گنجه لي نيظامي نين تورکجه ديوانينا داير يئني کيتابين نشري

Sorumlu müdir:Dr.HÜSEYN ŞƏRQİDƏRƏCƏK SOYTÜRK

مدیر مسئول : دکتر حسين شرقي دره جک سوي تورک

برات زنجانی زاده ۱۳۰۳ خورشیدی در خلخالاستاد دانشگاه، نظامی‌شناس و پژوهشگر ادبی است

برات زنجانی فرزند کاظم در سال ۱۳۰۳ در خلخال متولد شد. کارشناسی زبان و ادبیات فارسی را از دانشگاه تبریز و کارشناسی ارشد و دکتری زبان و ادبیات فارسی را از دانشگاه تهران دریافت نمود. وی مدتی دبیر دبیرستان‌های خلخال و همچنین رئیس فرهنگ خلخال بود که پس از اخذ دکتری به عضویت هیئت علمی دانشگاه تهران درآمد.

-احوال و آثار و شرح مخزن‌الاسرار نظامی گنجوی، انتشارات دانشگاه تهران.

-خسرو و شیرین نظامی گنجوی (متن علمی و انتقادی ، انتشارات دانشگاه تهران.

-لیلی و مجنون نظامی گنجوی (متن علمی و انتقادی ، انتشارات دانشگاه تهران.

-هفت پیکر نظامی گنجوی (متن علمی و انتقادی ، انتشارات دانشگاه تهران.

-شرفنامه نظامی گنجوی (متن علمی و انتقادی ، انتشارات دانشگاه تهران.

-اقبالنامه نظامی گنجوی (متن علمی و انتقادی ، انتشارات دانشگاه تهران.

-دیوان نظامی گنجوی، انتشارات دانشگاه تهران.

-دیوان اشعار ابوالنجم احمدبن قوص‌بن احمد منوچهری دامغانی، انتشارات دانشگاه تهران.

- برگزیده‌ایاز هفت‌پیکر نظامی  گنجوی، انتشارات امیرکبیر.

-خلاصه داستان خسرو و شیرین: با شرح لغات و عبارات و توضیح نکات ادبی، انتشارات امیرکبیر.

-خلاصه داستان گرشاسبنامه، انتشارات امیرکبیر.

-گلستان سعدی: نسخه علمی و انتقادی از روی قدیمیترین نسخ خطی (نسخ پکن ، انتشارات امیرکبیر.

-برگزیده اشعار سنایی، انتشارات امیرکبیر.

-کشف‌الابیات بوستان و گلستان سعدی، انتشارات دانشگاه تهران.

-تصحیح مثنوی اسرارالشهود، محمد اسیری لاهیجی، انتشارات امیرکبیر.

-دانشنامه در علم پزشکی: کهن‌ترین مجموعۀ طبی به شعر فارسی از حکیم میسری، با همکاری مهدی محقق، مؤسسۀ مطالعات اسلامی دانشگاه مک گیل شعبۀ تهران

-صد غزل از صائب تبریزی با شرح عبارات و ترکیبات ادبی و معنی لغات و اصلاحات، نشر بیستون.

-برگزیده بهترین اشعار مثنوی، نشر طلوع

 

       
   
 
 

 

تهران اونيوئرسيتئتي نين پروفسورو، تدقيقاتچيسي و نيظامي شوناس دکتر برات زنجاني 2012-جي ايلده نشر ائتديرديگي "ديوان نظامي گنجوي" آدلي اثرينده آذربايجانين دونيا شؤهرتلي شخصيتي نيظامي گنجوي حاقيندا گتيرديگي شعر و غزللر بير داها نيظامي نين آنا ديلينده، يعني تورک ديلينده شعر يازماسيني ثوبوت ائتميشدير. بو کيتاب 2012-جي ايل تهران اونيوئرسيتئتي نين نشرياتي طرفيندن 1000 نوسخه ده 3311 سايلي قرارا اساسن و سيلسيله ساي اولاراق 7257 عونوانلي کيتاب کيمي نشر ائديلميشدير.

