فولکلوروموز خدافرین بولگه سینده آتا سوزلری(سون)

 

توپلایانلار : هادی آغاپور ، سونل خانعلی پور، رقیه چمنی و بهروز خانعلی پور

 

 دوزنله ین : بهروز خانعلی پور

 

 

 

 

 

« ای  »

 

- ایلین  گوزللییی ، قیشدان آسیلی.

 

- ایلانا اؤز بالاسی قنیم اولار.

 

- ایلان ووران آلا چالتیدان قورخار .

 

- ایلانین یاپرو اوزدن آجیغی گلر ، اودا گلیب یواسینن آغزیندا بیتر ( دورار)

 

- ایلانین باشی آغریاندا ، یولا چخار.

 

- ایلان هر یئره اَیری گئتسده ، اؤز یوواسنا دوز گئدر.

 

- ایت هورر، کاروان کئچر .

 

- ایت اؤلر ، پاراغ اؤلمز .

 

- ایکی قوچون باشی بیر قازاندا قایناماز .

 

- ایپ نه قدر اوزون اواسادا ، دوغانالخدان کئچملی .

 

- ایسلانمیشن یاغشدان نه قورخوسو .

 

- ایشلنمین دمیر ، پاس توتار .

 

- ایشین یوغون ، یورقان آلتیندا .

 

- ایت ایتینن اَللشدی ، یولچچونون گونو دوغدو .

 

-  ایسته یین ها را ، دوشرگن  اورا.

 

- ایگید بیر دؤنه ، قورخاق مین دؤنه .

 

- گولمه قونشونا ، گلر باشینا .

 

« گ »

 

- گئجه نین پهلوانی چوخ اولار ، گوندوز هامئسی یوخ اولار .

 

- گلین اوجاغا گلر .

 

- گلین اوینایانماز ، دئیر اوتاغ اَیریدی .

 

 - گورسنن کنده نه بلدچی ؟

 

- گؤرولن ایشدن  گول اییی گلر.

 

- گؤله دوشانن یاغشدان نه قورخوسو.

 

- گمیده اوتوروب گمیچینن دالاشما.

 

- گونوزون کؤتولوگو ، گئجه نین اییسیندن یاخچیدیر .

 

 -گوندودوزون شری ، گئجه نین خئییریندن یاخچیدیر .

 

- گؤزدن اولان کؤنولدن اولار.

 

- گوندوز گزر ( گزیر)  اوبانی ، گئجه آغری یار دابانی.

 

- گیج ساری سئور ، دلی قرمزی.

 

- گده دن بی اولماز ، تولکودن آصلان.

 

- گده دن بَی لیغا چاتان ، ائلین قدرینی بیلمز.

 

« ک »

 

- کاسیبین جهنم پولوسو چوخ اولار .

 

- کاسیبی دَوَه اوسته بئو وورار.

 

- کور آتلانسا ( آتا مینسه ) کندی باسار .

 

-  کور توتدوغون بوراخماز .

 

- کور کورا دئییر : جرت بَریکی گؤزونه .

 

 - کئچل درمان بیلسه ( بولسا و تاپسا ) اؤز باشینا یاخار .

 

- کار ائشیتمز یوزار .

 

- کاتدانی گؤر کندی چاپ.

 

- کندلینین کیری گئدر ، شهرلینین شیری ( شیره سی )

 

-   کور گؤزه سورمه  ، نه یه گرکدیر .

 

- کور نه ایستر ؟ ایکی گؤز . بیری اَیری بیری دوز .

 

- کؤتو ( پیس ) ایشین یاریسنداندا قاییتسان یاخچی اولار.

 

- کؤچ کؤچون دالینجا گئدر ، کؤلگه آدامین.

 

- کؤرپونو آدلا ، سونرا آل بارک اللاه.

 

- کئچمه آلچاقلارین ( نامردلرین ) کؤرپوسوندن ، آپارسادا سئل سنی .

 

- کئچی جان قایغی سیندا ، قصاب پی آرزوسوندا .

 

- کئچی نین قوتورو ، بولاغین گؤزوندن سو ایچر .

 

- کئچل باشن اوسته ، دللکلی یین توتماسن .

 

- کئچل فیرلداغا توک وئرمز.

 

- کئچل ساچلی یا ، توک دیددیرمز.

 

- کئچل باخار گوزگویه ، آدن قویار اؤزگویه.

 

- کیچیکدن خاطا ، بؤیوکدن عطا.

 

- کئچینین بوینوزو قاشیناندا ، چوبانین چوماغینا سورتر .

 

- کؤنول سئون ، گویچگ اولار .

 

- کوچن یوردون دَیَری ، دوشن یورددا بیلینیر.

 

- کؤچدن آزان قاری یا ، هرنه اولسا آزدی.

 

- کور آتین ،کوردا نالبندی اولار.

 

- کیشینین شالواری ایکی اولسا ، قادینی ( آروادی ) ایکیلر.

 

« ل »

 

- لاری خوروز بانلاماز ، بانلاسا واخت آنلاماز .

 

- بئله لای لای چالانسان اگر اوزون نیه یاتمیرسان .

 

- له له کؤچوب یوردو قالیب .

 

- لنکراندا قورد آزیدی ، بیریده گمیله گلدی .

 

« م »

 

- مین ائشیتمکدن ، بیر کره گؤرمک گرک.

 

- مال بیر یئره ایمان مین یئره .

 

- مئشه لر آی مئشه لر ، سیزدن قالان پئشه لر .

 

- مئشه چاققال سیز اولماز .

 

- موسوم آتلی بیز یایا .

 

- مینمه یه آتین کورَنی اَگر کی خویلو اولماسا.

 

- مئوه نین یاخچیسین ، آیی یییَر.

 

- مین کوتانین ایشله یینجه ، بیرجه باخت ایشله سین .

 

« ن »

 

- نقد آلوئر دن ،گول  اییسی گلر.

 

- نسیه آلان ، ایکی دؤنه کئفلَنَر.

 

- نه اکرسن  ، اونودا بیچرسن.

 

- نه دوغراسان آشینا ، اودا چیخار قاشیغینا.

 

- نه یادا سیر وئر ، نه نامرده بئل باغلا.

 

 

 

 

 

« اُو »

 

- اُدلا ( اودونان ) پامبیق بیر یئرده اولابیلمز .

 

- اوُغرو ائله باغردی ، دوغرونون باغری یاریلدی .

 

- اُوغلان ائوینده خبر یوخ ، قز ائوینده تاپپا توپ .

 

- اوُغول آرخادیر ، قز یاراشق.

 

- اُوددان کول تؤرَر ، کولدن اود .

 

- اُلمایاندان کیم نه اومار.

 

- اُولان یئردن وار گلَلَر.

 

- اوُت اؤز کؤکو اوسته بیتر .

 

« او »

 

- اوشاغ سؤزون دوزون دِئیَر.

 

- اوشاغی بویور ، دالینجا یویور.

 

- اوزون دانشانین عؤمرو آز اولار.

 

- اوزون اوزون مئشه لر ، سیزدن قالان پئشه لر .

 

- اوجوز اَتین ، شورباسی اولماز.

 

- اوشاغی بویور ، دالینجا یویور.

 

- اوشاق سیچر بیر یئره ، گلین یایار مین یئره.

 

 اوشاقدا نوه ، دولتده دوه.-

 

- اومان یئردن کوسرلر ( کوسللر).

 

« اوُ»

 

- اوره ک دنیزدن دریندیر .

 

- اوره ک شوشه دیر سیندرسان کیم یاپار .

 

- اوره ک گؤتورمینی ال گؤتورمز.

 

- اوره کدن اورگه یول وار.

 

- اوره ک یانماسا ، گؤزدن یاش چیخماز.

 

- اوستومو اونلو گؤروب ، آدیمی دییرمانچی چاغیرما .

 

- اوز وئرسن آستاردا ایستر.

 

- اوزونو ائلینه  چئویرنین ، آرخاسی برک اولار.

 

- اوچ یوز ایل قارغاکیمی یاشاماقدانسا ، اوتوز ایل  قارتال کیمی یاشا .

 

« اؤ» 

 

- اؤلماق اؤلماخدی بو نه خرلداماخدی .

 

 - اؤلمه ائششه ییم یازدا یونجا بیتجک .

 

- اؤزگه یورد گؤیچگ اولسادا ، یئنه اؤز یوردوم .

 

- اؤرتولو بازار ، دوسلوغو پوزار .

 

- اؤز تایینی تاپمایانین ، گونو قارا اولار .

 

- اؤز گؤزونده میلی ( تیری ) گؤرمور ، اؤزگه نین گؤزونده تیری گؤرور.

 

 - اؤلن جانین قورتارر ، وای قالانین باشنا ( حالینا ) .

 

- اؤکوز آلتیندا ، بیزوو آختارما

 

- اؤکوز اؤلدوروب ، آد گؤتورمه.

 

- اؤلر کوراوغلو ، گئتمز بو یورتدان .

 

 - اؤز قورو چؤریین ، اؤزگه نین پولوووندان یاخچیدیر.

 

 - اؤزگه آتینا مینن ، تئز دوشر .

 

- اؤزگه بیزوون گوده نین ، چاتیسی اَلینده قالار .

 

- اؤزو یخیلان ، آغلاماز .

 

- اؤزگه سینه گؤز قویان ، اؤزونونکونو ایتیرر.

 

- اؤزونه اوماج اووا بیلمیر ، اؤزگه سینه اَریشده کسیر .

 

- اؤزوم دئدیم ، اؤزوم ائشیتدیم.

 

 « پ »

 

-  پایدان پای اولماز .

 

- پالازا بورون ، ائلینن سورون .

 

 - پالان پالان ، منده پالان .

 

 - پالچیغا باتان آرابانی اؤکوز چیخارار.

 

- پاپاقچینین گویلو اولسا بیر دریدن دوققوز پاپاق تیکر .

 

- پاپاغی تولکو دریسیندن ، خبری یوخ گئریسیندن

 

- پیشیه  دئدیلر پوخون درماندی ، اوستون باسدردی ..

 

« ق »

 

 -قونشو قیزی چیرکین اولار .

 

- قونشو قونشو اواسا قیزی ائوده قالماز .

 

- قونشونا ایسته تک اینک ، تانری سنه وئرسین جوت اینک .

 

- قوناق قوناغی ، ایستمز ، ائو یییَسی ایکیسینده.

 

- قورد قارانلیق سئور، اوغرو گئجه نی .

 

 - قارا منی باسینجا ، من قارانی باسیم .

 

- قارا اینک سودونه گورا مَلَر .

 

- قورخان گؤزه  چؤپ باتار .

 

- قورباغا اؤزو چایدان کئچنمیر ، خالاسی قیزن آلر بویونونا(کوره گینه ).

 

 - قاپینی برک باغلا ، قونشونو اوغرو توتما .

 

- قویونو قازان اؤزو دوشر .

 

- قوشویا اومود اولان شامسیز قالار .

 

- قارا آدام قارا سئور .

 

- قاشین دوزلدن دئییلدیک ، گؤزونده تؤکدوک.

 

- قارداش قارداشی سئوسَیدی ، تانرینینده قارداشی اولاردی.

 

 - قاین آروادی ،خایین آروادی .

 

- قازان دئییر: دیبیم قیزل ، چؤمچه دئییر: ایچینده فیرلانان من دئییلمی؟

 

- قیزلدان تاختم اولونجا ، بیر قوروجا باختم اولا.

 

- قولون سینغی ، بویونوندور .

 

- قارداشدان کَسَنی ، تانری کَسَر .

 

- قان قان ائلمز ، خبر وئرن قان ائلر.

 

- قیزلدا خردادی ، آما دَیَرینی دئهِ.

 

- قارنی دویوب ، گؤزو دویمور .

 

- قیزل تئشتین اولا یارارلی اولماسا نه فایدا .

 

- قویونو قوردا تاتپشیرمازلار .

 

- قوجالاندا اؤیرنن ( اؤرگشن ) قبیرده چالار.

 

- قیزل ییسینه دَیَرلی دیر .

 

- قازان قازانا دئییر ، اوزون قارادی .

 

- قجله ها قیرلداسن ، اینجیر زامانیندا یئتیشملی .

 

- قالان ایشه قار یاغار .

 

- قونشودا قیز سئونین اؤره گینده یاغ اولماز .

 

- قویویا سو تؤکمکله ، قویو دولماز .

 

- قوزوسونا قیمایان کاباب گؤرمز ( یییه بیلمز).

 

- قانمازین دوشمانی اؤزودور .

 

- قارداش قارداشلا ساواشدی آبتال اونا ایناندی .

 

- قادینی اَری ساخلار ، پندیری دری ساخلار .

 

- قورد سورویه تپرسه ، وای بیرلرینین حالینا ( کول بیرلرینین باشینا )

 

- قولاق گونده بیر سؤز ائشیتمسه ، کار اولار.

 

 - قیسقانج اَلدن سو ایچمه ، سو یاشام ( حیات ) اولسادا .

 

« س »

 

- سوغان یئمی ینین ، ایچی گؤینمز .

 

- سو سویو تاپار ، سودا چوخورو.

 

- سورودن آیری قالانی ، قورد یییَر .

 

- ساخلا سامانی ، گلر زامانی .

 

 - سامان اوغروسو یازدا چیخار.

 

- سامان آلتیندان سو یئریدیر .

 

- سارالا سارالا یاشاماقدان ، قیزارا قیزارا اؤلمک یاخچیدیر .

 

- ساققالیم یوخ ، سؤزوم کئچمیر .

 

- سئرچه ندیر کلله پاچاسی نه اولا.

 

- سئچیب سئچیب ، سئچمه لیغا دوشرسن .

 

- سئرچه ذیرولرده اولسادا ، سئرچه دی سئرچه .

 

- سو گمیسی سودا سینار.

 

- سو کوزه سی ، سودا سینار.

 

- سو گلنده یولون تاپاجاخ .

 

- سو همیشه کؤتوک گتیرمز .

 

- سویون لام آخانیندان ، آدامن یئره باخنیندان.

 

- سو میمونون بوغازنا چخارسا ، بالاسن قویار آیاغ آلتدا.

 

- سؤزو شوملوخدا (شوخومدا ) کسن ، خیرماندا یابالاشماز.

 

- سؤز سؤزو چکر، سوزده وعده نی .

 

- سؤز گولله دی ، آغزدان چخدی قایتماز.

 

- سؤزو سؤز ائیلمه ، اَرشینین ده بئز اِیلمه.

 

- سؤز خالوار سیجیمیدیر ، چکدیکجه اوزانار.

 

- سن آغا من آغا ، اینکلری کیم ساغا .

 

- سوچلو اؤزون سوچلو سایماز . گوناهکار اؤزون گوناهکار سایماز.

 

- سیرکه نه قدر سولو اواسا ، اؤز قابینی چاتلادار .

 

- سوبایلق ، سولطانلق .

 

- سؤز کسنی ، قیلشدا( قیلنج )  کسمز .

 

- سندن حرکت ، تانریدان برکت.

 

« ش »

 

- شاهیندا قاراچیا ایشی دوشرمیش.

 

- شانس آدامن قاپیسین ، بیر دؤنه دؤیَر .

 

- شیخ منیمدی ، کرامتین بیلیرم .

 

« ص »

 

- صبر ایله حالوا بیشر ای قورا سندن ، بسله سن  اطلس اولار توت یاپراغیندان.

 

- صنعت اینسان اوچون خزینه دیر .

 

« ت »

 

 -  تانری داغینا باخب قار یاغار .

 

- تزه گلدی بازاردان کؤهنه دوشدو نظردن .

 

- تولکو- تولکویه دییَر، تولکوده قویروغونا .

 

- تولا ایتدنده مینداردی .

 

- تویوخ ها آغیر اولسادا ، توکو بیر چنگه دیر .

