيندن ميللي سيتمه معروض قالانآذربایجان اهاليسي اون ايللردير اؤز وارليقلارينا بيگانه توتولماقداديرلار. آنا ديلي ياساق اولان کولتورو قاداغان اولونان، اوشاقلاري باشقا ديلده اوخويان، اؤز ديليني بيلمه ين، باشقا ديلين اولاناقلاريني بيلمه دن اونلارين بئينينه آخيدان و اوزاق گله جکده تاماميله ميللي وارليغيندان نسيللر يئتيشديريلن بير توپلوم حالينا گلمکده دير. اؤز آتا-بابا سؤزلريني (ضرب المثللريني)، شعرلريني، عادت-عنعنه لريني، بايرام و تؤره لريني هاراداسا اونوتماق عرفه سينده دير. فيردووسيني، حافيطي، سعديني و باشقا فارس شاعيرلريني تانييان، شعرلريني ازبردن بيلن بو توپلومون عوضولري اؤز شاعير و بيلگينلريندن دئمک اولار کي، تام شکيلده اوزاق توتولموشدور و محروم ساخلانيلميشدير. آما، گل گؤر کي، زنگين خالق ادبيات خزينه سينه  ماليک اولان آذربايجانليلار هر زامان اؤز وارليقلاريني کئچميشده کي  زنگين آتا-بابا ياراديجيليغينا آرخالاناراق قورويا بيلميشلر. 

  گوجلو آسسيميلياسييا دييرماني يارادان پهلوي شاهليق رئژيمي آپارديغي تک ديل، تک مدنيت سيياستي نتيجه سينده  غئيري-فارس اهالييه آمانسيز يوخئتمه سيياستي حياتا کئسيرميشدير. آوروپاليلاشما موثبت حال کيمي ساييلديغي زامان شووينيست پهلوي حاکيميتينده ميللي وارليقلارينا يييلنمه و موحافيظه ائتمه جينايت ساييليردي. تورک اولماق گوناه اولماق درجه سينه گتيريليب چيخاريلميشدي. تورکو تهقير، تورکه فوبييا، آنتيتورک سيياستي ايله ياناشي ايجرا اولونان سياسي ايقتيصادي و مدني مئتودلاردان ايدي. مينلرله قلم صاحيبي آنا ديلينده اثرلر ياراتماقدان ياسال اولاراق محروم ائديلميشديلر. لاکين بوتون بونلارا باخماياراق، خالق و اونون زنگين مدنيتي اؤز ايشيني گؤرمکده ايدي. مدنيت و تاريخ گيزلي-گيزلي اؤز آخاري ايله داعوام ائديردي.  

  منحوس پهلوي رئژيمي، موزدور قلم صاحيبلري نين الي ايله يازديرديغي مينلرله کيتاب هاميسي تورک وارليغي نين وار اولماسينا اؤلومجول ضربه ايدي. هله بونلار آز ايميش کيمي آز-چوخ آنا ديلينده يارانان کيتابلارين يانديريلما سيياستي بوتون دونيانين گؤزونون قارشيسيندا حياتا کئچيريلدي. آذربايجان ميللي حؤکومتي نين قورولماسي و سونرا شاه و اونون دوستلاري طرفيندن ظاليمجه سينه سوقوتا اوغراديلماسيندان سونرا آذربايجان خالقي نين بوتون ماددي و معنوي سروتي تالان اولونماغا باشلادي.  

  رسمي اولاراق تورکجه نين ايستيفاده سي قاداغان ائديلدي. مينلرله ضيالي سورگون ائديله رک ايرانين باشقا يؤره لرينه گؤندريلدي. بير ايل مودتينده ميللي دؤولتين الده ائتديگي مدني اوغورلار دارماداغين ائديلدي. تبريز و اطراف شهرلرين کوچه لري اعدام آغاجلاري ايله دولدورولدو. کيتابلار يانديريلدي، مکتبلرده اوشاقلارين ديوار قزئتلري يالاديلاراق پوزدورولدو. بير سؤزله، ميللي سيتم ميللي مظاليم باش وئردي. بوتون بو شووينيستجه جهدلر خالقي اؤز وارليغيني گيزليجه قوروماغا سؤوق ائتدي. هر بير ائل، اوبا، کند، شهر اؤز کئچميشيني سينه دن سينه يه بير-بيرينه آخيداراق ياشاتماغا مجبور اولدو.  