1925-جي ايل تولدلو تهران اونيوئرسيتئتي نين پروفسورو، آراشديرماجي برات زنجاني 50 ايلدن آرتيقدير کي، نيظامی شوناسليقلا مشغول اولموشدور. آنجاق اونون يئني نشر ائتديرديگي کيتابدا نيظامي نين تورکجه شعري و ديواني نين اولماسي قئيد ائديلميشدير. بو کيتاب تهراندا تهران اونيوئرسيتئتي نين نشرياتي طرفيندن تهران کارگر شومالي خياباني شهيد فرشي مقدم عونوانيندا نشر ائديلميشدير. اونون ائلئکترون عونواني ده بئله دير: http//press.ut.ac.ir

  کيتاب 169 صحيفه دن عيبارتدير. آدي چکيلن کيتاب مؤليفين اؤن سؤزو ايله باشلاياراق نيظامي گنجه لي نين تورکجه ديواني نين ميصير خديويييه نوسخه سي نين فوتوشکلي ايله سونا چاتير. فوتوشکيلده ايسه نيظامي گنجه لي نين تورکجه آدي کئچن و باشقا شاعيرلرين ده آدي اولان سياهي وئريلميشدير. بو تاريخي سندين يازيلديغي تاريخ ايسه 933 هيجري-قمري ايلي اولاراق قئيد ائديلميشدير.

کيتاب اؤن سؤزله باشلاياراق نيظامي گنجه لي و نيظامي قارامانلي نين اليازمالاري نين آراشديرمالاري ايله داوام ائتميش، سونرا نيظامي قارامانلي نين ديواني نين اليازماسي نين شرحي وئريله رک نيظامي گنجه لي نين فارسجا شعرلرينه کئچيد آلميشدير. کيتابين 3-جو صحيفه سينده نيظامي گنجه لي نين آلله حاقيندا  سيتايشي شعري يئر آلميشدير، سونرا ايسه ايسلام پئيغمبري نين حاقيندا يازديغي شعر وئريلميشدير. 7-جي صحيفه ده موششدر آدلي شعر وئريلميشدير. بو شعرده ايسه نيظامي ياراديليشنين حيکمتي و فلسفه سي حاقيندا سؤز آچميشدير. داها سونرا يئنه ده آلله حاقيندا سولطاني-کعبه حاقيندا، يئنه ده آلله حاقيندا و کيتابين 16-جي صحيفه سينده مدحي معشوق دئيه يئنه ده نيظاميه آيد اولان نرگيزين سيتايشي حاقيندا شعر وئريلميشدير.

مؤليف کيتابيني نيظامي نين «پير»، «سيتايش و سؤوگند» ايله داوام ائده رک «عاشيقين معشوقدان شيکايتي»، سونرا ايسه نيظامي نين قزللريني وئره رک، اونون دوبيتي و تک بيتلريني کيتابيندا گؤسترميشدير. کيتابين 113-جو صحيفه سينده ايسه «قصيده به زباني تورکي از ديوان خطي خديويه» آدلي قصيده وئريلميشدير. بو قصيده ده  ايسلام پئيغمبري نين مدحي حاقيندا شعرلر يازيلميشدير. باشلانغيج:  

  يا اشرف البرريه، يا سيد الورا

 

 

  سون: 

  ذات تنزيله صفاتينه بلنمگه شانينده 

  ائندي  سوره و نجوم ايضاح هووه. 

  قئيد ائتمک لازيمدير کي، نيظامي بوتون مثنويلرينده اؤنجه  تانريني سيتاييش ائتميش و سونرا ايسلام  پئيغمبريني مدح ائتميشدير. آنجاق قئيد ائتديگيميز قصيده ده نيظامي فارسجا يازديغي پئيغمبرين نعتي حاقيندا: 

  گرانمايه تر، تاجي آزادگان  

  گراميتر آدمي زادگان 

  دئيميني ايسه يا اشرف ال بريه، يا سيد الورا  عرب ديلي تئرميني ايله دييشميشدير. بونا گؤره ده بو قصيده نين نيظامي گنجوي نين حساب ائتمک اولار. اونا گؤره کي، تهران اونيوئرسيتئتي نين چاپ ائتديگي شرفنامه کيتابيندا دا فارسجا قئيد ائتديگيميز بيت (148-جي) نيظاميه آيد اولدوغو گؤستريلميشدير. بو حاقدا نيظامي نين شعري نين داواميندا مؤليف چوخ توتارلي ايضاحلار وئرميشدير. بئله کي، کيتابين 113-114-جو صحيفه لرينده بونلاري گؤرمک اولار.  