 

- تیکه قارن دویورماز ، محبت آرتیرار.

 

- تک اَلدن ، سس چیخماز(تک الین سسی اولماز).

 

- تاری ( تانری ) اول ، یاری اول.

 

- تهمت یئرده قالماز ، یاخچی قیز ائوده.

 

- تیکه نی آت بالیغا ، بالیقدا بیلمه سه خالیق بیلجک.

 

- تانری قارغا دئییل گؤز توکه .

 

- تانرینین آغاجینین ، سسی اولماز.

 

- تزه چولا کؤهنه قولپ یاراشماز .

 

- توی گورمه ساخدا ( ائتمه ساخدا ) باجاسیندان باخمیشیق.

 

- تویدان سونرا بئشقرانلق آتان چوخ اولار .

 

- توخون آجدان نه خبری .

 

- تانش دوشمن ، بیلینمه میش دوسدان یاخچیدیر.

 

- توی اولار بیر گون ، سؤز اولار مین گون.

 

- تویدا دونون تانیدی.

 

« خ »

 

- خاتین قیز خالاسینا ، قوچ ایگید دایی سینا اوخشار

 

- خایین آرتماز .

 

- خمیر چوخ سو گؤتورَر.

 

« و»

 

- وارلینین توپراغیندان چای کئچر ، یوخسولون توپراغیندان یول کئچر .

 

- وَل گرک گؤزل دؤیه ، گؤزلده بوغدا چیخا

 

- وور دئماخ ، وورماخدان قاباخدیر ( ایره لیدیر).

 

 « ی »

 

- یاتاماغا قَیَه کؤلگه سی ، اگرکی یئلمار اولمایا.

 

- یای اوغروسو قیشدا چخار .

 

- یئر برک اولسا اؤکوز اؤکوزدن گؤورر ( اینجی یر ).

 

- یئمه میسن قاز اتین ، نه بیلرسن لذتین .

 

 یئتیمه گل گل دئیَن چوخ اولار ، چورک وئرن آز اولار ( چورک وئرن تاپیلماز ).

 

- یاخچی آت اؤزونه قامچی ووردورماز .

 

- یالانچینین ائوی یاندی ایناندیق.

 

- یاتان اؤکوزون یئمه یین ، دوران اؤکوز یی یر .

 

- یئمه یینی تک  یی ین ، یوکونوده  تک قالدیرار.

 

- یالانچینین آندی جیبینده اولار.

 

- گئچ گلن قوناغ اؤز چانتاسیندان یی یر .

 

- یاغلی یاپلی تاختا قاپی اولوبسان .

 

- یالان آیاخ توتار ، آما یئریمز .

 

- یالانچینین یادداشی اولماز .

 

- یاتان اؤلمز عؤمرو چاتان اؤلر دئییبلر.

 

- یولداشینلا یول یولداشی اولماسان تانیمارسان.

 

- یولچولوق ائدن  ، ائوینده اؤلمز .

 

- یاشدا یانار قورو اودونا .

 

- یغینتیدان اوبا اولماز ، سئلینتیدن اودون اولماز.

 

- یئمکله دُویمایان ، یالاماخلا دویماز.

 

- یئماغین اوستاسی ، ایشین خسته سی.

 

- یاخچیلق آیاغ آچیب گزندیر.

 

- یاغیشا دوشنین ، یاغموردان نه قورخوسو.

 

- یوز اولچ ، بیر بیچ .

 

- یاریمادم اوُدوندان ، کور اولدوم توستوسوندن.

 

- یورولانین تپیگینه ،  دؤزماق اولماز.

 

- یاشاماسین گئدنی ، هئچ دویماسین گؤدنی.

 

- یوز آجینی ، بیر شیرینه اودارلار.

 

- یومورتادان یون ( توک )  قیرخیر.

 

 

 

 

 

خدافرین بولگه سینده آتا سوزلری

توپلایانلار : هادی آغاپور ، سونل خانعلی پور،

 رقیه چمنی و بهروز خانعلی پور

 

 دوزنله ین : بهروز خانعلی پور

 

« آ» سسیله باشلایان آتا سوزلزی

- آغاجی اؤز ایچیندن قورد  یییر.

- آغاج آجیسی گئدر ، دیل آجیسی گئتمز.

- آغاج بار گتیردیکجه ، باشین تیکر آشاغا.

- آت آتین یانیندا قالسا ، بویالاری بیر اولماسادا ، خویلاری بیر اولار.

- عاغیل یاشدا اولماز، باشدا اولار .

- آدام اولان هر سازیلا اویناماز .

- آغیز قوزو کوزودور ، آغدا چیخار قارادا.

- آغیزا داد ، قارینا شیون.

 آغاج اولاندان ، یاپراق دوشر.

- آغاج اؤز یؤنونه یخیلار.

- آغریمایان باش ، دوز ایسته مز.

- آغریماز باشا ، دوز باغلامازلار .

- آدام کول تؤکنده باشینا ، اوجا یئردن توکسه یاخچیدی.

- آزدی آرخ- اوروخ ، هایاندان گلدی دابانی جیرخ؟

- آز قاز دایاز قاز ، آخر اؤزون دوشرسن .

- آچارام صاندغی ، توکرم پامبیغی.

- آج قاریندا ، ایمان اولماز.

- آج قولاغیم  ، دینج قولاغیم.

- آجیخلی اششک ، آتدان قیوراق اولار.

- آج تویوق یوخودا ، داری گورَر.

- آشین سئویخلیغی ، دنین یوخلوغی.

- آشباز ایکی اولسا ، آش یا دوزلو اولار یا دوزسوز.

- آشیغن سؤزو قورتاراندا ، نئینیم نئینیم ( لیلی لیلی ) چاغیرار.

- آصلانین دیشسی ارکیی اولماز.

- آشاغادان یوخارییا گئدنین وای هاواسیندان ، یوخاریدان ائنه نین وای نالاسیندان.

- آیی قانار کوت قانماز.

- آت هوروکدن میخن چیخارسا ، بیری یئره دیسه ایکیسی اؤزونه دَیَر.

- آغیر اوتور باتمان گل .

- آغیرییان دیشی ، چکیب آتارلار.

- آدو قویدون دَییرمانچی ، چاغیر گلسین دَن کوراوغلو.

- آرازین لام آخانیندان  قورخ ، اینسانن یئره باخانیندان.

- آجلیق بیر ایل گئدر ، میننت مین ایل.

- آجینی دادمایان ، دادلینی بیلمز.

- آجیخلی باشدا آغیل اولماز.

- آدام اولانا ،  بیر سؤز یئتر.

- آدامی چوخ ، اوماجی آز.

- آدام اؤزونه ائلیه ینی ، ائل ییغلا ائلییه بیلمز.

- آدین چیخینجا ، جانین چیخا.

- آدامی دیندیر ، سونرا دَیَر وئر.

- آنلایان دوشمن ، آنلاماز دوستدان یاخچی دیر .

- آختاران تاپار ، یوغوران یاپار.

- آرینین یوواسنا چؤپ اوزاتامازلار

- آرپایا قاتالار آت یئمز ، کپَیه قاتالار ایت یئمز.

- آستا گئدن یورولماز.

- آز اولسون ، دوز اولسون.

- آز یئه همیشه یئه.

- آلچاخلارا یاخا وئرمه ، ایگید سنه آرخا اولار.

- آت آلمامیش ، یَهَر آلما.

- آت آلمامامیش اوخورون  چکمزلر. ،

- آتلاین اوخ ، گئری گلمز ( قاییتماز ).

- آجین یوخوسونا داری گیرر.

- آجین قارنی دویار گؤزو دویماز.

- آج نه بیلر هیوا کالدی .

- آرازین باشینا داش دوشوب ، قدم آلی دا قودوغونان کئچیر .

- آفتاوانین دار یئریندن گیریب ، گئن یئریندن چیخدم.

- آنان کیمدی باجین کیم؟ یاخین قونشو دئییبلر.

- آناسی چیخان آغاجی ، بالاسی بوداخ بوداخ گزر .

- آناسینا باخ قیزین آل ، اَرشینینه باخ بئزین آل.

« ب»

- بئش بارماغین بئشیده بیر اولماز .

- بو قولاغدان آلب ، او قولاغدان وئریر.

- بویویون سؤزونه باخمایان بؤیوره بؤیوره قالار..

-  بَی وئرن آتن دیشین سانامازلار( دیشینه باخمازلار) .

- بیر آغاجین کؤلگه سینده مین قویون یاتار.

- بیر گولونن باهار اولماز.

- بیر دَلی قویویا داش آتارسا ، مین آغیللی چیخارا بیلمز .

- بیت جیندادان چیخار.

- بیر دِئه ایکی اِئشید.

- بیچاق اؤز قولپونو کسمز .

- بیر اَلده اوچ قارپیز اولماز.

- بیرین دِئه بیرین اِئشید.

- بیر کؤنولو تیکنمسن ، یخمادا .

- بیلمه ین بیتمز.

- بیر تیکیلی تملدن اَیری اولسا ، باشی عرشه دیسه ده ، دیبی اَیریدی اَیری.

- باغدان اَریک قوتاردی ، گل گئدیمیز قوتاردی .

- باشینا گورا ، بورک گؤتور .

- بالغی هاچان سودان توتسان تزَه دیر .

- باشیم هارا ، آیاغیم اورا .

- بیلَیَن آدام ایکی دؤنه آلدانماز .

- بیزیم گلین بیزدن قاچار ، آغیزن اؤرتر قیچن آچار.

  - بیلَیَن آدام قیش قئیدینه یازدا قالار .

- باغ اولمایان یئرده  بوروتکان اؤزون باغ چاغیرار.

- باغا باخ اوزون اولسون ، یییَنده سؤزون اولسون.

- باهالیخدا چؤره یینی گیزله ین ، اوجوزلوغدا یالقیز قالار.

- باخماقلا اؤیرنمک اولسایدی ، ایتدن قصاب اولاردی.

- بال وئرن چیچه گی ، آری تانییار.

- بالاجا قوشون آغزی بؤیوگ اولار.

- بالق باشدان ایله نَر .

- بیر دانا ، بیر ناخیری کورلایار.

- بو گونون ایشین سحره قویمازلار.

- بیر باغینکی باغبانی باجارقسیز اولا، باغی وار گتیریب باغ اولابیلمز

- بیلیکسیز باشین آغریسینی ، آیاقلار چکر .

- بولانیق سنیکدن ، بولانق سو تؤکولر.

«ج»

- جوجه نی پاییزین سونوندا سایارلار.

- جوت اؤکوز ، یورولماز.

«چ»

- چؤره گین دوزو اولسا توتار.

- چاغیرلان یئره آر ائلمه ، چاغرلمایان یئری دار ائلمه .

- چوخ یاشایان چوخ بیلمز ، چوخ گزن چوخ بیلر .

- چوخ قونوشماخ ( دانشماخ ) گوموشدن اولسا ، آز قونوشماخ قزیلدن اولار.

- چاققال گؤودن ییرتار ، قوردون آدی دئییلر.

- چؤره گی آت دنیزه بالیقدا بیلمسه ، خالیق بیلجک.

- چالشگینن دوست قازان ، دوشمن اوجاق باشیندا .

- چؤره گی وئر چؤرکچییه بیرینده آرتیق.

- چیراق اؤز دیبینه ایشق سالماز.

« د »

- دوست اولماق آساندی ، ساخلاماق چتین .

- دوزو یئیب ، دوز قابینی سیندرما.

- داش یئریندن قوپاندا مین یئره دیَر.

- دوه گؤردوم ایزین گؤرمه دیم .

- دیش یوخیکن ، داماق واریدی.

- دایی دونو گئییب سالدانمامیشق  ، بو یالانا آلدانمامیشق .

- دردلی دانیشقان اولار.

- دردی بیلر باشی چکن.

- دوشاب آلدم ، بال چخدی .

 - دامار- دامار گؤل اولار.

- دوه چینن دوست اولانین ، کئچیدی گئن اولمالی ( داروازاسی گئن گرک ).

- دوه ها یئکه اولسا ، فیل اونداندا یئکه دی .

- دوغرویا  زاوال یوخدو ، مین دیوانا چکسنده .

- دوزده یئرییه بیلمیر ، شوملوخدا ( شُوخومدا ) شیللاغ آتیِر .

- دلی دلینی گورنده ، چوماغین قیسار دالینا.

-  دَلی تاریدان ( تانری ) گوجلو اولار.

- دؤیمه تاختا قاپیسین ، دؤیللر دمیر قاپینی .

-  دالدان آتیلان داش ، توپوغا دَیَر .

- دیلنچیدن بَی اولماز، دولانسادا یوز ایللر .

- دالدادا اؤزونو برک ساخلا، قانشاردا هئچ اوتانما

- دامار دامار گؤل اولار آخار آخار سئل اولار.

- دره بوشدو تولکو بی .

- دوه اویناسا ، دئییلر کی قار یاغار.

- دَوه اوُسته آغیزا قاوود آتمازلار.

- دوه سی اؤلنه ،یول گوسترن چوخ اولار.

- دوه ها اؤلو اولسا ، گؤنو بیر یوکدور.

- دادنان قودورانی یییر.

- دالاشاندا ائله دالاش ، بارشاندا اوزون اولسون.

- دوست دوستونو دار گونده سینایار.

- دارتیلمامیش دن اولما ( دنین وار ؟).

- دوست دوستون گوزگوسودور.

- دونَنی دئمه بو گونو دئهِ ، نُخودو دئمه لپه نی دِئه.

-  دَدَم اؤلدو ، یا هل هله یا ولوله.

-  دمیری کوره دن ، دمیرچی چیخارار.

« ز »

- زر قدرین زرگر بیلر.

- زیانین یاریسندان قاییتماق  قازاشدیر .

- زحمتسیز چؤرک اولماز .

« اِ »

- اِششیی (گی) مین آتا چاتاناجا

- اِششیی ( گی ) اؤلنه ، گوللر.

- اِشینه اِشینه چیخما (چیخب ) اوجاق باشینا .

- اِششَیین (گین ) بوینوزو اولسایدی ، بیر آدام ساغ قویمازدی.

- اِششییم ( گیم ) اؤلمه ، یازدا یونجا بیتجک.

- اِشییه (گه) گوجو چاتمیر، پالانی دویور.

- اِششیی (گی ) مینن ، آنقیرتیسینادا قاتلاشا گرک.

- ائل گوجو ، سئل گوجو.

- ائلینن اول ( الله و اکبر).

- ائللینین آدی بؤیویر ،ائلسیزین سؤزو.

- ائتدمه ائدیلرسن ( ائتدمه ائدللر).

 

« اَ »

- اَریم ار اولسون ، کول دیبی ائویم اولسون.

- اَر گرک ، تئز گرک .

- اَره گئدن دئییلدیک ، گؤز آچان اولدوق.

- اَت دیرناخدان آیرلماز.

- اَت یییَن قوشون ،دیمدیگی اَیری اولار.

- اَلکده سو آپاریب ، قلبیرده سو گتیریر.

- اَلگیم اَلنیب ، قلبیریم گؤیده فیرلداییر.

- اَل اَلی یویار ، الده اوزو .

- اَلدن اَله ، هارای یوخدو ( اولماز ).

- اَکنده یوخ بیچنده یوخ ، یییَنده اورتاق قارداش ؟

- اَیاغینی یورغانیوا گوره اوزات .

« ع »

- عزیزیم عزیزینین ائوینه اَزیله ازیله.

- عالام عالامنان ، کئچلده  خالامنان .

« ف »

- فرلی جوجه یومورتادا جوککولدر.

- فرلی اوغول نئینیر آتا مالین، فرسیز اوغول نئییر.

 - فیکیرلشیب دانیشان ، هئچ زامان پئشمان اولماز .

