شاه ايسماعيل خطایي سياست و ايدئولوژي معماري

شاه ايسماعيل خطایي سياست و ايدئولوژي معماري

ŞAH İSMAİL XƏTAİ SİYASƏT VƏ İDEOLOJYİ MEMARI


 مدیر مسول :دکتر حسين شرقي دره جک سوي تورک

SORUMLU MÜDİR: Dr.HÜSEYİN ŞƏRQİDƏRƏCƏK (SOYTÜRK) 

 

 

شرق عالمي نين بؤيوک داهيسي  و دوشونورو (موتفککيري) بؤيوک شاه ايسماعیل خطاي قوجا دوغو دونياسي نين يئتيشديرديگي نادير و حيکمتلي سؤز آدامي و دؤولت قوروجوسودور. بو بؤيوک وارليق هم ده آذربايجان تورک اينسانيدير. اونون دوهاسي، ايراده و جسارتي حربي، سياسي و ادبي باجاريغي اؤزوندن يوز ايللر سونرا دا يئني-يئنیروحلارين يئتيشمه سينده درين ايز و ائتگي (تاثير) بوراخميشدير. 

  يوردوموزون بئله بؤيوک دوشونور دوهالاري نين يئتيشديرمه سي دونيا و اينسانليق نامينه بؤيوک شرف و غورور منبعييدير. بيزيم اولان بؤيوک شخصيت دونيا اينسانلارينا معنوي زنگينليگي و يوکسه ليشي، هم ده فلسفي-ايدئولوژي آچيسيندان تاثير ائتميشدير. حتّی، اونلارين چيخيش يوللارينا چئوريله رک گله جه یه ايشيق توتموشدور. شرق و ايسلام مدنيتيني دريندن منيمسه ين شاه ايسماعیل هم ده بير حؤکمدر کيمي تورک آذربایجان-ایران و ايسلام عالمي نين پسيخولوژي يؤنلريني کؤکلو شکيلده اؤيره نيب بيلميش و دييشديرمشدير. 

  عوموميتله، شاه ايسماعیل دؤورون تورک تفککورونون عرصه يه گتيرديگي جاهانشومول شخصيتلردندير. اونا گؤره کي: 

  1. تورک ديلي نين (آذربايجان تورکجه سينين) ادبي ديل و سونرا ده دؤولت ديلي سويييه سينده استاتوس قازانماسي نين سببکاريدير؛ 

  2. ايدئولوژي معماردير، اونا گؤره کي، ايسلام ديني نين شيعه فورماسيني فلسفي و علمي شکيلده دئمک اولار کي، عرب ايسلام مدنيتيندن فرقلي اولاراق يئرلي ميللي اینانج و مدنيتي نين بانيسيدير. بو يئنيليک بيزلره ساده گؤرونه بيلر. آنجاق تاريخين او دؤورونده عربچيليک فيکير ايستيلاسيندان قورتولوش يولو کيمي محض تاريخي-ايدئولوژي يئنيليکدير. شاه ايسماعیل ايسه بونون حاميسي و بانيسيدير. ائلجه ده بو اساسدا او قوردوغو دؤولتي عرب ايسلام فيکير سولطه سي ايله يوخ، یئرلی ايسلام يؤنته مي ايله ايداره ائتميشدير. بونا قيزيلباشلار دئیلير؛ 

  3. او قوروجو و جسوردور، اونا گؤره کي، دؤولت و دؤولت سيلسيله سي نين قوروجوسو و بانيسيدير. بؤيوک صفويلر دؤولتي نين ياراديجيسيدير. جسور سرکرده و شاهدير. هم ده اجدادي نين ايللر بويو بيريکديرديگي فيکير داغارجيغي نين سؤزون اصيل معناسيندا قوردوغو دؤولت واسيطه سيله حياتا کئچيرميشدير. ايدئولوژيني سياسته، سياستي دؤولتچيلييه خيدمت کيمي ايستيفاده ائتمگي باجارميشدير. زيرا، ايدئولوژيسي اولمايان دؤولت زامانين سوره حؤکمونه محکومدور. آنجاق ايدئولوژيسي اولان دؤولت و دؤولتچيليک تاريخي مغلوبيته اوغراسا دا يئنيدن جوجريب روشد ائتمگي باجارير؛ 

  4. او، صوفي خاقان، حاکيم اولاراق هم ده شاعيردير، يعني، سؤز اينسانيدير. ديليميزين تمليني سارسيلماز بونؤوره لرله مؤحکملنديرميش و اونون روشد و نوموووونا خيدمت ائتميشدير. «دهنامه» و «نصیحتنامه» کيمي اثرلري ايله ادبياتيميزي زنگينلشديرميشدير؛ 

  5. شاه ايسماعیل بير اينساندير. البته کي، اونون سهولري ده اولموشدور. آنجاق اونون بو سهولري ده يئنه خاريجي عاميللرين تاثيري ايله باش وئرميش اولا بيلر.  