  بوتون بونلارا رغمن کؤکدن گلن زنگينليک يئنه اؤز سؤزونو دئمگي باجاردي. ادبياتيميز سينه لردن سينه لره گزدي. ائولرده گيزلي-گيزلي اوشاقلارا سؤيلندي. ار آنالار لايلالاريندا، نازلامالاريندا، اوخشامالاريندا پسيخولوژي اولاراق وارليقلاريني ديوان توتولموش ادبياتلاريني اؤز بالالارينا اؤتورمگي باجاردي. ارن آتالاريميز ايسه جسور و قورخماز تاورلاري ايله هر گون مکتبدن ائوه دؤنن بالالارينا دده قورقودو، نيظاميني، نسيميني، فوضوليني، ستارخاني، کوراوغلونو و ديگر اولو تورک اولوسونون زنگينليکلريني و باشاريلاريني درس کئچدي. ميللي وارليغيميزا وارلانديقجا وار اولماغيميز دا داوام ائتدي.  

  آشيقلاريميز زنگين ائل ادبياتيندان، ائل ديليندن ايلهام آلاراق سؤزوموزو سازدا و سازيميزي دا اورکلرده ياشاتدي. اونلار توي مجليسلرينده ميللي داستانلاريميزي، ميلليلشن موجاديله داستانلاريميزي، موباريزه و قهرمانليق آنلاريميزي سؤيليه رک دوشمنين قوردوغو آسسيميلياسييا دييرماني نين  سويونو کسدي. سازلاريني آليب چاناغيني آشيقلاريميزين باشينا کئچيرسه لر ده، اونلار سوسمادي، سازي و سؤزو اَيلنجه دئييل، بير سيلاح کيمي وارليق موجاديله سينده يايقين شکيلده ايستيفاده ائتديلر. بئله ليکله، دده لرين و ننه لرين سؤيلملري آشيقلارين يانيق کرمينده، ساريتئلينده ميللي کؤکلره کؤکلنرق روحوموزا هوپدورولدو. توي مراسيملري عادتن بير درس سينيفي کيمي بؤيوکلريميزين سرگيله ديگي تجروبوي حيات طرزي رفتارلاري نين گله جک نسيللره اؤتورمه وظيفه سيني يئرينه يئتيريردي. موسيقيميز و بايرام آيينلريميز و مراسيملريميز وار اولماغيميزين آلينماز سيمگه سينه چئوريلميشدي. بو گون ده بئله اولاراق داوام ائتمکده دير. 

  ياس مراسيملريميز، ديني شخصيتلريميز، ديني اينانج و آيينلريميز، آتا-بابا تؤرنلريميز هاميسي بير يئرده  بوتؤولشه رک زنگين مدنيتيميزين موحافيظينه چئوريلدي.  تويلاردا سؤيلنن ماهنيلار، ياسلاردا دئييلن عاغيلار هاميسي بير يئرده آذربايجان تورک خالقيني قوروماغي باجاردي. سيياستله، توپ و توفنگله ظاليمجه سينه قاداغالارلا يوخ اولماميزا چابا گؤسترن شووينيستلرين هدفلري پوچا چيخدي. مکتبي اليندن آلينسا دا، يوخلوغونا فرمان يازيلسا دا آنا لايلاسي هئچ زامان اليندن آلينا بيلمه دي. شهر و کند آدلاريميز اونلارين يازديغي کاغيذلار اوزرينده اؤز دئديکلري کيمي دييشديريلسه ده، ديليميزده و اورکلريميزده هئچ زامان دييشمه دي. عاغليميز و اورکلريميز دردلريميزين و ظفرلريميزين جان مکاني اولدو. هر بير فرد فرد اولاراق بير ميلت شکلينده اؤزونو اؤلومدن قوروماغي باجاردي. 

  ايران ايسلام اينقيلابيندان سونرا آنا ياسادا رسمي شکيلده گؤستريلسه ده آنا ديلينده اوخوما و يازما مسله سي حياتا کئچمه دی

 

 

 

ال امه یی ƏL ƏMƏYİ

 

دونیا اینسانی و اینسان دونیاسی فرقلی قاوراملار اولسادا عینی ایچریلیی ایچرمک ده دیر. گوزو آچیقلیق، اولوملو باخیش و اونونلا یاناشی دوزگون اولماق و دوغریا یونه لیک ایره لیله مک گرکدیر. بیزیم هامیمیز اینسان اولاراق داورانیشلار  توپلوسونون یانیستدیغی وارلیقیق ، اونا گوره کی وارلیغمیزی اولوشدوران وبیزه  کیملیک وئرن یا خود ساده دیلده دئسک ظرفی دولدوران سو و اونا رنگ وئرن  هم ده اونون ایچینده اولان نسنه دیر. 

بو باخیمدان هرگون چابا گوستریب و ال امه ییمیزله کیم لیمیزه واونونلا یاناشی وارلیغیمیزین ساغلام ساپلار اوزرینده اولقونلاشماسینا قاتقیدا بولونمالییق. گوردویوموز و یاپدیغیمیز ایشلر گرچی  بیزیم کیم اولدوغوموزون آچیق گوسترگه سی دیر. آنجاق وارلیغیمیزین و شخصیت میزین هانسی یوندن ائتگیلنمه سی و هانسی آماجا ده یر قاتماسی دا اونملی دیر.