  کيتابين 115-جي صحيفه سينده نرگيز رديفلي قصيده محمد خان (محمد جاهان پهليوان حاقيندا و مدحينده سؤيله نيلميشدير). 

  باشلانغيج: 

  سِحر ايله شعبده علمينده کمالي يوغ ايسه  

  بس نه حيلئيله آلور اووجينه آذر نرگيز . 

  ايردي اوستونه توتوب چتري سولئيمان لاله  

  گلدي باشينه اوروب تاجي سيکندر نرگيز. 

  سون: 

  نجمه کيم باغي جمالينده پري چئهريلرين 

  يوزدن و گؤزدن اوله تازه گول  او نرگيز 

  سبززار فلک اوستونده اوله خيمه گه کین  

  کینده خورشيد و قمر در گول و اختر نرگيز. 

 کيتابي اوخويارکن  مؤليف نيظامي گنجوي نين ميصيرين دؤولت خديويه کيتابخاناسيندا ساخلانان اليازماسينا ايستيناد ائده رک يئنه نيظاميدن بير تورکجه غزل بو باشليقلا وئرميشدير: 

  گؤزلريم ياشيني گؤزلر اول بوتي سيمين بدن  

  نيته کيم گؤکده سورييا گؤزلر آهويي ختن 

 قئيد ائتمک لازيمدير کي، «آهويي ختن» سؤزو بو دؤوره آيد اولان بوتون شاعيرلرين ايچريسينده يالنيز و يالنيز گنجه لي نيظاميه آيددير. بونو ايسه نيظامي نين فارسجا شعرينده ده گؤرمک اولور (تهران اونيوئرسيتئتي نشري 2676-جي بيت، «خسرو و شيرين» اثرينده اوخويا بيلريک): 

  شبا هنگام که آهوي ختن گرد  

  زناف موشک خود را رسن کرد. 

مؤليف کيتابين يئنه 118-جي صحيفه سينده خديويه نوسخه سينه ايستينادن باشقا بير تورکجه شعري وئرميشدير. يئنه همين صحيفه ده «اودا نال آتماق»، «نعل در آتش نهادن» آدلي بير شعر وئرميشدير. قيد ائتميشدير کي، نيظامي نين شعرلرينده بو ايفاده تئز-تئز ايشلنمکده دير و آنجاق اونا مخصوصدور. حتّی، نيظامي نين چوخ يئرلرده چاپ اولونان اثرلرينده بو ايفاده نين ايشلنمه سيني ثوبوت ائتميشدير (ص. 118-119). مؤليف کيتابين 120-جي صحيفه سينده يئنه نيظامي گنجوي نين خديويه کيتابخاناسيندا ساخلانان اليازماسينا ايستينادن بير غزلي وئرميشدير. بو غزل تورکجه، فارسجا و عربجه يازيلميشدير: 

باخ:

  ائتمه دن سيلي  فنا  عؤمرو دياريني خراب  

  خوز من العيش نصيبا و من العمر نصاب (عربجه)  

  فتح باب حرمي عشق ز ميخانه طلب (فارسجا) 

  مؤليف قئيد ائدير کي، حافظ شيرازي نيظامي گنجه ليدن بو غزلي اوخوياندا وجه گله رک تورکجه بيلمه ديگي اوچون اونا عربجه و فارسجا نذيره يازميشدير: 

  باشلانغيج: 

  اتت رواح رند الحلم و زاد غرامي (عربجه) 

  فدايي خاک در دوست باد جان گرامي (فارسجا). 

  سونلوق: 

  چو سلک در خوشا بسط شعر نغز تو حافظ 

  که گاه لوطفي سبق ميبرد ز نظم نظامي. 