  بوتون موثبت يؤنلو ايشلري ايله ياناشي چالديران ساواشي اونون تاريخي سهوي اولاراق، هم ده اونون شخصيتيني، ائلجه ده قوردوغو دؤولتي دريندن سارسيتميشدير. نهايتده اونون قوردوغو ميللي دؤولت بو سورجدن سونرا باشقا بير خالقين دؤولتينه چئوريله رک آذربايجان دؤولتچيليک استاتوسونو ايتيرميش اولدو. بو سببدن ساواش و موحاريبه  نين ده يارانما دليللري آچيق-آيدين اورتادادير. شاه ايسماعیلين ساواش مسله سينه بير شاه و حاکيم کيمي گيريشي ايلک نؤوبه ده اونون تورکلويه و تورک بيرليگينه ووردوغو ضربه کيمي باشا دوشمک اولار.

چونکي او بير شاه و يا سولطان کيمي بو ساواشا گيرمه يه بيلردي. آنجاق ديگر طرفدن تورکون (آزربايجان) قديم دوشمنلريندن اولان آریایزم عاميلي و بو عاميلين صفوي ساراييندا شاهين ديزي نين ديبينده اولماسي گؤسترير کي، ايلک نؤوبه ده بو فاکتور ساواشين يارانماسيندا اؤنملي سببدير.

 اونا گؤره کي، آریاچیلیق دؤولتچيليگي عرب و تورکلوکدن آلديغي يارالاريني بو يارالاريني بو عملليري ايله بير آز دا اولسا ساکيتلشديرمه يه جهد ائتميشديرلر.

 ايکينجي عاميل سني ايسلامدان ايمتيناع و شيعه مذهبينه کئچمک، بو دا آریایزم عنصورونون عربلردن ايسلام واسيطه سيله آلديغي بؤيوک داغيديجي ضربه نين تلافيسي کيمي تلقي ائديله بيلر. آریچیلیق فاکتورو هميشه عرب، ياخود ايسلامين اونلارا ايستيلا يولو ايله ديکته ائديلمه سيني قئيد ائدير. آنجاق، ايران اراضيسينده تورک عنصورونون مؤوجوديتي ايسلامين ياییلماسينا ياشيل ايشيق اولاراق زمين يارادير.

 صفوي دؤولتي بو يؤنده هم تورک عاميلي اولاراق، هم ده آریایزم فاکتورونون ايشينه يارايان دييشيک ايسلام فورماسيني بير فورصت کيمي قارشيلاميشدير. زيرا، اوندان اؤنجه ده اونلارين تورک دؤولتلرينده بئله بير حرکتين حياتا کئچيريلمه سينه چابالاري اولموشدور. آنجاق تورک حاکيميتلري نين دينه و ايسلاما تمل اساسلارلا باغلي اولدوقلاريندان بو مومکون اولماميشدير.

اوچونجو عاميل ايسه خاريجي عاميلدير. آوروپانين عوثمانلي تورک ايمپئريياسي ايله اولان دوشمنچيليک سببي بونون اساسيندا دايانير. تورکلرين قارشيسيندا عاجيز قالان آوروپاليلار چيخيش يولونو موسلمان دونياسيندا ديگر ائتنيک (يا دا ميللي) منسوبيتلي خالقلاري تورکلردن قوپارماق سياستي حياتا کئچيرميشدير. صفوي و عوثمانلي ايکي تورک ايمپئريياسي اولسا دا ايلک نؤوبه ده اونلارين آراسيندا جوغرافي و سياسي سرحد يارادا بيلمه ين خريستيان عالمي ان اينجه يوللارلا مذهب آيريشماسينا  يول آچميشلار. سونرا ايسه سؤزده ايسلامي قبول ائديب، روحلاريندا ايسه عرب ايسلام قاليبيتيني هضم ائده بيلمه ين آریچیلیک عاميلي نين  الي ايله آوروپا عاميلي اورتاق دوشمن دئيه اورتاق مخرجه گلرک عوثمانلي تورکلرينه آرخادان ضربه ائنديره رک اونو ضعيفله ديب، ائلجه ده مقصدلرينه نايل اولماقدير.

 بونو دا چالديراندا قارداش ساواشي ايله باجارميش اولان اوزاق خاريجي عاميل، يعني آوروپا (خريستيان دونياسي) و ياخين داخيلي (صفوي دؤولتي نين ايچينده) اولان آریچیلیک عاميلي کي، عرب ايستيلاسي و ايسلاميتيني سئومه ين شووينيست کؤهنپرست آریالیلا دئمک اولار کي، تاريخي باشارييا ايمضا آتميش و او گوندن سونرا تورکلرين بير- بيرلريندن دين و ديل فرقلنمه سي گنيش وسعت آلميشدير. بئلجه ده اورتا آسيا ايله تورپاق بيرليگي باغليليغي قوپموش اولان آنادولو تورکو، آنادولو اورتا آسيا ايله اراضي ياپيشيقليغيني سياسي ده اولسا ايتيرميش اولموشدور.