« ه »

- هاینان گلن ، هویونان گئدر.

- هئچ کس اؤز آیرانینا تورش دئمز.

- هوروشون بیلمه ین ایت ، اؤروشونه قورد گتیرر.

- هر گلمه یین گئتمه ییده  وار.

- هرنه  تؤکسن آشینا ، گلیب چیخار قاشیغنا.

- هر نَیین یئنیسی (تزه سی ) دوستون اَسکیسی( کؤهنه سی ).

- همدان اوزاق ، کردیسی یاخین .

- هامینی بَزر ، اؤزو لوت گزر.

- هر آغاج اؤز یؤنونه ییخلار.

- هر کئچلین یازیسی بیر اولماز.

- هرکسین اؤز یئری وار ، هر یئرین اؤز آدامی .

- هه وار ، داغا میندیرر/ هه وار ، داغدان ائندیرر.

- هاییدی ، هویودو ، بویودو

« ح »

- حاجا گئدن گلدی ،ساجا گئدن گلمه دی.

- حاق سؤز ، آخار سولاری ساخلار.

- حسرتین داغ داشلارا ، قاریلار اؤلسون سن یاشا.

- حالوا حالوا دئمکله آغیز شیرین اولماز .

خدافرین بولگه سینده قدیم اویونلار

 

یازان:بهروز خانعلی پور دورموشخانلی

18- آت چاپدی( آت میندی یا آت یاریشی  ):

بو اویون صِرف اوشاقلارین اویونودور . 10-15 ایل بوندان اؤنجه بؤیوُکلر طوی ویا باشقا شنلیک واختلاریندا آت چاپدی یاریشی کئچیریردیلر .

بوُتوُن کندده اولان آداملار و قوناقلار، کیشی- قادین , قز - اوغلان و اوشاقلار کندین چئوره سینده گئنیش بیر دوُز اَراضیده توپلانایب و آت یارشینی جانلی ایزله ییردی  . اوشاقلار اؤز آرالاریندا توپلانیب هره سی قارغی و یا بیر آغاج  اَلده ائدیب آت عوضینه مینیب  یاریش کئچیرردیلر و بؤیوُکلر کیمی آتی وورماغ اؤچون اَل لرینه قامچی گؤتوُرردیلر .

بو یاریشی بَللی بیر مسافه یه قده ر داوام ائدیب و هر کیم بیریجی اولسایدی یاریشین اودانی اولوردو و اویونجولار طرفینده ن آلقیشلانیردی .

 البتده ایندینین ایندیسی خدآفرینین  داغلیق کندلرینده بو اویون کئچیریلیر .

19- آشما بئلی :   

10- 15 هم یاشیت یولداش دوُز لوُک اراضیه توپلانیر و پوُشگ آتیلیر تا بیریجی بئل آشان بیلینیر , سونرا قالان اویونجورار آغزی آشاغی اَییلیب  تخمیناّ بیر متیرلیک مسافه یله اَل لرینی دیزلرینه قویاراخ دورورلار  .

بو اویوندا اَل دیزه  اونا گورا قویولور کی بئلده ن آشدی زامانی آداما دایاغ اولسون و اینسانین بئلینی آغیرلیغیدان قوروسون.بیرینجی آدام  اَلینی آداملارین بئلینه قویوب آیاغلاری بَدنین آیری نقطه سینه توخونمادان هوپبولمالی دیر .

 اگر آیاغی دَیمه سه اویونو قورتاراندان سونرا قیراخدا دورو. آیاغی دَیَن اویونجو گئدیب سیرانین آخیریندا اویونون قایداسینا اویغون دورور و اویون داوام ائدیر .

20- قیغ- مره :

بو اویونو چوبان قوزوچو و اونلارین یانندا اولان آداملار چوخ اوینایارلار. اوینجولار هره سی 21دنه  قویون قیغیندان توپلاییر و اوتوراراخ ییرده بیراوجلو داشلا  هره سی اوچ مره (چالا) دوُزلدیر .

بیرلیکده 6 دنه  یان - یانا مره و هر اوچ مره دَ ن بیر آز مسافه یله هر اویونجو اؤزوُنه بیر مره دوُزلدیر تا اوددوغو قغلاری اورایا قویسون .

هر مره یه 7 دنه قیغ قویولور . پوشگله اویونو باشلایان اویونجو سئچیمله مره سینین بیرینین قیغینی گؤتوُروُب مته لرین هامیسینا پایلاییر , بوراسینا کؤچمه دِییلیر , اویون داوام ائدر کن قارشی طرفین  هانسی مره سینده قیغ جوُت گلسه گؤتوُروُب  قغ مره سینه قویور .

اویونجو سایی ایکی آدامندان آرتق دا اولا بیلر . هانسی اویونجو اویونو اودوزسا اورتایا قویولان شرطی ییرینه یئتیریر . مثلاّ: اوزاغا گئده ن قویون قوزونو قایتاریر ...

21- اَل منده :

یولداشلا ر بیر ییره توپلانیر و پوُشگ آتماقلا اویونجونون بیرنه  ال منده  آدی ویریلیر، سونرا قالان اویونجولار اونو وورماغا باشلاییر . وورولان اویونجو وورانلاردان بیریسینی توتمالیدیر.هر کس توتولارسا ال اوندا اولو و اویون بئلیسنه داوام ائدیر.البته اَلمنده بونا گورا دئییلیر کی فقط او اویونجو اَلیله توتا بیلر .

22- دیره دی دؤیمه ( قاییش قاچرتدی -  قایش گؤتوُردوُ):

بو اویوندا اویونجولار ایکی گوروها بؤلوُنوُر و هر اویونجو بیر قاییش گتیریر , سونرا آداملارین سایینا اویغون بیر داییره جیزگی چکیلیر .

 پوشگ آتیلیب گوروهلارین جیزگی ایچنده و یا چؤلوُنده اولماسی بَللی اولور . هانسی گوروه ایچه ریده اولسا هره سی بیر قاییشی جیزگینین قیراغیندان ایچریه اوزادیب اوستونده دوروب قاییشینی چولده کی اویونجولارین قاچیرماسیندان قورومالیدیر  ,اویونجولار ییرلرینده تام آماده اولاندان سونرا اویونا باشلانیر .

 چؤلده کی  گوروه اویونجولاری قاییشی گوتوُرمه یه باشلاییر،بو زامان ایچه ریده کی اویونجولار آیاخلاریله وورمالیدیر . اویونجولاردان بیری وورولسا ,ایچری گوروه جیزگیده ن چؤله چیخیب قاییش قاچیرما ایشینی داوام ائدیر .

اویونجولاردان بیری وورولمادان قاییشین بیریسینی قاچیرسا ,قاییشلا ایچه ریده کی اویونجولاری هرلشدیریب  قچینا وورور واویونجولاری وورماقلا اوبیری یولداشلارینا امکان یارادیر کی قاییشی قاچیرسینلار.  حتی او بیری قاییشلاری  یولداشلاری اوچون ووروب جیزگیدن چؤله چیخارا بیلر  .

بئله لیکله ایچریده کی اویونجولار قاییش ووروانلاری آیاخلاریلا وورانا قدر اویون داوام ائدیر .بو اویونون بیر دیرلی شرطی وار : فقط قشلارا وورماق اولار.

23- کاباب- کاباب :

ایکی آدام  پوُشگ آتیر و اویونو باشلایان آدام اَللَرینی آچیر و او بیرسی اَللرینی اویونجونون اَلینه قویور , اویونجو اَلینی آلتدان چکیب قارشی طرفین اَلینین اوستونه وورور .ووروش زامانی قارشی اویونجواَلینی  چکه بیلر تا ضربه اَلینه دَیمه سین .

اَلیی دَیمه سه بو شکیلده داوام ائدیر عکس حالدا اویوجولار دَییشیلیر و قارشی طرف همان اویونو داوام ائدیر .

بو اویوندا دویوش طرزی و جلدلیک اویره نیلیر .

24- گوُل - گوُل :

بو اویون چوخ زامان قش گئجه لری اوینانیلیر .بو اویوندا آدام سایی باشی آچیق اولور , یانی هر نئچه آدام اولسا اوینایا بیلر .

اویونجولار  بیر بالاجا اَشیانی بوُتوُن اویونجولار قارسییندا گوُل گؤتوُروُر سورا پوشگیله گوُل گؤتوُر ن طرف هامیسی اَل لرینی آرخالارینا آپاریب گوُلوُ بیرینه ویریب و اَل لرینی یوموب اؤنه دوغرو گتیریرلر .

قارشی طرف گوُلوُن هانسی اَلده اولدوغونو تاپمالیدیر .البته گوُل تاپماغ اوُچون هر گوروه  اؤزوُنه بیر آدام باشچی سئچیر . گوُلوُ تاپیلارسا  اویون دَیشیلیر عکس تقدیرده قارشی طرفه بیر گوُل یازیلیر . اویون بو شکیلده هر ایکی طرف ایسته دیکلری زامانا قده ر داوام ائدیر .

  گوُل گزیلن زامان بئله بیر شعر اوخونور:

 یا بیندادی  یا بیندا

 اَیری چاناق قنندا

تانری گتیردی قویدو بوندا

سوندا هر ایکی طرفین گوُللری ساییلیر هانسی طرفین گوُلوُ چوخ اولارسا او طرف اویونو اودور .

25- خسته گول :

2-3...آدام توپلاشیب 6 یاپیشیغلی خانه چکییرلر . خانه لر اؤلچوُده بیر آیاخدان بیر آز بؤیوک اولمالیدیر .پوشگ آتماقلا اویون باشلانیر .

اویونو باشلایان اویونجو اویونجولار طرفیندن سئچیلمیش بیر

 بالاجا داشی خانه خانه جیزگی لره دَیمه دن کچیرمه لیدیر.

 

یورولسا اوُچونجوُ خانه ده دورا بیلر (خسته یه گول ویریلیر یانی پوئن ویریلیر) و اویونون آدیدا بونونان باغلی دیر . داش هانسی خانه ده جیزکی یه دَیسه  اویوندان  قراغا چخمالی اولور. .

اویونجو بیرینجی دؤنه نی باشا ووردوقدان سونرا گؤزلزینی یوموب و بیر آیاغین قاتلاییب خانه لری گئچمه لی دیر . یئنه ده آیاغی جیزگی یه دَیسه اویونو قارشی طرفه ویریر.

نهایت اویونو اودوزان طرف آرایا قویولان شرطی ییرینه یئتیرمه لی دیر .

26-  آی ننه منی قوردا ویرمه (سورو- چوبان):

بو اویوندا آدام  سایی نه قدر چوخ اولسا داها یاخشی اولور .5- 6 و ...آدام توپلاشیر، پوشگ آتماقلا بیر آدام قورد  رولونو آلیر و قالان اویونجولار سوُروُ اولور و سوُروُ اؤزوُنه بیر چئویک باشچی (چوبان) سئچیر .بئله کی اویونجولار سیرایلا او،باشچی نین کؤره ییندن توتور و اونونلا ترپشمه لیدیلر.

چوبان دئییر: سوُروُ سوُروُ قویونوم وار

قورد دئییر:

 اَتک اَتک پولوم وار

 بیچاق کیمی دیشیم وار 

آلارام آخی

ییه رم آخی

چوبان :    ورمره م آخی

قویمارام آخی

قورد چالیشیرکی سیرادان بیرسینی توتسون . و باشچی اؤز قایداسیلا سوُروُنوُ قورتدان قورویور.

 سوُروُده اولان بالاجا اویونجولار باشچینی اؤزلرینه ننه حسابلاییب اویون باشلادیغی زامان دئییرلر:

آی ننه منی قوردا ویرمه !

 ساققزیمی کورده ویرمه      

یانی کی باشچی بونلاری یاخچی قورویا بیلسین. بئله لیکله اویون بیلدیریلمیش زامانا کیمین اوینا نیلیر.

27- آی له له جان له له :

بو اویون آذربایجاندا عادت وعن عنه یه چئوریلیب. کندلر ده یئنی ایل بایرامی زامانی طنطنه ایله کچیریلرمیش .ائله کی بوتون آداملار بَللی میدانچایا توپلاشیر،  کیشیلر  قیراقدان هالای چکیب اوتورور .

آغ بیرچک قادینلاردا ن اعتبارلی ،صداقتلی و گوُونج ییری اولان ایکیسی ،له له آدلانیر( البته عادتاً آذربایجان توپراغندا بئله  اینسانلارا له له دئییر لر ). قادینلار وقیزلار اَل-اَله ویریر و هر سیرانین باشیندا اَلینده بیر قاشق  و بیر بوش قاب  له له دورو.

له له نین بیرسی اؤز یولداشلاریلا بیرلیکده  سسلنرک دییر:

آی له له!

 قارشیدا کی له له دئییر :

جان له له

  ایلک سسلنن له له دئییر :

 ایسته ییریک فلان کسه ائلچی گلک، هه دیییرسیز!

قارشی طرف دئییر :

 له له جان بویورون  گلین، هه هه هه!

- سازینان گلاق دینقازینان

- بویورون گلین، سازینان، دینقازینان

- دینقدی دینقی دینقیدی دینقی .....

بو شعر لری آوازیله اوخویا اوخویا  گلیب آدی چکیلن قیز اولان ییردن کئچیب و او قزی سیرانین ترس یؤنوُنوُنه دؤندریر. اگر قیز آدلاما اولماسا ،دینقیدی دینقدی دیه - دیه  بیر بیر آداملارین قولونون آلتندان کئچرک اونو عکس یونه دونده ریر و سوندا دئییلیر: چک اوزانسین.بورادا طرفلر بیر بیرینه زور گؤستریر .هانسی طرف گوُجلوُ اولسا اویونو اؤز خئیرینه تاماملاییر . له له لر هانسی قیزلارین  بخت ائوینه کؤچمه سینی قاباقجادان دانیشیرلار . بئله لیکله هئچ بیز قیزین ائوسیز قالماسینا یول ویریلمیر.  اویونون یاددان چخب قالان ییری اولماسن دئیه کندلرین بیرینده یاشلی (87یاشندا)بیر قادینا سؤیله دیم .آغلایا آغلایا گوُلوُمسه  یرک دئدی :بورنومون اوجو گؤینه دی ، قولاغ آس :

عزیزیم داش ییریدی 

بو دونیا قاش ییریدی

 ها دئسینلر نه اولوب 

 آغاران قاش ییریدی

 

عزیزیم قاش قارالی

سوُرمه دن قاش قارالی 

سنه  هه ویرمه دیلر

تات قیزی قاش قارالی ...

اؤزوُنوُ اَله آلاراق دئدی : هه بالا ایندی کی کیمی یادیمدادی ، بونلاری هاردان  اؤیره نیبسن .ایندی آخی بو قایدالار یوخدو. هامی تلویزیوندو ندی اونا باخیرلار منده کی باش تاپانمیرام...جاوان  اوغلان بعضی واختلار

شالینان گلاخ شاماخیلا ...  دا دئیه ردیلر

28- اینه اینه( قیچلا  اویناماغ ) :

2 یا هر نئچه آدام یان - یانا اوتوروب قشلارینی اوزادیر ودئییرلر  بیردن اوتوزا قده ر سایاق هر کیمه اوتوز دوشسه او اویونو باشلار.

آدینا اوتوز دوشن آدام باشلاییب بو شعریله قشلاری ساییر . شعرین سون قافیه سی هر کسین هانسی قیچینا دوشسه او قیچ هئچه قویولور.