  گؤروندويو کيمي هافيز نيظامييه ايستيناد ائده رک شعريني يازير. بو شعرين تاماميني کيتابين 120-جي صحيفه سينده اوخوماق مومکوندور.    مؤليف کيتابين 121-جي صحيفه سينده نيظامي نين کمال الدين ايصفاهاني نين شعرلرينه بلد اولدوغوندان خبر وئره رک يازير و دئيير: 

  باشلانغيج: 

  نيگارين خيال زولف و خالي  

  خياليمدن دگيل بر لحظه خالي  

  سونلوق: 

  نيظامي بي نيظام ائتدي کلامين  

  کمالي نظم ايله نظم کمالي. 

  ادبيات تاريخينده هامييا بللي اولدوغو کيمي کمال الدين ايسماعيل ايصفاهاني نيظامي گنجوي ايله عيني دؤورده ياشاميشدير. نيظامي 603 هيجري قمري، کمال الدين ايسه 635 هيجري-قمري تاريخده وفات ائتميشدير. نيظامي گنجوي شعرلرينده 2 دفعه  کمال الدینين آديني چکميشدير. او، خلايق المعاني قصيده سينده 84-جو بيتده نون قافيه لي و نرگيز رديفلي شعرينده، همچينين نيظامي تورکجه قصيده سينده، نرگيز قصيده سينين ر قافييه سينده کي محمد جاهان پهليوان حاقيندا يازميشدير و 60 بيتدن عيبارتدير، قصيده نين حوسنو خيتامينده کمال الددينين آديني چکرک تورکجه قصيده و نذيره يازماق مهارتيني گؤسترميشدير. 

  مؤليف کيتابين 157-جي صحيفه سينده نيظامي نين تورکجه قصيده لري نين موندريجاتيني وئرميشدير. قيد ائتمک لازيمدير کي، مؤليفين ايستيناد ائتديگي خديويه نوسخه سي 2006-جي ايلده باکي شهرينده منیم طرفيندن  لاتین البفا سینا حاضيرلانان و  صدیار وظیفه ائل اوغلو طرفيندن ترتيبلنن ديوان نيظامي (گنجه لي) تورکجه (آزربايجانجا) (قصيده لر-غزللر) کيتابي نورلار نشرياتي طرفيندن چاپ ائديلميشدير. کيتاب چاپ اولوندوقدان سونرا بير سيرا عاليملر اونا موثبت راي وئرميشدير، او جومله دن مرحوم واقيف آرزومانلي، ادبياتشوناس پروفسور آزاده خانيم رستم زاده، ديلچي پروفسور نيظامي خودييو، مرحوم ديلچي و ادبيياتشوناس عليار صفرلي موثبت راي ایله چیخیش ائتمیشدیرلر.. بونونلا ياناشي منفي راي وئرن بعضي ديلچي  و نيظاميشوناس عاليملر ده اولموشدور. آدي چکيلن بو کيتابدا گؤستريلير کي، نيظامي گنجوي، نيظامي  گنجه يي، نيظامي گنجه و شيخ نيظامي کيمي قئيد اولونان بؤيوک نيظامي صنعت دونياسيندا تايسيز اولدوغونا گؤره اوندان سونرا دونيايا گليب ياشايان حاير و تزکيره چيلر، نيظامي دئديکده  «گنجه لي نيظامي»ني نظرده توتوبلار. عصرلردير کي، اونون آديني چکديکده «گنجه يي» و «گنجه لي» سؤزلريني تخلوصوندن سونرا يازماسالار دا، گنجه لي نيظاميه آيد اولدوغو آيدين گؤرونورو. بونا گؤره کي، اونون تايسيز  ياراديجيليق دونياسيندان سؤز دوشنده، اوخشاري اولمادان مخاطبلر، سؤزو گئدن شاعيرين هانسي  نيظام اولدوغونو ياخشي بيليرلر. اونون آدي ايلياس، لقبلري  کمال الدين و نيظام الدين، کونيه سي ابومحمد، آتاسي نين آدي ايسه يوسيفدير. او، شعرده نيظامي تخلوص ائتميش، اؤز عصري نين پارلاق ادبي سيمالاريندان اولموشدور. آناسي نين صيفتيني اؤز ديليندن رئيسه يازميشسالار دا، بو آدا شوبه لننلر ده اولوبدور. پروف. ع.صفرلي بو حاقدا اليازمانين دوزگون اوخونماماسينا ايشاره ائدير. دوکتور برات زنجاني ايسه بئله بير آدين اولدوغونا شوبهه ايله ياناشير. دوکتور حين محمدزاده صديق رئيسه بيلير، آنجاق بو شوبهه حلل اولونماميش قالير. 