چالديران ساواشيندان سونرا صفوي دؤولتي آذربايجان دؤولتچيليگيندن چيخاراق ايصفانا اينتيقال ائتميش و فارس دؤولتچيليگينه قوللوق ائده رک  سادجه تورک عنصونلريني ديلده و معمارليقدا قورويوب ساخلاماقلا قناعتلنميشلر. جوغرافي بوتؤولویو اولاراق اورتا آسيادان گلن ايران فلاتيندان يول ائده رک آوروپايا اوزانان تورک وارليغي ايرانين اورتا (مرکزي اراضيلرينده) بوتؤولویو قيريلاراق مسافه آچماغا باشلاميشدير.

 مين ايللرله اراضي بيرليگيني و بوتؤولوگونو تامين ائدن تورک عنصرونون بيردن-بيره چالديران ساواشيندا آتا يوردو ايله آنا يوردو آراسيندا قوپما و قيريلما عمله گلميشدير .

بو سياست پلانيني تورکون ازه لي و ابدي دوشمنلري چوخ اوستاليقلا باجارميش و حياتا کئچيرميش اولورلور. اوندان  سونرا آوروپا عاميلي عوثمانلي تورک ايمپئريياسيندا موختليف خالقلاري تحريک ائده رک  اونو پارچالاميش، هر يوز ايلدن بير بير قدر تورکلرين اراضي بوتؤولویونو قيرماغا مووفق اولموشدور. بيرينجي دونيا ساواشيندان سونرا دا آذربايجان تورکلري ايله آنادولو تورکلري آراسيندا بعضي صنعي دؤولتلرين ياراديلماسي ايله (گورجو و ائرمني کيمي) قوندارما دؤولتلرله بؤلمگي باجارميشلار. داها ايره ليه باخساق، گؤرريک کي، چالديران ساواشي سياستي هله ده داوام ائتمکده دير. اونا گؤره کي، آوروپا عاميلي اگر آذربايجان خالقينا اؤز موقددراتيني تعيين ائتمک حوقوقونو تانيميرسا، لاکين بير نئچه مين ائرمنييه ايشغال ائديلميش قاراباغدا اؤز مقددراتيني تعيين ائتمک حوقوقونو تانيييرسا و بونونلا ياناشي کوردلرين دولت قورماسینا بو قدر جان آتيرسا، بو او دئمکدير کي، اونلار يئني، نؤوبتي يوز ايلده، آذربايجان، خوصوصيله ده تورکيه تورکلري آراسيندا کورد قوندارما (عيني ايله گورجو و ائرمني کيمي) بير دؤولتين يارانماسينا جهد ائديرلر و ائتمکده ديرلر. عراق- سوريه ايچ ساواشي، ائلجه ده کورد ترور بؤلوجو قروپلاشمالاري بونون عياني ثوبوتودور.

 آوروپا عاميلي اونلار اوچون چالديراندان دوغان گونشين ايشيغيندا بونا نايل اولا بيلسه لر، او زامان تورکيه تورکلري نين باغيني تاماميله آذربايجان و اورتا آسيا ايله کسميش اولاجاقلار. بو مرحله دن سونرا ايسه اونلاري آوروپا بيرليگينه آلاراق يوخ ائتمه و آسسيميلياسييا سياستينه باشلاياجاقلار. گرچي بو سورجده آریاییلر اونلارا تورک قونوسوندا لازيم اولماياجاقلار .آذربايجاندا ميللي کؤکلره باغلي اولمايان ضعيف دؤولتين ايجاد ائديلمه سينه ياشيل ايشيق يانديرميش اولاجاقلار. اونوتماياق کي، اونلار عربلره خوف گلمک اوچون آریلری ضعيف ساخلاياراق هميشه دستکليه جکلر. لاکين بوتؤو آذربايجان دؤولتي نين يارانماسينا هئچ واخت موساعيدت ائتميه جکلر. چونکي اونلارين آنا سياسي خطلري ايله گوجلو هر هانسي بير تورک عنصرلو دؤولت ضيديت داشييير. حال-حاضيردا چالديران ساواشي نين آچديغي يوللا ايره ليليه رک کوردوستان دؤولتي نين يارانماسينا نايل اولماغا چاليشيرلار . بونون دا بؤلگه و قاره ميز اوچون دوغوراجاق اولاجاق  بير چوخ تهلوکه لي عاميللريندن قورونماق گره کير. 

Description: چال  شاه باباميزين بوتون موثبت ايشلري ايله ياناشي بيرجه چالديران ساواشي تورکلويه آغير ضربه اولاراق تاريخده اؤز يئريني آلميشدير. بو گونکو تورکلوک بو يارالارين ساريلماسي اوچون آلتئرناتيو يوللار و سياسي امکانلاردان ايستيفاده ائتمه ليدير .

 حال حاضردا سیتملی آسیملاسیون یوللاریلا تورکلری اوز کوکلریندن اوزاقلاشدیرماغا بویوک مادی و سیاسی حتی حربه متدلار حیاتا گئچیریلمک ده دیرلر.اورتا دوغونو یالنیز اسراییل اوچون ایسته ین سوپر گوجلر یوروتدوکلری آنتی اسلام سیاسی و حربی حمله لریله بو گونده چالدیران دان باشلاتدیقلاری باشارینی داوام ائتدیرجکلر. آییق و سایاق اولماقگره کیر.