ذاتاً یاشادیغیمیز دونیادا بیرداش پارچاس اولوب هورگوده یارارلییقسا او باشقا مسئله دیر آنجاق چالیشمالییق داش داش اوسته قویان اوستا و مهندس بیزاولمالییق. دونیا اینسانی اولماق ال امه یی طلب ائدیرسه دئملی دونیا اینسانی اولماقدا زحمت و گرگین، دوغرو ایش و چالیشما طلب ائدیر. یاشادیغیمیز هریئرده ، نفس آلدیغیمیز هر بیرآلاندا فردی وارلیق اولاراق باشقالاری ایله اونیست     ده         بولونماقداییق و باشقالاری     ایله قورا   بیله جکانسیتبیزی شکیللندیریر و کیم اولدوغوموزوبیزدن اونجه بیزیتاینیانلارا سرگیلهییر.

اودورکی، ذکا و عقل صاحیب اولان  بیریاراتدیق  کیمی، اوزوموز برابر حقوق و ائشیت یاپماق اوچون امک صرف ائتمهلییک. دوننلردن آخیب گلن میللی وارلیغیمیزین بیزه وئردیی پتانسیلی ایشه سالیب و اوزریندن دولغون گله جه یه آتلانمالییق. بوتون بونلاری ائتمک اوچون زامان دیره یینه تیرمانما لییق. زامان تیره یی ده بیرنئچه یئره بولونور :

1-   کیملیمیزین گوسترگه سی اولان ایندی کی زامان کیملیمیز ( یعنی بوگون بیزتوپلوم اولاراق، کیشیسل اولاراق نئجه یاشاییریق و وارلیق گوسترگه لریمیز نه لر دیر .هانسی زحمت و امک ایله اوزوموزو باشقالارینین گوزونده  جانلادیرماقداییق. پوزوسییونوموز  نه دیر  و دونیا اینسانین ایچینده بیز حال حاضیردا  کیملریک ) .

2-   کئچمیشه دایالی کیم لیک و کئچمیشله بوگونو باغلایان عقل و منطیق عامیلری.

3-   ( یعنی بیزداشیدیغیز کیملیک بیزه هارادان و هانسی تاریخی سورجدن گلمیش و اوزریمیزده ائتگیلی اولان و بیزیم ده اونو منیمسه ییب  حیاتا کئچیردیمیز فاکتورلار هانسی دیر. هانکی عقلی کدلارین و منطیقی گلیشملرین بوتونلشدیردیی وارلیغیق بیز. بووارلیغین آداپتداسیونیزه اولماسیندا بوگونکو دوروشوموز و دوروموموز  نه دیر؟ ونه یی؟ هارایاقدر ساغلایا بیلیر. بونا آنلاملی کیم لیک اورتامی دا دئیه بیلریک اودا اوندان عیبارت دیرکی، بیزاوز عقلی چیخارلاریمیزلا گئدییمیز و گئده بیله جه ییمیز  یول اوزانتلاری نه دیر؟ هانسی کولتوردن  پای آلمیشق جانیمیزدا جانلانان عینی زاماندا رفتار و داورنیشا چئویریلین بوآلقی  نه دیر و هارداندیر؟)

4-   گله جکیونوملو کیم لیک اولوشدوروجولاری ( یعنی ایندی، کئچمیش و بونلارین بوتونلشمه سیندن  اولوشان  گله جک هانسی معاریفلنمه اوزریندن اولوشموشدور. بیزی تکمیلشدیرن مدنی گوسترگه لرنه دیر؟ هانسی سویا(نژاد)؟ هانسی یولا؟ آییدیر. اوخویا بیله جیمیز شعرلر، یاددا ساخلادیمیز آتالارسوزی، باجاردیغمیز دیل و دیللر، بیرده  ییلندیمیز اینوواسیالار و قوللانا بیلدییمیز توم یاشام آراجلاری نه دیر وکیمه آییدیر؟)

5-   گله جک و ایندیه آییدکیملیک ( بواودئمک دیرکی هربیراینسان و اونون توپلوسوندان توره ین اولوس و توپلوم صاحیب اولدوغو و اوندان قاچا    بیلمه دیی کئچمیشی باشاری  ایله کئچمیشدن بوگونه داشیمیشسا و داشیدیغینی سورکلی گلیشدیریب و اویغونلاشدیرمیشسا اوندا  گوندن گله جه یه تیرماندیغی گله جک زامان اونون هارادا و نه قدر باشاریلی اولدوغونو گستره جکدیر. باخین  یاشام اوچون  زامان  دونیا  اینسانینا قاتیلماق اوچون و یاخود دونیا اینسانی اولماق اوچون هئیچ بیرال امه یی صرف ائتمه ین اینسان و اولوس اولابیلسین کئچمیشدن  بوگونه اوزانابیلمیش آنجاق ساغلام اوزانتی یاپمادیغیندان زامان دیره ینده  گله جه یه اوزانماسی محتمل گورونمور.یاخشی گله جه یی اومید ائدیرکسه اوندا یاخشی گئچمیش یاراتمالییق.