  ایینه  ایینه اوُجو دوُیمه 

  بال بالنجان بالین کئچل

شان آغاجی شاتر کئچل

 هاپبان هوپبان 

 ییریل ییرتل  سو ایچ قورتول

ها بو ننم گویه بیر آغاج آتدی

 هالدر دئدی     هولدور دئدی

گلن آیا بئش بوداغا 

هرنا هارا    ویرنا هارا

چخ قیراغا 

 بوتون قشلار قراغا چیخیر. سوندا قالان قیچ ییریله باربار توتولوب شعر اوخونور.شعرین قافیه سی قیچا دوشسه اویون قورتاریر و یئنی دن باشلانیر . شعرین قافیه سی ییره دوشسه او آدامی آغزی اوسته ییره  اوزادیرلار.

اویونجولار اَللرینی بیر بیرینین اوسته قویوللار و ییرده کی اویونجودان لاپ اوسته کی  اَلین کیمه عایید اولدوغونو سوروشورلار اگر بیلسه اویون قورتاریر بیلمه سه  اوتوروب و حالقالاییب یاواش-یاواش وورا وورا دئییللر:  وورون وورون      یالان دئدی    کور ائششه گه سامان دئدی .

29 ایینه ایینه ( اَل ایله  اویناما غ ):

ایکی و یا نئچه آدام  اویونا قاتیلسا اوتوروب اَللرینی ییره قویور و بیردن اوتوزا قدر ساییلیر سای هر کسه دوشسه اویونو بوشعری اوخماقلا باشلاییر .

ایینه اینه اوجو دویمه

شان آغاجی شاتر کئچل

قوز آغاجی قوتور کئچل

هاپبان هوپبان

 ییریل ییرتیل

سو ایچ قورتول

 شعرین سون قافیه سی هر کیمین اَلینین هانسی بارماغیندا قورتارسا او بارماغین  اویوندا اولماسینین زامانی قورتولور. اویون داوام ائدیر و هر کیمین اَلی آخیرا قالسا اونون اَلینین اوستونو چیمدیکله ییر لر . 

30 باش قورودو :

3 ،4 ، 6،  8و ...آدام ایکی بؤلوُمه ؤلونوُر .پوُشگ آتما شرطیله اویون باشلاییر بئله کی: بیر جیزگی چکیلیر و اویونجولار جیزگیده چوُمب اوسته اوتوروب اَللرینه باشینا قویور ویولداشلیرینین بیری ( ان چئویک و گوجلوسو ) آیاغ اوسته  اونلاری قارشی طرفین وورماسیندان قورویور . 

قورویوجو بیر آیاغی جیزگیده اولماغلا اوبیریسی آیاغیلا قارشی طرفدن بیرینی وورمالیدیر . اگر باجاریب وورسا قارشی طرف جیزگیه گیرمه لی اولور ها بئله اویون داوام ائدیر

31 گیزلن تاپماج یا گؤز یومدو :

اویونجولار آراسیندا پوشگ آتیلیر و ایلک گوزونو یومان بَللی اولور . بیر نقطه گوز یومدو ییری بیلدیریلیر .

 پوُشگه دوُشن آدام گؤزلرینی یومور و باشقا اویونجولار بیلدیریلمیش زامان ایچریسینده گیزله نیرلر (مثلاٌ شرط قویولور کی بیردن اوتوز یا قیرخا  ساییلانا قدر گیزلنمه لیدیرلر .)

واخت قورتاراندان سونرا گؤزلرینی آچیب ، گیزله ننلرین ییرینی تاپمالیدیر. همده اونلارین گؤز یومما نقطه سینه  گلیب اعلان ائتمه سینی گؤزله مه لیدیر  . گیزله نن لر گیزلی -  گیزلی  او نقطه یه گیریب سسله لنمه لیدیر . هامیسنی تاپسا  اویونجو دییشیلیر و  اویون داوام ائدیر . تاپانمازسا ایکینجی ذدؤنه نقطه ده اولمالیدیر .

32 یولداش مین گل :

اویونجولار ایکی بؤلوُمه بؤلوُنوُر و هر بؤلوُم اؤزوُنه بیر بئی باشچی سئچیر . بَیلر  ایکیسیده بیر نقطه ده  دایانیر و یولداشلاری اون یا اون بئش  مترلیک مسافه ده دورو.

بَیلر قونوشور و بیری اَلیله بیر میوه نین ویا هانسی بیر اَشیا نین شکیلینی گؤسته ریر و یولداشلاری شکیلین نه اولدوغونو تاپمالیدیر .

نه اولدوغونو تاپا بیلسه لر دئییر : یولداش مین گل . یانی قارشی طرفین اویونجوسو اونو بئلینه آلیب بَیلرین یاننا دک گتیریر . تاپا بیلمه سه دئییر یوخ تاپانمادین.و بیلر  دییشیلیر و بئله لیکله اویون داوام ائدیر .

33 داش آراسی :

نئچه آدام توپلانیب ایکی داش یا آغاجی بیر نقطه ده قویورلار و اورادان 10 15 مئتیرلیک مسافه ده بیر جیزگی چکیلیر .جوراب یا کهنه پارچادان توپ دوُزلدیلیر .

اویونجولار اوُچ ووروشلا توپو ووروب او قاپیدان کئچیر مه لیدیر .هانسی اویونجو بو ایشی گؤره بیلسه اویونو اودور . البته اگر بیر اویونجو توپو بیر ووروشلا قاپیدان کئچیر سه بؤیوک بیر امتیاز ساییلیر . بو اویون آیاخ توپونا عایید قاپیدان توپ کئچیرمک ( تمرین پنالتی ) دئمک دیر وبو اونو گوسته ریرکی آیاخ توپو خدافرین بؤلگه سینده  چوخ قدیم تاریخلره باغلانیر . 

34 سن چیخ سالا :

4،6،8 و 10 آدام جوُت-جوُت بؤلوُنوُر . پوُشگ آتماقلا جوُتلوگوُن بیری  آیریلیر. قالان جوُتلوُکلر اونلاری وورماغا باشلاییر .اویون زامانی آیریلان جوُتلوُک اوبیریسیلردن هر کسی توتسا دئییر:

 سن چیخ سالا یانی،و او توتولان آدام اویوندان قیراغا چخمالی اولور .

اویون اوینانارکن توتابیلن یولداشلار بیر-بیریندن آیری دوُشسه اونو وورا وورا دئییرلر سن قاش  ( سن چیخ ) تاینی تاپ . هر زامان بیر جوُتلوُک توتولسا  ، توتولانلارلا وورولانلارین اویون موقعی دَ ییشیلیر. بئله لیکله اویون داوام ائدیر. 

35 قار گوُلله سی :

آداملار ایکی بؤلوُمه بؤلوُنوُر و قاری یومورالاییب بیر- بیرینی وورور .بو اویون قیش گونلرینده اولور . البته اویونجولار اوُز- گؤزه وورمامالیدیر. 

گؤزه وورماخ پیسله نیر و بو ایشی تکرارلایان آدام اویوندان اوزاخلاشدیریلیر و گلجک اویونلاردا اویونا آلینمیر.

36 سوُروُشمه (سیوریشمه )قار اوُستو ائسکیت :

قیش فصلی آداملار مختلیف اشیالارلا قار اوستونده سیوریشمه یه گئدرلر . یاشایش بؤلگه سی قیراغندا ائنیش ییرلده یا داغلاغلیق ییرلرده اسکیت سئوه ن آدام اوینایا بیلر .

بعضی آداملار آغاجی آت کیمی مینرک اوزون مسافه لی اسکیت ییرلرینده سیوریشرلر . بعضی لری بیر لایلون گؤتوُروُب اوُستونده اوتوروب سیوریشرلر .

 البته بو اویون اَراضینین قوزئی( گون دوشمز و قاری چوخ اولان) ییرلرینده چوخ اوینانیلیر.

37 بَی - گیزیر :

 بو اویون پاییزین و قشین اوزون گئجه لری چوخ اوینانیلیر و ساعاتلارلا داوام ائدیر .نئچه آدام ، بیر قَییش(شاللاخ) و  6 یؤنلوُ بیر قوطو (کبریت قوطوسو،...) اولمالیدیر تا بو هئیجانلی اویون باش توتسون .

قوطونون یؤنلری بئله یازیلیر : 7 ایللیک  خان  و قارشی یؤنوُ 7 ایللیک  بَی  .1 ایللیک  بَی  و قارشی یؤنوُ گیزیر .یاستی یؤنوُ اوغرو و  و اوغرونون قارشی یؤنوُ یالانچی ( هئچ یازیسی یوخدور ).

پوشگ آتماقلا اویون باشلاییر . اویونجولار قوطونو گؤیه آتیر ییره دوُشنده هانسی یازی دوُشسه او دئمه لی اونون قازاندیغی اولور .

هر کس 7 ایللیک خان دوُشسه او مقامدا قالیر،  اما اگر بیرآیری اویونجو اوندان  سونرا همن یازینی گتیرسه  ایلک دؤنه خان دوُشن آدام ییرینی دَییشیر .

هر کس 7 ایللیک بَی  دوُشسه باشقا بیریسی  او مقاما چاتمایانا قده ر قالما لیدیر  البته آیری اویونجولاردان 1 ایللیک بَی دوُشدوُکجه 7 ایللیک بَی دوُشن اویونجونون بَیلیگینده ن آزالیر .

 هر کس گیزیر دوُشسه شاللاغی اَلینه آلیب خانین و بَیین قولوغوندا امیر لری ییرینه یئتیرمیه دورور، البته هر دؤنه آتماقلا بو مقاملار دییشیلیر. 

7ایللیک بَی                                                   

  بَی                 

 7ایللیک خان  

اوغرو

گیزیر    

 یالانچی                                      

بو مقاملار بیلینند ن سونرا هر کس اوغرو دوُشسه ، اویون دودورولور و گیزیر ،بَیه دئییرکی بَی ساغولسون بیر اوغرو توتموشام! بَی سوروشور نه اوغورلییب ! گیزیر دئییر : فلان کسین اوچ دنه مالین اوغورلاییب .

بیر آز سورغو دان و ندنلردان سونرا بَی امیر ویریرکی بو اوغرویا بئش دنه یاغلی شاللاق یا یاوان شاللاق وورسون. بَیین امری ییرینه یئتیریلیر .

اوغرو اونا وورولان اتهاملاری قبول ائمه سه ایش خانین یانینا چکیر . ایشه خان یئتیشیر ...بئله لیکله سانکی بیر محکمه ایشی مکمل حالدا تمرین اولونور .

38 تک منه جوت :

ایکی  4 یا 6 آدام خیردا خیردا چؤُپ یادا کبریت  دَنه لرینی توپلاییر . پوُشگ آتیلیر و ایلک اویونو باشلایان اویونجو اَلینی آرخاسنا آپاریر و اَللرینین بیرینه جوُت و بیریسیه تک چؤپ یا دا  کبریت  دَنه لرینی قویوب اؤنه دوغرو گتیریر.

قارشیداکی اویونجو اَللرین هانسی جوُت و یا هانسی تک اولماسینی تاپیر.مثلاٌ ساغ اَلین جوُت ایستی ییر. اگر ایسته دیگی اولسا اویونو اودور و اَلده اولان چؤپ یا گوُگوُرد دنه لرین آلیر و یا تک دئسه ... و اویونو اؤزوُ باشلاییر .

اگر ایسته دیگی اولماسا اویونو اودوزور ،و قارشی طرفین اَلینده نه قده ر چؤپ یا گوُگوُرد اولسا  او قده ر اونا ویرمه لیدیر .  بئله لیکله اویون اَللری دولانماقلا داوام ائدیر .

39 شیر سن خط من :

 ایکی آدام بیر  دَمیر پولو بارابار قویوب بیری آتیر هاوایا  قارشی طرف  پول هاوادا ایکن شر یا خط دِییر. اگر ایسته دیگی ییره دوشرسه پولو اودور و گؤتوُروُر .

اودان آدام یئنه همن ایشی یئنیده ن گؤروُر وقارشی طرف شیر یا خط دئییر ...و اویون بئله لیکله اویونجولار ایسته دیگی زامانا قده ر داوام ائدیر .

دمیر پولون شیر رسمی اولان اوُزوُنه شیر و پولون نمره یازیلان اوُزوُنه خط دئییلیر .

40 پول ییرده ووردو:

 ایکی آدام ، بیر و یا ایکی تومنلیک دمیر پولو اوُست اوُسته  شیر رسمی اولان اوُزوُ آستا طرف ییره  قویور و بیر 10یا 5تومنلیک پول ایله وورو .

اویونجولار نوبایلا ورور هر کس پولو گیزلی اوُزوُنه آشیر سا اونو گؤتوُروُر و هرکس پولون بیرنی آشیرسا ییرده قالان پولو بیرده ووروا بیلیر .اویون هر ایکی اویونجونون راضی لیغیلا داوام ائدیر.

41 نیشان ووردو :

بو اویوندا آداملارین سایی چوخ اولابیلر . بیر نئچه آدام بیر بالاجا آغاجی بیر نقطه ده ییره تاخیر و آغاجدان 5،6،7و 8...متیرلیک مسافه ده بیر جیزگی چکیلیر کی اویونجولار او جیزگی نین دالیسیندان نیشان ییرینی دمیر پولیله نیشانا آلسینلار .

اوینجولار هر دؤنه اودوش پولونو بیلدیریرلر مثلاٌ هر دؤنه نیشان آلدی اون تومنلیکدن اولور البته اویونجولار اوُز ایستک لریله نیشان آلدینی هر نئچه لیک دمیر پولیله آتسالار آتا بلیلرلر .

هانس نیشانچی نین پولو نیشان آغاجینین یاخنلیغینا دوشسه او اوُیونجو اویونو اودور و بئله لیکله اویون داوام ائدیر ...

 

42 پول دیوارا ووردو:

 بیر نئچه اویونجو داشلاری گؤرسنن بیر بینانین دیوارین یانینا توپلانیر و قرار قویولور اودوش پولو مثلاٌ 5یا 10 تومنلیک اولاجاخ .

اویونجولاردان بیری  پولو دیوارا وورو و پول ییره دوشور و اوبیری اویونجولار ییره دوشن پولو نیشان آلیر لار، بئله کی هر کسین پولو ییردکی پولا دِیسه دئمه لی اونو اودور .

بو اویوندا پارلئل شکیلده نیشان آلدی و ییرده پولا دَیدی بیرگه حیاتا کئچیریلیر .

43 قالدی - قالدی :

ایکی اویونجو هره سی 2،5 یا 10 توُمنلیک گؤتوُسروُب دوُز بیر اَراضی ده   بیر بیریله 5 یا 6 متیرلیک مسافه ده  ییره آتیب دئییر لر بورادا قالدیم .

بو شکیلده پوللارینین ییرین دئییشدیررک اویونو داوام ائدیرلر . اویونجولار هانسی هاردا ایسته سه اویونو دایاندیریب قارشی طرفین قالدیغی ییرده اونون پولونو نیشان آلا بیلرلر .

 نیشان زامانی پولو قارشی طرفین پولونا بیر قاریج بویدا  یاخین دوشسه اویونو اودور ، عکس حالدا اویون ایضاح اولوندوغو قایدادا اوینانیلیر .

44 اَیین قچی :

یولداشلار ایکی ییره بؤلوُنوُر و  بیر دایره جیزگی چکیلیر ،پوُشگ آتماقلا بیر گوروه داییره نین ایچینده دورور و قارشی طرف ایسه جیزگیدن قراقدا .

قیراقداکی اویونجولار بیر بیر قچلارینین بیریسینی اَییب جیزگینین ایچه رسینه گیریب اویونجولاری وورمالیدیر .اویونجو یورولوب قچین دوُزلدنه قد ه ر هانسی اویونجونو وورسا او جیزگیدن قراغا چیخیر .

اویونجو یوروُلوب قئچن دوزلدندن سونرا، یولداشی اویونا گیریر،بئله لیکله یولداشلار قورتارانا کیمین جیزگینی ایچریسینده کی اویونجولار هامیسی وورولماسا اویون یئنیدن باشلانیر .