نيظامي نين آنادان اولدوغو تاريخ حاقيندا موختليف فيکيرلر ايره لي سورولموشدور. ريپکا، بئرتئلس، باخئر و مجتبی مينووي نيظامي نين آنادان اولدوغونو 535-جي ايل (هيجري) موعينلشديرميشلر. وحيد دستگردي 535-دن 540-آ قدر، مينورسکي  541- و يا 551-جي ايله.، محمد معين 542 ياخود 543 ه.، دوکتور دبیح الله صفا 540-دان ايره لي و يا 540 ه.، سعيد نفيسي 540 ه.، خليل يوسيفلي ايله عليار صفرلي  ايسه 1141 ميلادي ايلينده يازميشلار. مزاريني گنجه شهري نين  ياخينليغيندا يئرلشن احمدلي کندينده موعينلشديرميشلر. امير دؤولتشاه سمرقندي نيظامي نين وفاتيني 576 ه، قزويني 590 ه.، حاجي خليفه کشف الضونوندا 596 يا 597 ه.، بئرتئلس و ريپکا 599 ه.، وحيد دستگئردي 600 يا 614 ه.، دوکتور معين 614 ه.، ذبیح الله صفا 614 ه.، خليل يوسيفلي ايله عليار سفرلي 1209 ميلادي ايلينده موعينلشديرميشلر. 

  نيظامي ايلک دفعه  اولاراق قيپچاق گؤزه لي اولان آفاق ايله ائولنميش، محمد آدلي بير اوغلو اولموش، قيپچاق گؤزه لي  آفاق  جاوان ايکن دونيادان کؤچموش و گويا نيظامي او آجي آيريليقدان سونرا دا ايکي دفعه  ائولنميشدير. دربار و سارايلارا دوغرو يؤنلمه ين نيظامي نين فارسجا و تورکجه شعرلرينده اينسان سئورليک، بشري آرزولار و نجيب دويغولار اوخوجونو واله ائدير. نيظامي نين لقبلريندن بيري ده شيخ نيظاميدير. بئله کي، قيزيل آرسلان اونو مجليسينه چاغيراندا : - نيظامي گلير، - دئيه ايچکي و ساکرلرين  اورتادان  گؤتورولمه سيني امر ائديردي. بو، نيظامي نين ايسلام دينينه درين اعتيقاديني گؤسترير. اليمزده اولان ديواني-نيظاميده، ايلک شعريني محمد حضرتلرينه حصر ائتميش و شعرين اهميتينه گؤره، کاتيب ده او شعره ديواني-نيظامي نين ايلک صحيفه سينده يئر وئرميشدير. 

 نيظامي نين «خمسه»سينده آلتي شعر کيتابي يئرلشير. او، «خمسه»ده اولان شعر  مجموعه لريني، آدلاريني آشاغيدا قئيد ائتديگيميز امير و شاهلارا ايتحاف ائتميشدير. 

  1.«مخزن الاسرار» («سيرلر خزينه سي») مليک فخرددين بهرامشاه، ارزينجان حاکيمي. 

  2. «خسرو و شيرين»، ابوطاليب توغرول ابن آرسلان، آتابي شمس الدين محمد جاهان پهلوان (ائلدنيز اوغلو) و قيزيل آرسلان. 

  3.«ليلي و مجنون» ابومظفر شيروانشاه. 

  4.«هفت-پيکر»، («يئددي گؤزل») سولطان الددين کؤرپه آرسلان. 

  5.«شرفنامه»، آتابی اعظم مليک نصرت الدين ابوبکر سلجوقي (محمد جاهان پهلوانين اوغلو). 

  6.«اقبالنامه»، موسول پادشاهي مليک ايززددين ماهمود ايبن آرسلان (ديواني-نيظامي ائل اوغلو تهران 2006بیرینجی نشری، ص. 3-4).