میثال اوچون  گوتورک هرهانسی هریونلو گئری قالمیش بیر توپلومو، اوندا مشاهده ائده بیلریک کی بوتوپلومون اینسانلاری کئچمیشده نه ائتمیشلر کی؛ حالا بوگون دونیا اینسانی اولوشدوران اینسانلار کئچمیشده ایزوله حیات سوردوکلرینه گوره دونیا اینسانی اولماق  شانسینی  ایتیرمیشلر. ائله اونا گوره ده اونلارین بوگوندن گله جهیه  گئتمه سی  و زامان  دیره یینه تیرمانمالارینین احتمالی چوخ آزدیر. نهایت اونلار یوخ اولماقلا  یاخود  باشقالارینا ایشچی قوه سی   ( کوله ) و یا خودا آسیملاسیونا اوغریا بیلرلر.

یولونو دوز سئچن اولوس، توپلوم باشقلارینی اوزلرینه تابع ائتمکله یاناشی اونلارین سویکوکونو، کولتورونو و تاریخینی ده ساختالاشدیریب و زده له ییرلر. میللی و ژنیتیکی  کیم لیک  وارلیغینا  توخونما  ایذنی وئرن  بیراولوس  زامان تونلینده  یوخلوغا محکوم دور.

چوخ  یاخشی بیلمه لییک کی، کیملیک ائله حیاتین  اوزودور حیاتین ایچ اوزو ایسه اینسان اولماق دیر، هم ده اینسانلار ایچینده اینسان اولماق. دیرلری قوروماق و اونونلارین قورونماسیندا  امک وئرمک و دولغونلاشدیرماق گرک دیر. دوشونونکی بیروارلیغا ( اینسانا) حیات حاقی تانینمیش ،آنجاق او حاققینی بیلمه دن سرگردان  یاشاییرسا اوندا او کیملیک  بونالیمینا  دچار اولاجاقدیر. حیات وارلیغین توپلوسوندان و کیملیک لرین  بیرآرادا اولماسیندان  یارانیر. بوکیملیک هئچ ده تصادف لر اوزرینده  قورولمور. تصور ائدین سیزمدنی و گلیمیش بیراولوسون فردی نوماینده سی سیز آنجاق شعرینی اوخویاجاق بیر شاعیرینیز یوخدور، آنا دیلینیزده اوخویاجاق بیرکیتابینیز بئله یوخدور، تورکو سویله جک آشیغینیزدا یوخدور.

غرور ائده بیله جه بینیز بیلیم آدامینیزدا یوخدور. فخرائده بیله جه یینیز تکنولوژی ایجادینیز دا یوخدور. اوندا کئچمیشدن ایندیه قدر اوزانان کیملیک وارلیغیمیزدا اوچوروملارین اولماسینی باشا دوشمه لیسنیز. اولابیلر آجی چکمیش قهرمانلیق  گوترمیش  اجدادلارینیز اولسون ، آنجاق کیملیک زامان دیرهینده حال حاضیردا  بوشلوق تونلینده سیز. بوایسه چوخ قورخونجدور. گله جهیی  بالتالاماقدیر. گئچمیشی صیفیرلاماقدیر. باشقلارینا  یئم  اولماقدیر.

دیرلی سویداشلاریم، هر بیر اوزگور خالق  یا اولوس بوتون الده ائتدیی قازانجی قطعی شکیلده اوزآدینا یازدییریر. ایستر- ایسته مز تاریخ اونون الده ائتد یکلرینی اونون آدینا یازییر. دونیا اینسانلار آراسینده اونون ترقی یولوندا  ایره لیله مه سینه  بیر باساماق (پیلله) ده آرتیرمیش اولور  اونوتما یالیم کی،ال ده ائدیلن بوتون مادی معنوی هرزاد، او یونده(جهت) امک وئرن  و زحمت چکن کیمسه نین دیر.