اویونجولار تام وورولاسا طرفلر دییشیلیر و اویون بو قایدادای داوام ائدیر و یاخشی اوینایان گوروه اویونو اودور .

بعضی واخلار اوشلار اَیین قچینی تمرین ائتمک اوچون بیر ییره گئدنده یول اوزونو سوز قویولارکی بردان فلان نقطه یه قده ر قچیمیزین بیرنی اَییب و تای قچلی گئتمه لییک .  

هر کس شرطی ییرینه یئتیره بیلمه سه او اویون اودوزور . اویونو اودوزان اویونجو ضعیف ساییلیر .

45 تپیک دؤیوشدو :

بیر گوروه یئنی یئتمه آدام ایکیبؤلوُمه بؤلوُنوُر و قرار قویورلار کی  تپیک له دؤیوُشه جه ییک . اما اویونون شرط لری : کمردن یوخاری ، خایالارا وورماق وبیرده آیاخ قابینین اوجو ایله وورماخ قاداغادیر .

اگر بیر اویونجو قویولان شرطلرین هانسیی پوزسا اویوندان قیراغا چیخمالیدیر .اویون زامانی هانسی اویونجو ییره اوتورسا بو ایش تسلیم دئمکدی و قارشی اویونجونون حاققی یوخدور اوتراندان سونرا تپیک  وورسون .عکس حالدا خاطا ساییلیر .

46 اَوجیک اَوجیک :

بو اویون، اوشاق اویونودور و بیرده ،چوخ زامانلار بو اویونو قیز اوشاقلاری اوینایارلار . بالاجا قیزلار ائودن بیر آز قیراغا و داشلیق بیر ییرده توپلانیب و بؤلوُشوُب اَوجیک اَوجیک اوینایارلار.

هرکس اؤز یولداشیله گوُجوُ چاتان داشلاردان گتیریب بیر بالجا ائو دوُزه لدیر .البته چوخ زامان اوشالارین بیری تیکینتی ایشینی گؤروُر وقالان یولداشلار لازیم اولانلاری گتیریرلر.

ائوجیکلر قوتاراندان سونرا بیر- بیرینه قوناخ گئدیب گلیرلر . و ائوده ن آپاردیقلاری جوُر به جوُر یئمکلرد ن قوناغلارینین قاباغینا آچیرلار .

ائوجیکین بیریسینین یئمگین توکندیکد ن سونرا اوبیریسی ائوجیکین نوبه سی اولور .

47 یالان - پالان :

 بو اویوندا سانکی محکمه تمرین ائتمه پروسه سی گئدیر ، یانی :حاکم ، مجریم ، شاهاد و سورغو  ایشله ری دقتله ییرینه یئتیریلیر .

اویونجولار توپلاشیر، بیر بَی سئچیرلر .بَی بیر نقطه ده اوتورور و قالانلاری اونون قاباغیندا چؤمب اوُسته اوتورورلار . بَی اَلینده بیر شاللاخ  تاپماجا عنوانلاییر ،اَلیله بیر شئیین مودِلینی توتوب دِییر :بیر قوشوم وار بوقدر اولی ده س حرفیله باشلانیر .

اویونجولار بونو تاپمالیدیلار ، اگر تاپابیلمه سه لر، هره سینین اَلینه یاواشجادان بیر شالاخ وورور.و بیر اویونجو تاپسا بیردن بیره شالاغی ویریب دئییر: وور چاتلاسین . اَلینده شالاغ اولان او بیریسی اویونجولاری قاوا قاوا شالاغیله وورو. بَی بیردن امر ویره رَک دئییر یالان - پالان یانی اویون دورور.

بو زامان قاچا قاچا بَیین یانینا یئتیرمه لیدیر ، ویولداشلاری اونو توتوب شالاغی اَلینده ن آلیر . بیریسی وورور، بیبریسی باشندان توک گؤتورور، بیریسی شالاغی آلیر ...اگر توتا بیلمه سلر اویونو اودور .

اویونجو توتولاسی حالدا بَیین یاننا محکمه یه گتیریلیر و بَیین سورغولارینا جاواب ویرمه لیدیر ،  جاواب ویره ر سه بوشالانیلیر.

آما  عکس حالدا ،هرجاواب ویره بیلمه دیگی سورغویا بیر شاللاخ وورولور.مثلاً بَی سوروشور 1- کیم باشینی یولدو2- کیم گؤزوُنوُ یومدو 3- کیم شاللاغی گتیردی ...

دقت ،حاضر جاوابلیغ و محکمه تمرینی اؤنم داشی ییر .

48 اوخ اوخ :

اوخ آتماغین ساواشلاردا بؤیوُک رولو اولارمیش.دؤیؤشلَر اوچون دوُزگوُن اوخ و باجاریقلی  اوخچولار تربیه ویریلر میش ....اوخچولوخلا باغلی آذربایجان توپراغندا دئییملر وار: باخ بو آغاجا اوخ کیمی دوُم دوُزدوُر،اوخون آت یایین چک،فلانکس  بیر اوخلا ایکی نیشان وورار، فلان کسین اوخو داشا دَیدی ، فلان کسین اوخو یایینماز ، اوخ آتان اَلین قوروسون، فلانکسین اوخو داشی دَلیر...تورک سلالریندن اولان هونلار و سکالارین اوخچولوغو تاریخ کیتابلاریندا یازیلیب ... بو آتالار سؤزو  آذربایجان توپراغینین اوخچولوخ بئشییی اولماسینی گؤسته ریر .

یولداشلار هره سی بیر اوخ گؤتوُروُب یاشایش ییریندن قراغا ایکی بؤلوُمه بؤلوُنوُر و سنگر توتوب اوخ آتیر . هر کسه اوخ دَیسه یارالی اعلان اولور و سوندا اودوب اودوزان بَللی اولور.

بو ستدن سونرا اودوب  یا اودوزان بَللی اولماسا یا اولسا، طرفلر بیر بیرینی گؤیه اوخ آتماقلا سیناغا چکیب یاریشیرلار.

بئله کی ،یایی چکیب اوخو گؤیه آتیرلار، هر کسین اوخو گئج ییره گلسه دئملی اونون اوخو اوزاغلارا گئتمیش و بو اوخچو اویونو اودور .

اوخ اوخ اویونوندا سنگر توتما ، دقیق نیشان آلما ،تجربه قازانما و فرضی اوُستوُن گلمه...اؤرگه نیلیر .

49 -   اَلیم یاندی :

3 ،4 و.... آدام اَل لرینی بیر بیرینین اوُستوُنه قویاراق بیر بیرینی چیمدیکه له ییر. اَلی آغریان کس اَلیم یاندی دئیررک اَلینی گؤتوُروُب لاپ اوُسته کی اَلین اوُستونه قویوب چیمدیکله ییر. بئله لیکله اویونجولارین بیریسی اویونو اَلیم یاندی دئیب داغیدانا کیمین داوام ائدیر.بو اویوندا  چتین حاللار اوچون دؤزؤملولوک تمرین اولونور.

50 قلنج قلنج (قلش قلش):

آداملار ایکی ییره بؤلوُنوُر و هر گوروه اؤزوُنه بیر باشچی سئچیر تا دؤیوُش زامانی قوشون اونون اَمریله قایدالاری ییرینه یئتیرسین.

قوشونلار تام حاضیرلاشدیغدان سونرا باشچیلار یوُروُش اَمرینی ویریر. دؤیوُش باشلانیر سانکی هر قوشون اؤزوُیونده یاغی بیر قوشونلا ووروشور .سوندا قوشونلارین بیری غلبه چالیر ...

 آذربایجان توپراغی بؤیوُک امپراتوریلر مکانی ساییلیر وبونا گورادا زامانین اهمییتلی  سیلاحی ساییلان قلنج واختندا اؤز رولونو اوینامش.هونلار،اورارتولار ،سامانیلر،سابکریلر، آتابیلر (قاراقویونلو و آق قویونلو)صفویلر ، افشارلار،قاجارلارو یا تورک طایفالاریندان اولان  ،گؤی تورکلر،شوم ارلر،خزرلر،ماننلر، آشکانلار ،غزنویلر،خوارزملر،سلجوقلار......آدینی سایماق اولار .

آتالاردان دئییملر وارکی:قلش قینین کسمز ،قلینجین کسرلی اولسون،فلان کس یامان قلنج اویناداندیر ، فلانکسین قلنجی داشی کسیر ، قلنجین کسرلییی قولون قوواتینا باغلیدیر ،فلانکسین قلنجنن دالیسیدا کسیر قاباغیدا و ...

 

کسوفهای تاریخ

 

آقای دکتر میرجلال­الدین کزازی در اثر خویش به نام «نامه باستان»- ویرایش و گزارش شاهنامه فردوسی جلد اول در صفحه 235 در خصوص نوروز چنین می­نویسند:

[نوروز، در پهلوی نوگ روز nogroz جشن بزرگ و آیینی ایرانیان است. در آیین نوروزی به راستی، دو جشن و آیین کهن با هم در آمیخته است 1)نوروز جشن آغاز سال و در آمدن خورشید در برج برّه و رستاخیز و نوزایی گیتی  2)جشن آیینی «فروردینگان» که یکی از گاهنبارها بوده است و در اوستا هَمَسپَتمَدَم خوانده می­شده است. در این جشن، فروهر مردگان که در ده روزه­ی فرجامین و آغازین سال کهن و نو، به دیدار خویشان و دلبندان می­آیند، گرامی داشته می­شود. نوروز از دید نمادشناسی و باورشناسی باستانی، جشن بازگشت به آغاز است.]

استاد مهرداد بهار از جایگاه اعیاد دینی و اعیاد ملی در اوستا و دین زرتشت سخن گفته و از بیگانگی دین زرتشت نسبت به اعیاد ملی چون نوروز سخن می­گویند:

[جالب توجه است که با وجود ذکر مفصل اعیاد دینی ، از عید نوروز در اوستا یادی نشده است. ظاهراً هنوز در این مرحله، این آیین بومی در دین زردشت پذیرفته نشده بود در حالی که روایات مربوط به سیاوش جایی در روایات حماسی زردشتی پیدا کرده بود. اعیاد اوستایی ظاهراً اعیاد خاص زردشتی است و ربطی به آیین­های بومی ندارد. اما از دوره­ی ادبیات میانه، سخن از نوروز بهاری می­رود و این امر میرساند که عید نوروز اول بهار که در اصل عیدی بومی در بازگشت خدای نباتی از جهان مردگان بوده، در این دوره سنتی ایرانی گشته است.

عید پاییزی نیز که در اساطیر بین­النهرینی به مناسبت قتل تیامت، غول مادر نخستین، و ساختن جهان مادی از اندامهای او توسط مردوخ برگزار می­شد و در هزاره­ی اول پیش از مسیح، در بین­النهرین با عید نوروزی در آمیخته بود، در نجد(فلات) ایران همچنان در اول پاییز انجام می­یافت و در دوره­ی آمیختن فرهنگ بومی و آریایی در نجد ایران صورت نبرد فریدون و ضحاک را یافت که در روز مهر، ماه مهر برگزار می­شد و مهرگان نام داشت.]

جستاری در فرهنگ ایران- استاد مهرداد بهار ص 138-139

در اینجا نیز طبق عادت و عرف در تاریخ شناسی منسوب داشتن و معرفی اعیاد ملی چون نوروز به «آیین بومی» صحبت شده است که منظور ترکان باستان ساکن ایران و آریا می­باشد و آنچنانکه از سخنان استاد معلوم می­شود این اعیاد ملی ترکان باستان در اوستای پارسی گشته و تغییر ماهیت و هویت داده، جایگاهی ندارند. در جایی از این متن، استاد بهار می­فرمایند که عید نوروز اول بهار در اصل عیدی بومی در بازگشت خدای نباتی از جهان مردگان بوده، در این دوره سنتی ایرانی گشته است و نکته­ی مبهم این است که منظور از ایرانی گشتن سنت نوروز چیست؟ حضور خوانندگان عزیز عرض می­شود که منظور از عیدی بومی یعنی عیدی که خاص ترکان باستان سرزمین ایران و آریا می­باشد و اینکه عید نوروز در این دوره (ادبیات میانه) سنتی ایرانی گشته است محل ابهام دارد و استاد با ذکر این واژه­ی «سنتی ایرانی» هاله­ای از ابهام را در این جمله­ی خویش آفریده­اند. چون که ترکان باستان ساکن سرزمین ایران از ابتدا ایرانی بوده­اند یعنی اهل و ساکن سرزمین ایران بودند که استاد بهار از آنها به «بومی» یا «بومیان» یاد می­کند ولی اگر منظور از «سنتی ایرانی»، سنتی است که پارسی یا فارسی شده است، بایستی به جای این واژه و جمله می­نوشتند «سنتی پارسی» بدین سبب که در اذهان عمومی مورخین، محققین و باستان شناسان جهان منظور از واژه­ی ایرانی همان واژه­ی پارسی یا فارسی است. یعنی کلمه­ی ایرانی مترادف است با کلمه­ی «فارسی» یا «پارسی».

آقای هاشم رضی در بخش هشتم کتاب، صفحه 343 که اختصاص به «زراتشت نامه» دارد می­نویسند که:

[از جمله آثاری که در شمار ادبیات سنتی زرتشتیان بسیار مشهور است منظومه­ی زرتشت نامه سروده کیکاووس پسر کیخسرو پسر دارا می­باشد.]

حال از آقای هاشم رضی سوال می­شود که منظور از کیکاووس پسر کیخسرو پسردارا چیست؟ تا آنجا قراین و شواهد اعلام می­دارد در تاریخ ایران باستان پیش از تاریخ، طبق شاهنامه کیکاووس پسر کیقباد و کیقباد هم پسر زَوطهماسب می­باشد. ما در اینجا لازم است خدمت آقای هاشم رضی عرض کنیم که در تاریخ ایران و همچنین در تاریخ حماسی ایران تعداد پنج شخصیت با نام خسرو داریم :

1-کیخسرو فرزند سیاوش از فرنگیس دختر افراسیاب

2-خسرو پیرمردی ایرانی از تخمه­ی «کی پشین» که پس از مرگ یزدگرد اوّل ساسانی که در مبارزه و رقابت با بهرام گور بر سر تصاحب تاج از میان دو شیر درنده، بهرام فاتح این مسابقه شد و هر دو شیر را کشت و تاج پادشاهی را تصاحب نمود.

3-خسرو پرویز بیست و دومین پادشاه ساسانی فرزند هرمزد

4-یکی از منتخبین و چهارده تن یار و نزدیک خسرو پرویز که تا با سپاه بهرام نبرد کنند.

5-آسیابانی در مرو که یزدگرد سوم آخرین پادشاه ساسانی پس از شکست به آسیای او پناه برد. این خسرو با دشنه تهیگاه شاه ایران را بر درید. و همچنین بایستی مشخص شود که «دارا» کدام «دارا» است.

1)پسر «همای» دخترِ بهمنِ اسفندیار که داراب نیز نامیده می­شود

2)دارا پسر داراب و سازنده­ی شهر «زرنوش» معاصر اسکندر مقدونی معروف به داریوش سوم

3)دارا همان داریوش شاه هخامنشی معروف به داریوش کبیر

لازم به توضیح است که کیکاووس و کیخسرو هر دو از شاهان بسیار کهن تاریخ ترکان ایران به شمار می­روند ولی «دارا» از آخرین شاهان دوره­ی میانه­ی تاریخ ایران محسوب می­شوند. حالا این روند ارتباط این سه حکمران به چه گونه است، ما از آن بی­اطلاعیم. چونکه فاصله­ی زمانی بین «دارا» با کیخسرو و کیکاووس بسیار زیاد است. حال توجیه این توالی معلوم نیست به چه شکلی است. آقای هاشم رضی در این بخش در صفحه 347 می­نویسند:

 [موضوع بسیار روشن است. سراینده­ی منظومه­ی زرداشت­نامه کی­کاووس پور کی خسرو پورِ دارا می­باشد. از خانواده سرشناس و بسیار قدیمی در ری است.]

اگرسراینده­یاینمنظومهفردیعادیوغیرسلطنتیمی­باشد،برایزدودنهرگونهابهاموتردیدیبایستینویسندهدراوّلسخناشارهبهموقعیتوشناساییشخصموردنظرنماید،خاصّهاینکهاینشخص داراینامواسمیغلطاندازچون «کیکاووسپسرکیخسروپسردارا» باشدکهحتماالزامیاست.نویسندگان،محققین،مورخینوپژوهندگانمحترمبایستیاینامرمهمدرخصوصاسامیشخصیت­هارامدنظرقراردهند. بدینسببکهیکناممشابهیامتشابه،مسیرافکارونگرشافرادوخوانندگانرامنحرفوبهجاده­یبیراههسوقخواهدداد. آقایهاشمرضیدرصفحه 360 کتابخویشاززبانشخصکیکاووسبیانمی­کنندکهزرتشتمعاصرگشتاسپشاهباستانیترکانایرانمی­باشدوباشخصزرتشتنشستوبرخاستداشتهواورابهبارگاهخویشدعوتمی­نمودوسرانجامنیزدینوآییناوراپذیرفت.حالمسئلهاینجاستکهزماندقیقاینملاقاتمربوطبهچهزمانواقعیوحقیقیمی­باشد. اماآنچهمشخصومعلوماستزمانتماماینوقایعبهزمانهایپیشازوروداقوامهندواروپاییزبانبهاینخطهمی­باشد. حالاگربخواهندبههرنحووطریقی کهباشدخودرابهاینوقایعوصلوارتباطدهند،آنمقوله­ایدیگراست.

 [از قراین تعلق مهرگان به فرقه­ی مجوس (مغان) آن است که داریوش هخامنشی و همراهانش برای برانداختن سلطنت غاصبانه­ی مغان و رئیس آنها و گئوماته­ی مُغ، روزی را انتخاب کردند که عید میترا (مهرگان) بوده است، یعنی عید بزرگ آن فرقه(مغان) بوده و پادشاه غاصب (گئوماته) و دربار او غرق در جشن و مستی بودند چه این واقعه  یعنی حمله به گُماتا (گئوماته) و کشتن او به قول خود داریوش در کتیبه­ی بیستون در روز دهم ماه «با گیادیش» (تشرین اوّل بابلی) واقع شده که در آن سال یعنی 522 قبل از میلاد، آن روز (یعنی دهم ماه تشرین) درست در حوالی اعتدال پاییزی بود و روز یازدهم آن ماه مطابق سی سپتامبر یعنی همان روز اول پاییز بود و این روز یعنی دهم ماهِ «باگیادیش» در دربار هخامنشیان، حتی با وجود صلح بعدی دو فرقه، به مانند عید بزرگی برقرار ماند... بنابراین بر اثر صلح و اتفاق فرقه­ی زردشتی (اوستائیان) با پیروان میترا (مغان یا مجوسان) دو گاه شماری (تقویم سالانه) را ترکیب نموده  و سال اوستایی جدید را برقرار نمودند. از این قرار که زردشتیان اوّل سال مجوس (مغان) را برای آغاز سال پذیرفتند بنابراین اوّل سال یعنی اوّل ماهی که بعدها اسم فروردین گرفت... و مهرگان یا عید اعتدال پاییزی مجوس (مغان) در 16 ماه هفتم (مهرماه) واقع شده بود. در نتیجه­ی این مصالحه سال ناقص (یعنی سیار) شد و اعیاد مجوس (مغان) مانند نوروز و مهرگان (و شاید تیرگان که در آغاز تابستان بود) تابع سیر سال در فصول شمسی گردیده لکن زردشتی ها اعیاد مذهبی بسیار مهم و اساسی خود را که به تغییر مواقع نجومی آنها در سال به هیچ وجه راضی نمی­توانسته­اند بشوند، در مواقع خود ثابت نگه داشتند.]

بیست مقاله تقی زاده سید حسن تقی زاده مقاله نوروز- ص 334-330

از این سخنان آقای سیدحسن تقی­زاده چنین معلوم می­شود که تقویم اوستایی قدیم علیرغم اینکه زرتشت در غرب و در سرزمین ماد-ماننا زاده شده و سرزمین مادری او حساب می­شود، با تغییر هویت و محتوای آن و برگردان آن به زبان غیرخودی چون پارسی، ساکنین غرب ایران از قبول آن سرباز زدند یعنی مادیها و ماننایی­ها آن را از خود دفع کردند و با انتشار تدریجی دین زرتشت در نواحی شرق ایران که مسکن اقوام هندواروپایی زبان پارسی و هندی بوده، رواج پیدا نمود و آنان به این دینِ تغییر ماهیت و تغییر زبان یافته، گرویدند و متعاقب آن نیز از گاه شماری و تقویم ویژه­ی خود یا به اصطلاح اوستایی استفاده می­نمودند و در مقابل طوایف و اقوام ترک ساکن در مرکز و غرب ایران یعنی مادها و مانناها که مهمترین و پرنفوذترین طایفه­ی آنان «ماق»ها نیز از تقویم و گاه شمار خود استفاده نمودند. طایفه­ی ماق یا ماغ نقش تعیین کننده­ی سرنوشت و حکمرانی طوایف مختلف ترک مادی و ماننایی را بر عهده داشتند و در کل می­توان گفت که در دولت و حکومت ماد و ماننا، حرف، حرف ماق­ها بود. آنان همچنین وظیفه­ی روحانیت و اعمال مراسم دینی مادیها و مانناها را نیز بر عهده داشتند که اعمال و مراسم آنها آمیزه­ای از شامانیزم ترکان باستان و احکام و مراسم دین حقیقی و واقعی زرتشت بوده است. بدین سبب که دین زرتشت ترکان بر بستر آیین و تفکرات شامانیزم برقرار شده بود و بر این پایه نضج و تشکل یافته بود و تقویم سال و ماه آنان نیز مأخوذ و تاثیر یافته از تقویم ایرانیان اصلی و حتی آریایی­های قدیم (منظور ترکان باستان ساکن ایران و آریا در هزاران سال پیش از ورود اقوام هند و اروپایی زبان پارسی و هندی به این سرزمین) می­باشد و این تقویم ترکان باستان با اعتدال بهاری شروع می­شد. این سال و ماه قطعاً متعلق به اقوام ترک باستانی بوده که پرستنده­ی مهر و ناهید و دیگر خدایان مغ­های (کاهن­ها، روحانیون، جادوگران، شامانها) قدیم ترکان بوده­اند و ماه مقدس آنها ماه مهر و عید بزرگشان نیز مهرگان بوده که اعتدال پاییزی بوده و سال 360 روزه­ی ایرانیان که در منابع قدیم از آن سخن رفته همان سال پیشدادیان است که ابوریحان بیرونی اذعان می­دارد که در هر شش سال با افزودن یک کبیسه آنرا به سال شمسی تنظیم می­کردند که این سال و تقویم ویژه­ی همین قوم و طایفه­ی مشهور و سرنوشت ساز ترکان باستان و حتی ترکان ماننا یعنی طایفه­ی ماق (ماغ، مغ، مجوس) بوده است.

آقای تقی زاده اشاره می­کنند که این گاه شماری یعنی تقویم سال و ماه متعلق به ترکان که ابداع آن از سوی طایفه­ی لیدر و رهبر به نام ماق (ماغ، مجوس، آتش پرست) است در دوره­ی حکومت داریوش هخامنشی و دیگر شاهان هخامنشی بعد از او نیز در ایران مرکزی و شمالی و غربی هنوز رایج بوده یعنی این مناطق عمده محل زیست و سکونت اقوام و طوایف ترک باستانی بوده و تقویم اوستایی (اوستای پارسی گشته) نیز در نزد پیروان زرتشتی یا بهتر بگوییم پارسیان زرتشتی که در نواحی شرقی ایران ساکن بودند، رایج بوده و در زمان هخامنشیان این دو قوم یعنی پارسیان هندواروپایی زبان و ترکان ماد، ماننا از هر حیث دو رقیب قَدَر بوده و از هر حیث در تمامی زمینه­ها و موارد با هم در عین مخالفت و دشمنی، به رقابت سخت و تنگاتنگی پرداخته بودند و پارسیان علیرغم در دست داشتن حکومت و اردو و هر گونه سور و سات و برخورداری از هر گونه اهرمهای فشار علیه رقیب ترک تبار خود یعنی مادها و مانناها، به علت اقتدار نفوسی، تمدن و مدنیت درخشان با ریشه­ی عمیق و قدمت حکومتی و دولتمداریِ رقیب، قادر نبودند خواسته­های خویش را به راحتی به رقیب شکست خورده­ی بسیار قوی، تحمیل نمایند. آنان حتی در خصوص قبول تقویم سالانه نیز مجبور به مصالحه و اشتراک مساعی و حتی مجبور به رعایت اعتدال و مساوات (نصف مال من، نصف مال تو) شدند و حتی اعیاد ملی ترکان چون مهرگان، سده و نوروز را نیز در تقویم سالانه گنجانده، مورد اجرا و قبول دانستند یعنی هر دو قوم مجبور به مصالحه بودند بدین علت که هر دو، وزنه­ی سنگین و تعیین کننده در داخل حکومت و امپراطوری هخامنشی به حساب می­آمدند. یکی به خاطر در دست داشتن حکومت و ابزارهای مختلف حکومتی و دیگری به خاطر دارا بودن نفوس و قدمت چندین هزارساله­ی حکومت و تمدن بزرگ، غنی و پرنفوذ در منطقه.

از سخنان آقای سیدحسن تقی زاده این نتیجه نیز گرفته می­شود که میترا، تیر و آذر از خدایان مورد پرستش ترکان باستان و نماینده­ی فعلی آنان در زمان هخامنشیان یعنی مادها و مانناها بوده است و همچنین روز اول سال نوی مادها و مانناها و حتی ترکان باستان روز اوّل فروردین  ماه (یا ماهی که در مقام فروردین پارسیان بوده ولی این اسم را هنوز نداشته) بوده و ماه هفتم سال را نیز به مهر (خدای آفتاب) داده­اند. در پایان آقای سید حسن تقی زاده نتیجه گرفته­اند که نوروز و مهرگان و تیرگان (در آغاز تابستان شروع می­شد) از جشنها و اعیاد مجوسان (ماق ها، ماغ ها، مادها و مانناها) بوده و به دیگر معنی، به ترکان باستان تعلق داشته و تابع گردش و سیر سال در فصول شمسی گردیده بود.

آقای سید حسن تقی زاده در پایان این مبحث اشاره به سه نکته می­کنند:

 [یکی آنکه اسم ماه تیر که شکل فارسی یا مادی تیشتریای اوستایی است دلالت بر آن دارد که شاید این ماه از ماه­های مجوس (ماق، ماغ، ماد و یا ماننا) بوده است.

دوم آنکه حمله­ی داریوش به گُوماتا و مغ­ها و برانداختن آنها و همچنین پرستش او و خشایارشا و پسرش از اهورامزدا دلیل زرتشتی بودن آنها نبوده و شاید قبول دین زرتشتی از طرف سلاطین هخامنشی همانا در موقع صلح زرتشتیان و مجوس (مغان، مادها) در حدود سال 441 قبل از میلاد به عمل آمده است.

سوم آن که نسبت تأسیس سال و ماه (تقویم) اوستایی جدید به خود زردشت در کتب متأخر اساس معتبری ندارد، زیرا که زردشت به ظن قوی و بنابردلایل قوی که حالا در دست است، در اوایل قرن ششم قبل از میلاد می­زیسته است.]

بیست مقاله تقی زاده سید حسن تقی زاده فصل «نوروز» - ص 334

لازم به ذکر است که مقاله­ی «نوروز» گنجانده شده در کتاب ایشان در سال 1327 هجری شمسی در شماره 7 سال چهارم «مجله­ی یادگار» در صفحات 52-66 در تهران نیز به چاپ رسیده بود. از این گفته­ها و گفته­های قبلی ایشان چنین نتیجه گرفته می­شود که اسامی برخی ماههای سال مثل تیر، مهر، آذر از اسامی ماههای مجوسان (ماق­ها، ماغ­ها، ماد و ماننا) و یا به طور کلی از آن ترکان باستان می­باشد. دوّم آنکه پرستش اهورامزدا از سوی داریوش و خشایارشا و پسرش دلیل زرتشتی بودن شاهان پارس هخامنشی نمی­باشد بدین سبب که پارسیان هخامنشی به دین زرتشت چنان وقعی نمی­نهادند و نسبت به آن تعصبی نداشتند و قبول دین زرتشتی از سوی آنان به دلایل سیاسی در هنگام عقد صلح و عهدنامه­ی سازش بین زرتشتیان و مغان (مجوسان) در حدود سال 441 قبل از میلاد انجام یافته است. بدین سبب دین زرتشت را انتخاب نمودند که ضدیت و مخالفت خویش را نسبت به مغان (ترکان ماد، ماننا) ابراز نموده باشند. هر چند اصل و ریشه­ی دین زرتشتی نیز از آن ترکان باستان و حتی پیغمبر و بنیانگزار آن نیز از ترکان بوده است ولی چون این  دین نسبت به ترکان باستان در بین پارسیان ساکن در شرق و جنوب ایران از جایگاه والاتری برخوردار بوده است، بدین سبب پادشاهان هخامنشی از بین دو آیین ساخت و محصول دشمن، آن را که نسبت به آنان نزدیک تر و محترم­تر بوده، انتخاب کردند. آقای تقی زاده همچنین اذعان می­دارند که نسبت دادن تاسیس و ایجاد سال و ماه اوستایی جدید به خود زرتشت در کتب و منابع متأخر، اساس و اعتبار ندارد زیرا که ایشان اعلام می دارند که زرتشت در اوایل قرن ششم قبل از میلاد می­زیسته است. در اینجا لازم به ذ کر است که آقای تقی زاده هم به مانند بقیه­ی هم صنفان محقق و مورخ خویش در دام و تله­ی حیات و زندگی زرتشت در سال 600 قبل از میلاد (در زمان روی کار آمدن هخامنشیان پارسی) افتاده­اند و ایشان نیز جزو آن صیدهای دام و تله­ی صیادان زمان و ادوار تاریخ افتاده­اند که زندگی، زیست، حیات و تولد زرتشت را چند هزار سالی جلو کشیده­اند تا وجهه­ی قانونی به ادعای هم عصر بودن زرتشت با استقرار و سکونت آنان (پارسیان) در ایران بدهند، تا اینکه ادعای پارسی بودن و از نژاد و تبار هندواروپایی نشان دادن زرتشت جلوه و وجهه­ی قانونی و عقل پسندی را کسب نموده باشد. چون که اگر زمان ظهور و تولد زرتشت، چند هزار سالی جلوتر کشیده نشود، تمام رشته­ها پنبه می­شود و هیچ ادعایی در مقام خود به قوه­ی اعتبار نخواهد نشست و کل معادلات بهم خواهد خورد. در خصوص ارزش و بهای تحقیقات و تلاش­های آقای سید حسن تقی زاده لازم به اقرار است که ایشان از معدود متخصصین تاریخ گاه شماری (تقویم) ایرانیان باستان در ایران می­باشند. ایشان چهل سال از عمر گرانبهای خویش را در این راه صرف نموده­اند و به نتایج بسیار با ارزشی دست یافته­اند هر چند در برخی موارد ایشان هم از گزند آفت عمومی و مزمن منتشره و مُسری در پیکر تاریخ ایران و آریا در امان نبوده­اند و ناچاراً یا عرفاً و برطبق عادت و سنت حاکم بر علم تاریخ شناسی ایران و پیروی از عقاید و سخنان گذشتگان، ایشان نیز تسلیم برخی اوهامات و افکار و نظریات غلط ریشه­ای و بنیانی در تاریخ ایران و آریا و مسئله­ی زرتشت هستند.