آچیقجا سویله مک  گرکدیرسه دئیه بیلرم ، میثال اوچون ایران دا بیر فارسین الده ائتدیی مادی و معنوی ثروت افغانستان دا یاشایان بیرفارسی ائتگیله یه بیلر، یادا غرورلاندیرا بیلر ، آنجاق سونوج  اعتباریله  الده ائدیلن هرنه دیرسه  زامان تونلیی ایچریسیینده ایران دا کی فارسین دیر. یالینز و یالینز باشقا  او دیلی دانیشانلار اونون غرورونو  یاشایا  بیلرلر. دئدییم اودور کی ، چالیشماق گرک اوزون  اوزونه  قیمت و ده یر وئرمه لیسن.

اینسان دونیاسیندا، دونیا اینسانی اولماق و کیملیک اولوشدوران  نه  وارسا کئچمیشدن  بوگونه  و بوگوندن  گله جه یه  داشیماق بیر آذربایجان  تورکو اولاراق هامیمیزین  بورجودور. یوخسا زامان  دیره ینده  چوخ  اوزون تیرمانمادان  زامان  تونلینده  اولومه  و  یوخلوغا محکوم  اولاجاییق.

 

تورکجه‌میزده سوزلرین یارادیلیش یوزومو

 دانیشدیغیمیز دیل یعنی آنادیلیمیز اولان تورکجه دونیانین ان قدیم و زنگین دیللریندن بیریدیر. بو دیل او قدر دوغال (طبیعی) و دوغال قایدالارا اویغوندور کی، اونو دونیانین ان قایدالی (دوزنلی) دیلی بیلمیشلر. اینسانین یارادیلیشیندان اوزو بری بو دیل اینسان و طبیعت ایله بیر آرادا بشرین یاشادیغی قوراللارا اویغون یارادیلمیشدی. ائله بونا گورهدیر کی، میلیونلارجا کیلومئتر یاییلسا دا اوز آنا کوکونو ساخلاماغی باجارمیشدی.

            تورکجه یاخود تورک دیلی اینسان اوغلونون دوغا ایله برابر یاشامی سورهجینده اورتایا چیخدیغینا گوره اوز وارلیغینی اینسان و طبیعت وارلیغیندان آلدیغیندان دئمک اولار کی، اولومسوز دیل اینسییاتیوی آلمیشدی. بیزیم دیلده باشقا دیللره گوره حرفلرین یارادیلیشی قانونا اویغون اولاراق عمله گلمیشدی.

گوتورک «آ» سوزونو:

            «آ» سوزو تورکجهده آلماقدان، ساوونماقدان و دورولماقدان یارانمیشدی. بو حرفین بیزه وئردییی سوزجوکلر اینساندا ساغلاملیقلا یاناشی گوزه احوال روحییه و قاباریق گوجلو حیات رمزی کیمیدیر. هم ده چوخلوق و حددن زییاده اولان شئیلره دلالت ائادن سوزلری یاراتمیشدی.

            باخین آلما: بو سوز «آ» ایله باشلایان ان قدیم تورک سوزودور و اونون هم طیببی، هم ده عئلمی معناسی وار. آلما یعنی دردی و خستهلییی برطرف ائتمک. بونا میثال بیز ساو+آلان کیمی تئرمینی ده قئید ائده بیلهریک. بوگون ده طیبده آلما مئیوهسینین اینسان اوچون نه قدر خئییرلی اولدوغونو دئمک اولار.

            آلاق: توتماق، چوخلو اوت و یاراماز بیتکیلر. بورادا دا «آ» سوزونون یئنه ده اینسانین و طبیعتین آرینماسی اوچون یاراتدیغی ان گوزل حرفلردندیر و اونونلا باشلایان هر سوز قانونا اویغون اولاراق سیرالاناندا بیر قاطار کیمی اینسانین دوغایا باغلی اولدوغونون تاریخینی بیزه گوسترمکدهدیر.

            «ب» حرفی تورکجهمیزده ان موهوم حرفلردندیر. بو حرفین یاراتدیغی سوز و سوزجوکلر بیر باشا ایقتیدار، گوجلولوک و اینسان گوودهسی ایله باغلیدیر. باخین:

            باش: هوندور، یوکسک و ان اوجا دئمکدیر. بورون یاخود بیرین (Bırın) دیشاری چیخمیش، اوزونو گوسترن، بویوس، ایرهلی وئریرکن قاباریق و بونا سینه ده دئییریک. بئلهجه بارماق، بارداق، بود کیمی سوزلری دئمک اولار.

            «د» حرفی ایسه دوغایا اویغون اولاراق گوودهدن گوتورولهرک باشقا طبیعی اشیالارا دا ایشلهدیلمیشدیر. باخین:

            دیل: نازیک بیر بولوک. دیش: بوتوو اولمایان خیردا دیلیم و یا پارتلاق وئریب اوزانماغا یونهلن بدن اعضاسی. دوز: داغلیق اولمایان یئر. یئنه ده صاف و اوزون کیمی اولان طبیعی وارلیق. دیلیم: دیل کیمی، بولوک-بولوک. دابان: آیاغین ان قاباریق یئری. دیک: هوندور اولان یئر و ساییر.