میرزا شکورزاده مؤلف کتاب «تاجیکان، آریاییها و فلات ایران» درخصوص برگزاری مراسم جشن سال نو «نوروز» در میان تاجیکان پارسی نژاد چنین می­گوید:

[در بامداد نوروز، برپایه­ی یک سنت بسیار کهن، گاوی را به درون خانه یا چادر عشایر می­­کشند، آن را به دور اتاق می­گردانند و سپس کمی آرد گندم را به نشانه­ی خیر و برکت به روی گاو می­پاشند، آنگاه کمی نان به گاو می­دهند و آن را از خانه بیرون می­برند.]

تاجیکان ، آریاییها و فلات ایران - میرزا شکورزاده ص 183

با دقت در این مطلب در می­یابیم که همان سنت گاوپرستی ویژه­ی اقوام هندو اروپایی از آن جمله هندی­ها و پارسیان بوده و آن را مقدس می­شماردند و به علت قداست آن را وارد مراسم و آیین جشن سال نو بهاری  یعنی نوروز نموده­اند و این رسم در بین هم نژادان هند و پارسیان یعنی تاجیکها به دوام خود باقی مانده است و اجرای این رسم گاو گردانی در خانه ریشه در تاریخ اسطوره­ای و دینی آنان دارد.

پژوهشگر و محقق محترم اساطیر ایران، استاد مهرداد بهار پس از تشریح اجرای مراسم جشن سال نو از زبان گزنفون یونانی در دوره­ی پادشاهی و حکومت هخامنشیان پارسی تبار، سپس بدین نتیجه می­رسند که:

[اینها همه شبیه مراسم جشن­های آغاز سال نو در بابل و آشور است: به راه افتادن دسته، شرکت شاه در آن، شرکت شاه در مبارزه­ای آزمایشی و پیروزگشتن وی در آن و برپاگشتن میگساری­های گروهی و جابجایی­های طبقاتی، همه و همه در هر دو مشترکند. در واقع، در پی بی­نظمی، آشوب و باز نظمی نو برقرار می­شد. تعطیلات نوروزی و شاید به ویژه روز سیزده عید نوروز بازمانده­ی همین شادی­های پرآشوب جشن­های سال نو در بین­النهرین بوده باشد.]

پژوهشی در اساطیر ایران مهرداد بهار ص 497

جان راسل هینلز در خصوص آیین نوروزی چهارشنبه سوری از دیدگاه دین زرتشتی پارسیان و اوستای پارسی شده چنین اظهار نظر می­کند:

[آیین­های نوروزی تنها آیینی است که ایرانیان توانسته­اند در گذر زمان، چون بخشی از هویت ملی خویش حفظ کنند. در ایران کنونی این جشن­ها از چهارشنبه سوری آغاز و با جشن سیزده نوروز پایان می­یابد و همه­ی آنها با فروهرها (ارواح نگهبان) که در روزهای پایان سال به دیدار خانواده­ی خود به زمین باز می­گردند پیوند دارد. بدان سان که دیدیم در ایران باستان روزهای هفته رایج نبود و به دلیل آتش افروختن در سه شنبه شب آخر سال برگزار نمی­شد و این آتش افروختن درست پیش از پنجه (5 روز اضافی سال دوازده­ ماهه­ی سی روزی) یعنی سیصدوشصتمین روز سال و روزهایی که فروهرها (ارواح نگاهبان) به زمین می­آیند و برکت و بهروزی را برای خانواده به ارمغان می­آورند انجام می­گرفت. در همین روزها بود که با شبانگاه برای راهنمایی فروهرها (ارواح نگاهبان در گذشتگان) بر فراز بامها یا در صحن خانه آتش می­افروختند تا راه نمایِ فروهر باشد. تعداد آتش­هایی که در این مراسم می­افروختند به شمار هفت امشاسپند (فرشته، ملک)، هفت آتش و گاه سه آتش و نماد گفتار نیک، پندار نیک و کردار نیک بود. پریدن از روی آتش از کارهایی است که به سبب تقدس آتش در پیش از اسلام وجود نداشت. «فال گوش» چهارشنبه سوری که هنوز هم در برخی از مناطق ایران رواج دارد نیز با نزول فروهرها (ارواح نگاهبان درگذشتگان) و گرفتن رهنمود از آنان پیوند دارد.]

شناخت اساطیر ایران جان راسل هینلز ص 481-482

 

نویسنده :آکادمیک پروفسور دکتر نظامی جعفراف ترجمه :دکتر حسین شرقی دره جک (سوی تورک) زبان ترکی آذربایجان از تغییرات بوجود آمده در بطن زبان عمومی ترکی بوجود آمده است. این نیز بدان معناست که زبان ترکی آذربایجان بیش از همه چیز وارث زبان ترکی عمومیست. اما محیط

 

یازان : بهروز خانعلی پور دورموشخانلی

 

 

(دیرلی خدافرین اوخوجولاری یاخینا بو اویونلار شکیللریله برابر کیتاب اولاراق چاپ ائدیلیب اوخوجولارا تقدیم ائدیله جکدیر)

1- کلک قورداش ( کلک قوردو- آشیدی)...

بو اویون ائله هوَسلی اویوندورکی، ساعاتلارلا داوام ائدر و حتی  بؤیوُگ آداملار دا اوینایارلار .   ائله زامان اولور کی آشیریلماغ اوُچون قورولان کلک داشلاری دقیق نیشان آلینماییب تئز آشمادیقلاریندان داها دا هیجانی آرتیقلاشار.

بو اویون بئله اولور :

ایکی ، دؤرد ، آلتی و....آدام  ایکی بؤلوُمه  بؤلونر و ایکی نفر باشچی  یولداش سئچیلیر سونرا تخمینا 20،25 و30 متیرلیک مسافه ده ایکی یؤنده اوچ  دنه  30 - 40 کره  ( سانتی متیر )یاستی (تاختا) داشلاری دیک قویالار و داشلار دوُز دورماسالار آرخالارینا خرداجا سؤککلر داشلاردا قویالار، بیر تهر کی محکم داش دَینده اونلارین آشماسینا مانع اولمایالار .

سونرا ایکی بؤلوموُن بیریسی راضیلغدان سونرا خیرداجا داشلارلا کلک داشلارینی  آشیرماغا باشلایار.اویونا  بوُتوُن یولداشلاری قوشولار . البتده یولداشلارین بیریسیده تک باشینا داشلارین هامیسنی آشیرا بیلر .

بیرنجی داش آتان آدام داشلاردان بیریسینی آشیرسا ،او زامان اویونو دوام ائده بیلر. آتدیقلاری داش مقابل طرفین قوردوغو کلک داشلارینا دَیمه سه سیرادان چیخیب ، اویونون داوامینی بیر آیری یولداشنا وئریر.

 بیرینجی باشلایان یولداشلار آتیشلارینی قورتاراندان سونرا  قارشی طرف اویونا گیره ر. داشلارین هامیسی آشانا قده ر اویون داوام ائده ر . هانسی طرف  قارشی طرفین داشلاریینی آشیرسا اویونو اوتار .قورولان کلک داشلارینین هامیسینی یئره آشیران طرف بیر ال اویونو آپارار و یاریشین اوغورلو طرفی ساییلار. اویونجولار یاریشی نئچه ال ده قورتاراجاقلارینی اول ده دانیشارلار. بو اوغورلار یولداشلارین سایینا چاتدقدان سونرا اودوزان طرف اودان طرفین اویونجولارینی ، قورولان کلک داشلاری آراسین بئلینه میندیریب آپارا ر. بئله لیکله اویونجولار دانیشدیقلاری اللری اویناییب قورتاراندان سونرا یا ایضاح اولدوغو قایدادا  یئنی دن اویونو داوام ائدرلر، یادا داغیلیشیب گئدرلر.

بو ماراغلی  اویوندا:

1-اینسانلار دقیق نیشان وورماغی اوُیره نیر میشلر

2-اینسانلار یاغی دوشمنه قارشی دؤیوش طرزینی اؤیره نیر میشلر 

بئله هدفی اولان اویونلار بو خالقین زنگین و اولو تاریخه مالیک اولدوغونو گوسته ریر. یاشلی آداملار دئییرلر: ائل اوبا و طایفا تیره آراسندا  بو اویونا خانیملار دا قوشولاردی . چوخ اؤنملی دیر کی، بیزیم ائللرده، خانیملار و کیشیلر حیاتن بوُتوُن چئوره سینده بیرگه چالیشیمیش و بارابارگؤرونورلر .

2- یئددی داش :

 آزی 4 و چوخو 10 12 اویونجوسو اولان بیر اویوندور . بئله کی اویونجولار ایکی گوروها  بؤلونوُر ، و سونرا بیر بَللی نقطه ده 7 دنه یاستی داش بیر بیرینین اؤسته قویولور. پوشگ آتیلار هانسی گوروها دوشسه اویونو باشلایار .

یئددی داش قویولان یئرده ن تخمینا بئش آلتی آددیم مسافه ده بیر جیزگی (جیزخ) چکیلیر و اویونو باشلایان گوروهون یولداشلاریندان بیر یسی اَلده دوُزلمیش یومورو بیر شئی له (جورابدان ،کوهنه چیتده ن، یوُندن ،کئچه ده ن و بو کیمی شئیلرده ن ) داش قورقوسونو ووروب اوچوردار .

ایلک اویونو باشلایان اوچوردا بیلمه سه اوبیریسی یولداشی اویونا گیره ر  . بو گوروه اوچوردا بیلمه سه اوبیرسی گوروه اویونو اَله آلار .

داشلار داغیلاندان سونرا او گوروه داشلاری  یئنی ده ن قورماغا چالیشار و قارشی طرف توپلا اویونجولاری  وورار و داشلاری بَللی زاماناچ دک قورویار تا رقیب قورابیلمه سین.

 توپ هرکسه دَیسه او آدام اویوندان قیراغا چکیلیر.اویونجولار داشا یاخینلاشان زامان اَلینده توپ اولان کس اونو توپلا ووراندا توپ اگر اوزاغا دوشسه فرصتد ن فایدالانیب  داشلاری یئنید ن قورارلار.

 هرکس توپو هاوادا توتسا اونو اوزاغا آتار تا یولداشلاری داشلاری قورسونلار . و داشلاری قوران دسته اویونو اودور .

 اویونجولارین سایی آز اولاندا یئددی داشین یئرینه بئش داش قویولور و بئش داش اویونو آدلانیر.

یئدی داش اویونوندا : دقیق نیشان آلماق   و قارشی طر فه اوُستون گلمک اوُچون چالیشماق کیمی فایدالار وار .

3- قرجیمه سگگیز داش :

2 ،4  و 6 آدام ایکی  بؤلوُمه  بؤلوُنُر هر کس 8 دنه بالاجا داش سئچیر، داشلاری قاتیشدیرارلار و هامیدان تئزاَلبوهو دِیین  آدام اویونو باشلایار.

داشلارین هامیسین ایکیاوجونون ایچینه یئغب، آتب  هاوایا االینین چؤل اوُزوُن توتار هر نه قده ر داش قالسا ( اویونجو سئچه بیلرکی  نقده ر اَلینین اوُستونده داش ساخلاسین )دؤرد دؤرد آییریب یئره آتار .

 

داشلار قورتاراندان سونرا  اَلینه بیر داش گؤتوُروُر  و او داشی هاوایا آتار. داش هاوادا ایکن یئره تؤکوُلن داشلاری  بیر- بیر ، ایکی ایکی ویا نقد ه ر گؤتوُر ه  بیلسه (کی اوینجونون چئویک لییینه باغلی دیر)  گؤتوُرور. اوینادیغی زامان داشلا دان اَلینده ن  دوشسه یا یئر ده کی داشلاری گؤتوُرَن زامان الی باشقا بیر داشا دیسه خطا ساییلیر و اویونجو اویونو قارشی طرفه وئرریر.

 هر دؤنه  اویونو اودان کس  قارشی طرفه بیر 8 لیک اوُستوُن ساییلیر .اویون بیلدیریلمیش زاماندا قورتاراندان سونرا اودوزان طرف اَللرینین  چؤلوُن یئره قویمالی اولور .و اویونو اودان اویونجو بیر دنه داشی هاوایا آتیب اونون اَللرینی چیمدیکله ییر بو زامان اگر داش اَلین ده ن دوشسه اویون قورتاریر . البتده چیمدکلمک دوستلوغو پوزمامالی دیر.

4- قرجیمه بئش داش ( ایتیگی منیم ):

ایکی آدام بئش دنه داش سئچیر .بیرینجی ایتیگی منیم دِیَن  کس اویونو باشلاییر.داشلاری  آتیر هاوایا و داشلارا یئره سپه له نیر . اوینجو داشلارین  بیرینی سئچیب اونو هاوایا آتیب اوبیریسی داشلاری بیر بیر گؤتوُروُر .

ایکینجی دؤنه  داشلاری  جوُت- جوُت گؤتوُروُر . اوُچوُنجوُ دؤنه بیرلیک و بیر اوُچلوک گؤتوُروُر . 4اینجی دؤنه  دؤرد لوُک گؤتوُروُر.  اویونون بوراسندا داشلارین ایکیسین بَللی بیر مسافه ده قویوب  داشین بیرین هاوایا آتیب اونلاری بیرلشدیریب گؤتوُرمه لی اولور کی بوراسینا قاریشلاما دئییلیر .

بورایا قده ر اویونون هاراسیندا خطا ائتسه اویو نو قارشی طرفه وئرمه لی اولور و نوبه سینده اویونو قالدیغی اویوندان باشلایا بیلر .

بو ال باشا چاتدیقدان سونرا داشین بیرینی هاوایا آتیب جوُت جوُت داشلاری یئره قویور و اونلاری جوُت جوُت یئنیده ن گؤتوُروُر کی بوراسینا ایکیله مه دییرلر .

بو ایشی تکرارلایاراق اوُچلمه و دؤردلمه ایشینیده گؤروُر . بو ستده ن سونرا سول اَلینین باش و نیشان بارماغینی کئچیت دوُزلدیر.

 داشلاری  بیر آز مؤحکم هاوایا آتیر داشلار یئره داغیلاندان سونرا  قارشی طرف یئره دوُشن داشلارین اَن اوجقار و چتین یئرده اولان داشی سئچیب دییر ایتیگی منیم .

  اویونجو داشین بیرینی هاوایا آتب قالان داشلاری وورا - وورا کئچیتده ن کئچیریر البته اویوندا اولان آدام او سئچیلن داشی فرقلی اولاراق بیر ووروشلا کئچیتده ن کئچیر مه لی دیر  بو ایشی یاپا بیلمه سه اویونو بیر ده اَوَلده ن باشلامالایدیر.

 اویونو اودوزان طرف اَل لرینی یئره قویور و اودان اویونجو داشی گویه آتیب اونون اَلینی وورور تا داش یئره دوُشنه قده ر اویون داوام ائدیر .

5- آرادا دورما :

10,8,6و...آداملار  ایکی گوروها بؤلوُنوُر،آرادا دوران گوروه بَللی اولور . قارشی گوروه ایکی حیسه یه بؤلوُنوُب تخمیناٌ 10-15 اَرشینلیک مسافه ده جیزگی دالیسیندا دورو. بیرنفر  توپ اَلینده  آراداکی آداملاری توپلا وورور و قالان  یولداشلار توپون اونا چاتدیریلماسینا یاردیمچی اولور .