            بوتون بونلارا حئیوان، یئر، مئیوه آدلارینی آرتیرساق گورهریک کی، تورکجهمیز نه قدر دوغال و دوغا ایله زنگین بیر دیلدیر.

            باخین اوزوم، اینجیر، یئمیش، کئشمیش، ایت، قویون، آت و ساییر مئیوهلرین تامامی ایله ساغلیقلا باغلی اولدوغو گوز قاباغیندادیر. اونلارین نئجه ایستئحصال اولونماسی و اینسانین اونو آلارکن آخاجدان اونونلا نئجه داورانماسی اونون آدینین یارانماسینا سبب اولموشدور. باخین اینجیر سوزونه:

            اینجه یئردن ایرمک، نازیک یئردن قوپارماق، ساپلاغیندان توتوب اونو آلماق کیمی اینسان و طبیعت علاقهلرینین اورتاق حادیثهسیدیر. یاخود باخین آت سوزونه:

            آت سورعتله بیر شئی اوزاقلاشدیرماق، توللاماق کیمی آنلامدیر. اینسانین آت ایله تماسیندان ایلک تصوورون آتا اولان معناسی دئمکدیر. آت، آتیلیر، چاپیر، قاچیر و گوزدن ایتیر. بیز تورکلر بونو گتیریب حیاتین بیر چوخ آلانلاریندا تطبیق ائتمیشیک. میثال اوچون، آتلاماق: کئچیب گئتمک، آتماق: قویوب گئتمک، آتا: قویوب گئدن آنا سوزونون قارشیندا یعنی دوشونن، باشا دوشن و آنلایان سوزونه قارشیت اولاراق قویوب گئدن. بو دا دیل و دیلین منسوب اولدوغو اینسانین دوغا ایله نه قدر ایچ ایچه یاشادیغینین تظاهور فورماسیدیر. حالا بوگون ده عاییلهلرده آتا اوشاغی ائوده آتاراق ایشه گئدیر و اونو آنا، آناراق بویودور.

            باشقا دیللردن فرقلی اولاراق تورکجهمیز ماتئماتیکال دیل اولاراق اونون دئییلیشینده و حرفلرین یان-یانا گلیب سوزلری یاراداندا اوندا خوشآهنگ عمله گلیر. بو دا تورکجهمیزین نه قدر موزیکال و بئیین اویناقلیغینا یاردیمجی اولان بیر دیل اولدوغونو گوستریر. باخین میثال اوچون فارسجادا «فرزندم را میفرستم به مدرسه تا درس یاد بگیرد.»، بونو تورکجه «اویرندیریرم» کیمی دئمک اولار. بو دا اونو هم سسلی و هم ده رییاضی فورماتا سالیر.

            حرفلرین، سوزلرین و جوملهلرین تورکجهمیزده یارادیلیشی گئرچکدن طبیعی و طبیعت حادیثهسیدیر و اونا گوره ده بو دیل اوزون عومورلودور. باخمایاراق کی دونیانین بیر چوخ دیللرییله یاخیندان قونشولوق علاقهلری یاراتمیشدیر، آنجاق اوز صافلیغینی، اینجهلییینی و دولغونلوغونو هم ده دوزنلیلییینی قورویا بیلمیشدیر. اینسان طبیعی وارلیق اولدوغوندان، دیل ده اونون خمیر مایاسی کیمیدیر. اگر او دیل او اینسانلا یوغرولموشدورسا دوغوشدان اولوشه قدر اونونلادیر. هم ده تورکجهمیز تورهمکدندیر. او نئجه کی طبیعت اوز زنجیرهسیندن تورهیهرک وارلیغینی ساغلاییر و یوخلوقدان عاریدیر. تورکجه ده تورهیهرک معنا و آنلام بیر ده یارادیلیش زنجیرهسینده اوز وارلیغینی قورویور و یاشامینا داوام ائدیر. منجه اوزولمهیه هئچ زمین یوخدور. بعضیلری دئییر تورکجهمیز یوخ اولور یا یوخ اولماقدادیر. من دئییرم اولابیلسین کی بیر تورک اینسانی اوز دیلین بیلمیر، آنجاق تورکجهمیز هر گون یایغینلاشیر و اوز قاپسام آلانینی گئنیشلهییر، دوغور و تورهییر، چونکو اونون ذاتی بودور.