  ساغدان آتیلان توپو سولداکی یولداشلار گؤتوُروُب  قایدانی تکرار ائدیر . توپ هر اویونجویا دَیسه او اویندان قیراغا چیخیر .هرکس جیزگی دن ایراغا بیر اویونجونو وورسا قایدا پوزونتوسو ساییلیر .

آراداکی اویونجولاردان هر کیم توپو گؤیده توتسا بیر امتیاز ساییلیر یانی بیر دفه اونا توپ دَیمکله برابر قویولور .

اویونجولاردان بیری آرادا قالابیلیب، بئش دؤنه توپو گؤیده توتسا  , یولداشلاریندان اویونا گله بیلر و آخرینجی آداما  اون دؤنه توپ  دَیمسه دیشاریداکی یولداشلاریدا ایچه ری گیره ر و اویون آراداکی اویونجولار وورولاندان سونرا بیتیر و قارشی طرفله ده ییشیلیر .

6- چیلینگ آغاج  مته ده :

بیر نئچه یولداش  ایکی دسته یه بؤلونؤر 20, 25و30 سانتی متر بویدا آغاجدان بیر چیلیک دوُزلدیرو بیر مته دِییلن چالا قازیر. اویونو باشلاماق اوچون پوشگ آتیلیر،  هانسی گوروها پوشگ دوُشسه  چیلیگ اونلارا وئریلیر و اویونو باشلاییر .

آغاج ائنینه مته نین اوستونه اوزادیلیر،مته نین 5 یا 6 متییرلیگینده بیر جیزگی چکیلیر و اویونجو او جیزگینین آرخاسندان دوروب چیلیگله آغاجی نیشان آلیر اگر آغاجا دَیسه یولداش دَییشیلیر و اگر اوچ دؤنه دَیمه سه اویون داوام ائدیلیر .

اویونجولاردان اَن باجاریقلیسی 160,170و اولچویه یاخین اؤلچوده آغاج گؤتورور ,چالانین اوُستوُنده دوروب آغاجی بویونا توتوب و چیلیگی اَلینه آلیب اوچ دؤنه  توتوب وورور  .قارشی طرف اویونجولاری اَلینده بیر آغاجلا چیلیگی  هاوادا وورماغا چالیشیر .

 چیلیگ ووران اویونجو وورابیلمه سه ( آغاجی چیلیگه دَیمه سه) اویونو اَلده ن وئریر و یا چلیگی وورا و قارشی طرف چیلیگی هاوادا  هر هانسی ووروشدا وورا بیلسه یئنه ده اویون دَییشیلیر.

اویونجو چیلیگی ووراندان سونرا اَلینده کی آغاجی ائنینه چالانین اوستونه اوزادیر . چیلیگ هاوادا وورولمادیغی حالدا قارشی طرف چیلیگی دوشدوغو یئرده ن مته یه دوغرو آتیر, اگر چیلیگ آغاجا دَیسه اویون طرفلر آراسندا دَییشیر .

اوچ دؤنه بئله ووروشو قازاندیغدان سونرا  اویونجو چیلیگی هاوایا آتیب برک وورور و قارشی طرف  چالیشیر گؤیده وورسون . اگر وورسا اویون تامام اولور .اگر گؤیده وورابیلمه سه چیلیگی دوشدوغو یئرده ن مته  یه آتیر و مته نین یاننداکی اویونجو چیلیگی مته نین یاخنلغا دوشمه سینده ن قورویور .

آدام سای وورولمادیخدان سونرا مته  دن چیلیگ دوشن یئره کیمین بئلینه میندیریب آپاریر. چیلیگ مته نین آغاج بویدا یاخیلیغینا  دؤشمه ینه قده ر داوام ائدیر .

7- چیلینگ آغاج داش اوستو ( آغا یانی: تام آزاد ووروش  ):

 20یا 30 سانتی مئتیر بویدا بیر مؤحکم آغاجدان چیلیگ دوزلدییلیر و بَللی یئرده بیر داش قویولوب وچیلیگ او داشا سوکندیریلیر. بیر  تهر کی چیلیگین اوجو داشدان اوجا گؤرسه نیر  .

 یولداشلار ایکی گوروها بؤلؤنؤر و پؤشگ آتیلیر , پؤشگه دؤشن گوروه اَل آغاجیله چیلیگین   گؤرسه نن حیسه سینده ن بیر ووروشلا چیلیگی ووروب گؤیه قالخیزیب و ایکینجی ووروشلا داشدان اوزاغا وورور .

قارشی طرف او  چیلیگی هاوادا وورماغا چالیشیر .بو ایش اوچ دؤنه  اوینانیر. هاوادا وورولسا و یا چیلیگ دوشودیو یئردن داشین  آغاج بویدا یاخین لیغینا  دؤشسه ,قارشی طرف اویونا گیریر. عکس حالدا اویون داوام ائدیر .

یئددی دفه اوینادیغدا ن سونرا چیلیگ هارا دؤشسه اویونجونو و یا چیلیگ وورانین یولداشلاریندان چیلیگ دوشدویو یئره قده ر کؤره یینه آلیب آپاریر.

8- باشدان آغاج آتدی( فتیر کوکا) :

5,4,3یا 6 آدام بیرله شیب اَل آغاج لارین توپلاییر . هامینین ایسته ییله اویونجولاردان بیریسی آیاغ اؤسته دوروب آغاجلاری آرخاسی قاتدا آتیر , آغاجلار یئره دوشدوکده ن سونرا باخیلیرکی کیمین آغاجی بیرینجی , ایکینچی و ...دوشوب .

 آغاجلار دوُشدوُیوُ سرایلا 40,30,20 سانتی متیرلیک آرایلا دؤزلدیلیر . آغاجی  بیرینجی اولان اویونو باشلاییر .اویونجو  آغاجلارین هامیسینین اوستونده ن آتیلیر  و آیاغی  آغاجا دَیسه  اویوندان ایراغا دورور و اوبیریسی اویونجو اویونا گیریر.

بورادا اویونجو  بیر قیچینی قاتلاییب آغاجلارین آراسینی آدلاییر و بو ایشی اوچ دونه گؤروُر . اگر آیاغی آغاجا لارا دَیمه سه اویونو داوام ائدیر , دَیسه اویونو اَلده ن وئریر.

اوچ دؤنه  آدلاییب آغاجلاری فیرلانیر ,اگر اویونو غلطسیز باشا وورسا آغاجینی گؤتوروب آخرینجی قویور , بئله لیکله بوتوتون اویونجولار آراسیندا اودوب- اودوزان بَللی اولاندان سونرا , اویون مئیدانینین چئوره سینده اودوزان اویونجونون آغاجی بیری یئره تاخیلیر و گوزو بیر پارچایلا باغلانیر.

 اویونجو  اَلینه بیر آغاج گؤتؤروب  اونو  تاپیب وورمالیدیر . اوبیریسی یولداشلار آغاج وورولانا قدر اویونجونو وورور. البت ده آغاجینان اؤزوُنوده  قورویا بیلَر .

9- سوُزدوُرمه آغاج :

 بیر نئچه آدام اویونون باشلاییب بیتمه سی اوچون بیر مسافه  بیلدیریر، سونرا باشلانغجدان نیشان بارماغلارینی آغاجین اوجوندان  قویوب بوتون گوجله ایته له ییرلر .

هر اویونجونون آغاجی اوزاق مسافیه گئتسه اویونوآپاریر.  اودوزان اویونجو شرطی یئرنه یئتیر مه لی اولور . بعضی بولگه لرده اویونجولار بیر- بیرینین اغاجلارینی وورمانی دا اویونا آرتیریرلار.

شرطلر : اودوزان بللی مسافه آراسینی اودان اویونجونو کوره یینه میندیریب آپاریر . اودان اویونجو اودوزانا بیر ایش تاپشیریر تا اونو گورسون( مزه اوچون ) ...

10- اؤیدورما آغاج :

ایکی  یولداش اَل آغاجلارینی هاوایا تولاییر هرکس  یولداشینین آغاجینی هاوادا  وورا بیلسه او غالیب گلیر و قراری یئرینه یئتیرمه لی اولور.

بو اویون  چوخ زامان چؤلده اوتلاقدا، مال - داوار اوتاران آداملار آریسیندا کئچیر . اودوزان اویونجو قویولان شرطلری گورمه لی اولور، مثلا :

- مال داوار اوزاق مسافه یه گئتسه اونلاری گتیریر 

- اگر سو یا یئمک لری قورتارسا گئدیب اونلاری ائوده ن گتیریر

- یا اودوزان اودان اویونجونو بوراخیر اوه گئتسین و مال داواری تک اوتاریب گتیرمه لی اولور

11- سوُروُشمه آغاج ( چمن اوستو اسکی ):

اویونجولار هره بیر اَل آغاجی گؤتوُرؤر بیرلیکده سوُروُشمه اراضیسینه گئدیر لر . بورادا بَللی بیر نقطه لر قویولور باشلانغیج و قورتاریش . آغاجین اوستونده چؤمب اوسته اوتوروب سوُروُشوُرلر .

هر اویونجوکی او مسافه نی بئش , اون ویا او سایی کی اویونجولار طرفینده ن قرارا آلینیر خطا سیز و یا آز خطایلا باشا چاتدیرابیلیر سه اویونو قازانیر و اودوزان اویونجولار اورتایا قویولان شرطلری یئرینه یئتیریر .

دئمه لی آذربایجان اولوسو آراسیندا چمن اوستو اِسکی  چوخ قدیم زامانلارا آیید بیر اویون سایلیر .چون اَن یاشلی آداملار دا بئله ( دونیا میللتلریله ایلیشگی سی  اولمایان آداملار و حتی تلویزیونون قورولاندان قاباغ )بو اویونون اولماسینی دئییرلر .

12- دیفتیریم کوف ( دینگیلیم آغاج):

ایکی آدام اوزون بیر میلی (یوغونلوغو 80,70,60 سانتی متیرلیگ آغاج کی ائوین تتاوانینا (سقف) دؤشه نیر ،اوزوناسی  یئره اوزادیر و 20یا 30 بویدا بیر میلی ائنینه  اونون اوُستوُنه قویور .  میللر آرتی نیشانی شکیلده قویولور                                                  

یولداشلار هره سی آغاجین بیر اوجوندان مینیر ,بیری قالخر او بیری ائنیر و اویون بئله سینه داوام ائدیر .بو اویوندا اویونجو گوجو و چکی لری بیلینیر. گوجو و چکیسی چوخ اولان اوستون گلیر .

بعضی زامانلار دا کوف آغاجیی بیر قلبی داش اوستونه قویوب اوینانیلیر.یانی اویون هر زامان تشکیل اولا بیلر.

13- یئلله ن کوف(0بیر آداملیق)  :

یولداشلار سیجیم ( یوُنده ن و کئچی قزیلینده ن  توخونان 20یا 30 متیرلیکده بیر ایپ کی یوک سیجیمی یا خالوار سیجیمی دئییلیر )آپاریر یاشی  چوخ و یوغون آغاجلارین هاچاسیندان آسلاییب و آراسینا بیر دؤشک قویور.

 سونرا نؤبه ایله اورایا مینیب ِ یئلله نیر لر .  البته  ایپ ائله بوداغدان  آسیلمالیدیر کی  آغاجین او بو داغی سنماسن  و آغاجا زیان دَیمه سین و ائله بودا میلله تین آغاجا نیسبت قایغیسینی گؤسته ریر .

بعضی واخت هر کس بَرک یئللی کوف گئده بیلسه اونا آرتخ زامان وئریلیر کی بودا اویونو اودان اویونجونون پایی اولور .

 گوردویونوز کیمی بو اویوندا  هاوادا اوچماغ   اورگه نیلیر و اینسانلارین قورخوسو توکولمه  پروسسی گئدیر .

14 تاختا کوف (ایکی آداملیق یئللان کوف ):

2 آدام 6-7...متیرلیک مسافه ده 2 آغاجا ائنینه ایکی قات کندیر یا سیجیم باغلاییر و باغلانان سئجیم اوقدر ساللاغ اولور تا یئره دیمگه 60-70سانتی متیر قالسین.سئجیمین هر طرفینه بیر تاختا آغاج باغلاییر و راحاتلیق اوچون  اوُستونه  دوُشکجه یا بیر بالاجا کئچه قویور.

تاختالارین مسافه سی آداملارین آیاغلارینین بیر- بیرینه یئته نه قده ر اولمالیدیر .بو ایشلر گورولندن سونرا اویونجولار تاختادا اوتوروب قشلارینی اوزادیب آیاقلارینی بیر- بیرینه سؤیکه یرک یئللان کوف گئدیللر .

15- سوُددو سوُموُک :

اویونجولار ایکی گوروها بؤلوُنوُر و هر گوروها  بیر بَی  باشچی اولور . بَیلر بیر سوُموُگوُ بوُتوُن اویونجولارا گؤسته ریررکی اویون بو سوُموُگیله باشلاییر و بونونلادا تامام اولمالیدیر .هر کس آیری بیر سوُموُگ اویونا گتیرسه اویونو اودوزور .

پؤشگ آتیلیر و گوروهون بیری باشلاییر . گوروهون بَیی سوُموُگو تولاییر بیر اوزاغ مسافه یه .قارشی طرف اویونجولاری سوُموُگو تاپب گتریب بَیلرین یانیندا گؤسترمه لی اولور . اگر بَللی بیر زامانا قدر تاپا بیلمسه لر , اویونو باشلایان گوروهون بَیی یولداشلارینین بیریسینه سوُموُگون اولدوغو یئری دییر .

اویونجو گئدیب سوُموُگوُ گتیردیقدان سونرا اودوزان طرف بَیلرین یانندان اودان گوروهون اویونجولارین کوُره یینه میندیریب آپاریب بیلرین یانینا قایتاریر .

16- یومورتا چاققشدی ( یومورتایلا چاققشدی ):

ایکی آدام هره سی یومورتا گؤتوُروُب اووجونون ایچینده باش یؤنوُنوُ ائله  توتورکی  ایکی  یومورتانین بیر- بیرینه دَیَن قدر یئری آچیخ قالیر .

اویونجولار بیری توتور و اوبیریسی وورور هرکسین یومورتاسی سینسا اودوزور , اگر وورولانین یومورتاسی سینماسا اویون عکسینه تکرار اولور ...

17- یومورتا کؤله قویلاما :

ایکی آدام، اویون قرارا آلیندیقدان سونرا پوشگ  آتیلیر. اویونو باشلایان بَللی اولور . قارشی طرف اوُزوُنوُ اویون یئرینده ن باشقا یؤنه دؤندریب و بیر آز مسافه اوزاقدا دورور .

اویونجو توپراقدان و یا کوُلده ن 3, 4 ویا 5 کوما  دوُزلدیب و یومورتانین بیریسینی کول- توپراغ کوماسینین  آلتینا قویوب قارشی طرفی چاغیریر کی گله بیلرسن . اویونجو گلیب کومالاری وارانداز ائدیر .یا منیم سنین دئییر ویا کومالاردان بعضینی هئچه وورور. بو اویونون بوراسیندا بئله بیر شعر اوخونور:

 یا بیندادی   یا اوندا

  اَیری چاناخ قینیندا

  تانری گتیردی  

 قویدو بوندا

ر هئچه قویدوغو کومادا یومورتا اولسا اودوزور و مقابیل طرفه بیر یومورتا وئرمه لی اولور . یومورتا اولماسا ، سئچیمینی راحاتلاشدیریر .

نهایت کومالارین بیرنی اؤزوُنه و بیرینی طرفه وئریر , اؤز کومالاریندان یومورتا چیخارسا اویونو اودور . عکس حالدا اودوزور و قارشی طرفه بیر یومورتا وئرمه لی اولور . اویون بو شکیلده اویونجولار طرفیندن داوام ائدیر .