 

 

 

آلین تری - Alın Təri

 

      

باش یازار: دکترحسین شرقی

 

 

دونیا دا گوردویونوز هرزاد بویوک بیرامه یین و زحمتین نتیجه سی دیر. ائله تورک لویوموزکیمی! اودا بویوک بیراولوسون بیلرک، بیلمه یرکدن صرف ائئدیی چابانین نتیجه وسونوجودور. اونو قوروماق، سئودیرمک، سئومک بیزیم هامیمزین بورجودور. زامانین و تاریخین بیزه اویرتدیی درس اوندان عبارت دیر کی، گئچمیشه سایقی ایله یاناشدیقدا گله جه یه ده ایناملا باخاق. دوزدور کرپیج کرپیچ اوسته قویولاندا دووار اولور. بوهریئرده عینی درجه ده صادیق دیر. بوتون دونیادا ایکی چارپی ایکی دورد ائدیر. ائله بونا گوره ده دونیا دا هریئرده دووار ، دوواردیر. آنجاق دووارین قورولدوغو ماتئریال فرق ائدیر.

دیرلی سویداشلار، سایین وطنداشلار  اون ایل دیرکی مطبوعات ایشینده چالیشرام بواون ایلده ان اونملی الده ائتدیکلریم دن بیری او دورکی، غرب امپریالیزمی بیزی تورک اولاراق اولکه ده دیگر قوووملره اوجومله دن ان نازیک اولانی فارسلارا قورخونج شکیل ده تانیتمیشدیر. بیرآز دیقت ائدرسینیز آنلاماغی چوخ قولای اولار. باخ بو پان تورک سوزونو نه من یاراتدیم نه ده فارس نه ده عرب بلکه قورخاق، آلچاق غرب امپریالیستی یاراتدی. فارسلار دا و بوگوکونکو ایراندا تورکه فوبی بیرهاوا وآتمسفر اولوشدورماغی باجاردی.

بیز بیر دینه ایناناراق، بیرائولکه یه صاحیب اولاراق ( من ان گنج جاوان وانرژیلی عومور چاغلاریمی بواولکه نین سرحدلرینی قوروماق اوچون صرف ائدن آدام کیمی ) دئیرم. بیزی ( مسلمانلاری ) بیر- بیرمیزله ساواشدیراندا اولکه داخلی تبلیغات دا تورک دن یاخشسی یوخدور دئییه ائولومه گوندردیلر. آنجاق اولکه دوزئینده اولکه قورولوشوندا بیزدن یابانجی یوخدور. بونه دئمک دیر؟. اورتا دوغودا انگلیس آخماقلارینین یوروتدویو سومورگه چیلیک سیاستیندن باشقا هئچ نه دئیل.

آلین تریمیزله قازاندیغیمیز تورک وارلیغیمیزی هرنه یین باهاسینا اولورسا اولسون قورومالییق. تورک مفکوره سینین گوجلولویوندن یالنیز و یالنیز قورخان بیری لری وار اودا غرب امپریالیستلریدیر. اسرائیل وارمنی اشغالچی لاردیر. دیرلی سویداشلاریم اوزرینده یوردویونوز بوتوپراقلار تورکون قیزیل قانی ایله قیدالانمیش توپراقلاردیر. بیز دوز و دوغرو اولاراق قارشیمیزدا چوخ یالانچی و ایریلری گورودوک ، گوج و ساواش میدانلاریندا بیزلری ازیب گئچه بیلمه ینلر، صفوی و عثمانلی ساواشلاری دوزنله یرک ایندی ده دونیادا تورکه فوبیا یاراداراق بیزی بیر- بیریمیزین جانینا سالماقدادیرلار. اونوتما یالیم کی دوغو تورکوستاندان باشلایان دوغرولوق اینانجی باتی آوروپادا سانجاغینی سانجان تورکلوک آتا و دده لریمیزین قیزیل قانلاری ایله سوواریلمیشدی.

ایستر چین امپریالیستی، ایستر شوونیستلیک ایستر روس میللیتچیلیی ایستر غرب قورخاقلیغی و آنارشیست لیی، ایستر اسرائیل صهیونیست لیی وارمنی قولدورلوغو هئچ بیری بیزی چوکدوره بیلمز. بیز بیرالله قولو اولاراق ایناندیغیمیز گوی تانریا سجده ائدره ک وارلیغمیزی ان اساسلی آلت یاپیلار اوزرینده قوراراق اینانجیمیز اوزریندن یولا چیخاراق آتالاریمیزین توکدویو آلین تری اوزریندن چیزدیی یولدا ایره لیلیره ک. تورکون مقدس و قوتسال آمالی اوزرینده تانرییاقول، خالق صادیق ، حاققا دوشکونلوکدن  بابالاریمیزین قوردوغو و یورتدویو یولو داوام ائتدیرمه لییک.

باخمایارق کیم ، کیم دیر. هاردادیر، هانسی سوسیال قاتا آییدیر. او اوردان تورکون آلین تری یولو ایله یولا چیخمالی دیر. حاقی، عدالتی ساونمالی دیر. امپریالیست واینسانلیق دوشمنلرینه وئردییمیز تاریخی درسلری یئنی دن وئرمه لی دیر. اوجا تورک وارلیغینا ایناناراق یولاچیخدیغیمیز بومدنی یولدا باخمایاراق کی چوخ نئشه لی و سئویملی گونلری گوردوک. بونون یانیندا آنالاریمیزین آتالاریمیزین بویوک روحلارینین بیزه ساغلادیغی اوجالیغی درک ائدرک ائنیلمه دیک ، سیغینمادیق ، اونودتمادیق و یولا داوام ائتدیک.اوشاغیمیزا ، عایله میزه گوزو کولگه لی قالساقدا. اونلارین حاققینی خداآفرینه یئدیردسک ده اونلار بو یولدا جان و روحلا منه یاردیمجی اولدو. و آلین تری دئیرک خالقیمیزین آشد یغی جیغیری گئدیشلندیرمه ییمیزی ساغلادی.

دیرلی سویداشلار :

آلین تری سوزو منیم عقلیمه بیلیرسیز هارادان گلدی، آتامین منه وئردیی چوره یین اوزرینده اونون آلین ترینین اییسینی هرزامان دویدوم، یئرییدییم تورپراغین اوزرینده منه بونو  قازاندیرنلارین آلین ترینین کوکوسونو چکدیم. آسیادان آوروپایا قدر دیلیمی ، مدنیتیمی یایان آنامین دیلیندن دویدوم اونون آلین ترینین گوجونو.سنه دئیرم ای بوگونونکو آنا؛آنا دیلینی ائوده کی اوولادینا آندیرا بیلمیرسن ، باخ  گور سن دن قاباقکی آنالار نه قدر آلین تری توکموش .

سنه دئیرم ای ائوینده اوزدیلینده  سوزو اوولادینا گئچمه یین آتا. باخ گوروم آتالاریمیزین توکدویو آلین تری قارشییندا نه قدر اوتاناجاقسان. آلین تری بیر یولدور. بیرچیزگی دیر اوتانریدان گلرک خداآفرینده سوز  دونیاسی کیمی بیزیم گله جه ک نسیله آلین تری فلسفه سی اولاراق آشیلاناجاقدیر.

 

تاريخدن آلينان درسلر و بيزيم اوخوياجاغيميز درسيميز

ياشاديغيميز دونيانين تاريخيني بيلگين‌لر 14 ميليارد ايل تخمين ائديرلر. يقين بو 14 ميليارد ايلده يئرکوره‌سينين حياتيندا چوخ اونملي اولايلار باش وئريبدير. بو اولايلارين ان اساسي اينسانين ياراديليشي‌دير. يئرکوره‌سينين عومرونه باخديقدا بو ياراتيغين عومرو چوخ آز اولسا دا، ديرلي ايشلره ايمضا آتميشدير.

بئله ده دوشونمک اولار، يئر کوره‌سي ميلياردلار ايل چالخالانميش، گليشميش تا کي شراييطي ائله ياراتسين کي بيزي بسله‌ييب، ساخلايا بيلسين. باشقا سوزله وارليغين آماجي اينساني اولوشدورما و ياشاتماقدان عيبارت کيمي گورونور. دوغال طبيعي حاديثه‌لرين آخيشي بئله بونو اونايلاميش (تصديق) اولور.

اشرف-ي مخلوقات، ياراتيقلارين اونجوسو اولان بيزلره ياشاديغيميز سوره‌ده صيفيردن باشلاياراق تا يوخاريلارا قدر ايره‌ليله‌مه‌يه دوغرو آدديملاماغا باشلاميشيق. بونلارين دا هئچ بيري سبب‌سيز دئييل، و اولا دا بيلمز. دوغال، فيزيکي و روحي بويوتلاردا ايره‌ليله‌ييشه ناييل اولان اينسان فيکري و شوعورو باخيميندان دا گليشميش و گليشمه‌يه داوام ائدير. آنجاق هر بير گليشمه‌نين اوزول و تمللريندن بيري شراييطين موساعيد اولماسي‌دير. بيز بيليريک کي يئرکوره‌سي نورمال هاوا شراييطي‌نين ساغلانماسيندان سونرا اينساني ياشاتماغا باشلادي. اينسان وارليغيندان اونجه باشقا وارليقلارين (جانلي) اولماسي گئرچکدير. آنجاق بيزيم اولماميزا و اولوشوموموزا اولان دوزن بيزيم دوزوملو و دوروملو هم ده داواملي ياشاماغيميزي ساغلادي.

صبيرلي و گورونوشو ساکيت اولان حياتين آخيش مجراسيندا بيز ده وار اولما موجاديله‌سي