فولکلور/ سياووش

 

سويله ین: مشهدي زينال کيشي 86 یاشیندا/خدافرین/حیدرکانلی

توپلایان:قنبرسیفی

 

بيري واريدي بيري يوخيدي آللاهدان سوواي هئچ کيم يوخ ايدي. کي بير ویلايتده بير پادشاه وارايدی کي بو پادشاهین اوچ اوغلو وار ايدي کي يئکلميشديلر. اما اوزامان بئله بير رسم- روسوم واريدي کي اوغلانلار بويوسه ايدي، اونلاري ائولنديره رديلر.خصوصیله ده، پادشاهلارين سارايندا وزيرلر- وکيلللر وقوشون باشچیللای يئغشارديلار و پادشاهين اوغلانلاري هانسي قيزي ايسته سه ايديلر. او يانا اوخ آتارديلار. سونرا معلوم اولاردي کي کيمين قيزينی ايسته یيرلر. پادشاهين امريله جمع اولدولار.

 پادشاهين اوغلانلاري وزيرلرين وکيل لرين و قوشون باشچیلارینین حضوروندا کمانلار آماده اولدو. پادشاهين اوغلانلاري اوخلارينی آتديلار. پادشاهين اوولکي اوغلو وزيرين قاپيسينا اوخ آتدي. ايکينجي اوغلو وکيلين قاپيسينا اوخين آتدي. اما بوردا سياووش اوخيونو بير نامعلوم يئره آتدي. يعني داغا داشا آتدی. بو ييغينجاقدا هامي تعجب ائله ديلر و پادشاهدا سياووشين بو ايشيندن غضبلندي و سياووشی سارايدان سالديلار ائشيگه. سياووش گئتدي شهرين کناريندا بير چادير قوردو و اورادا ياشايردي. بيرگون فيکير لشيردي، يادينا دوشر کي گئتسين اوخ آتديغي يئره بير باخسين و گئدير گورورکي بونون اوخو دئيیب بير قارا داشا و داشدا جيريليب. سياووش اوخونو اورادان چيخارتدي و گؤتوردو  قایيتدي.

 اما سياووش چوخ زیرنگ و ماهير بير شيکارچي ایدي. اما بيرساده زیندگي داليسيجان ايدي. اما بيرگون ائشيکدن گلدي گوردي ائوي ترتميزمرتب و منظم دي و بير ياخشي خوشمزه يئمک ده پيشيب آماده دي. سياووش بو ايشه مات قالدي و فيکيرلشدي بو قضيه ني تعقيب ائله سين بيرگون ايکي گون گوردي کي بير گوزه ل خانيم گلدي کئچدي بونون چادیرينا، ائوي همشه کي کيمي سيلدي- سوپوردي و بير ياخچي طعام دا پيشيردي و سونرا ايسته ديگي چادیردان چيخسين گئتسين، سياووش گلدي و بو خانيمين قاباغين کسدیدي،گتئتمگینه مانع اولوب،سوروشدوکي سن کيمسن و بوردا نه قايريرسان. سن انس ياجين وارسان بو خانيم دئير سياووش من نه انس ونه جيننم من بير ملائکه يم آللاه طرفيندن سنه بير گوزه ل پايام سن ائليه بيلرسن آغ ساققال چاغيريپ و ائولنمگيميزي رسمي ائليه سن. سياووش بو ايشي گورور بونلار ار و آرواد اولورلار.آمما تاسفله ويرير سياووشون آتاسي مريض اولور و ياخچي دا اولمور.

طبيب لرده دئيرلر کي پادشاه گره گ شيکار اتي يئسين و شيکاردا جئيران اولسون او زامان جئيران شيکاری چوخ چتين ايدي. سياووش تصميم توتور کي جئيران شيکارينا گئتسين. بونون خانيمي کوله فرنگي دئير سياووش سارايدا تصميم توتولوب کي چونکي سن بير ماهر شيکارچيسان شيکارا گئده سن. اما سنين قارداشلارين مخالف اولديلار کي اوزلري گئتسينلر.

 اما اونلارين ایشي دئيل. فلان منطقه ده بير جوت اصلان کوچويو واردي. گئديپ اونلاري گتيررسن و آپارارسان فلان داغين ياخينليقيندا فلان قسمتينده بياباندا داغدا اصلانلار اونلاري جمع له يپ گتيررلر سنده اونلاردان بير نئچه سينی شيکار ائدرسن و باشلاريندا کسرسن و سنين قارداشلارين اوندا سني تانيمازلار.

 

 گلرلرسن دئيه رسن کي من شيکارچيام شيکار ائيلرم و ساتارام و جئيرانلارين بدنين کلا وئررسن اونلارا و ياديندا اولسون باشلارين کساندا دئيرسن توپوروم بونلارين بدنينه و مزه سين باشينا باشلارين گتيررسن ائوه سياووشين قارداشلاري جئيرانلارين اتيني آپارالار سارايا بيرنئچه گون پيشيرلر پادشاه يئير اما ياغچي اولماز اما سياووشون آروادي بو جئيرانلارين باشيني پيشيرلر و قويار بير قازانا دئير سياووش دور گئدک سارايا پادشاهين يانينا او زامان کي بونلار يئتيشديلر پادشاها خبر وئريلر کي قبله عالم ساغ اولسون سياووش آرواديلن جئيران کله سين گئتيريبلرکي سن مئيل ائيليه سن و ياغچي اولاسان.

اما پادشاه دئيیر او منيم اوغلوم دئيل.سارايدا وزير وکيل پادشاها اوز ساليرلار پادشاه قبول ائيله ر پادشاه بو جئيران گله سيني يئير و ياخچي اولور. سونرادانکي پادشاه ياخچي اولور. اوز ولايتينده بير نئچه آبادي و بير موقداردا پول اونا پاداش وئرير اما بو آباديدان پول دان قاباق سياووشا غيبدن بير بؤيوک عیمارت تيکيلميشدي و اونون وضع مالي سي چوخ ياغشي ایدي. هامي دا تعجب ائله ميشديلر کي بو هاردان گئتيريبدي.

اما سياووش آروادينين ايشلرينه کنجکاو اولموشدو کي بو ايشلر نه جور و نه تهري اولورکي غيبدن ساراي تيکيلير و پول هاردان گلير او زامان سياووشين آروادي دئيرکي سياووش بو سرري مندن سوروشما و ايشينده اولماسين قوي راحات زندگانيليغیميزي ائدک. اما سياووش قبول ائيله مير. سياووشون خانيمي دئير سياووش من بو رازي سرري سنه آچسام، داها بو داستانلار اولموياجاق، آرادان گئده جک او موقع ده من داها اولمایاجاغام و اصرار ائله مه . اما سياووش قبول ائله میر.

 

سياووشون آروادي سررينی و آچير دئيرکي سياووش من بير ملائکه یه ام. آللاهدان هرنه ايسته سم منه وئرر. دئير بير گويرچين اولور ساراين قاپيسيندان اوچور چيخير گئدير. اما گئدنده دئيرکي سياووش اگر ايسته سن مني تاپاسان و منيم داليمجان گله سن گره ک اوزووا دمير عصادمير باشماخ دوزلتديره سن. و اوقدر يول گلسن کي، تا اونلار یيرتيلا. تا گليب مني تاپاسان. اوجور گؤزدن ايتير و سونرادان سياووش قالير و بير ساده قارا چاديري سياووش گئجه گوندوز آغلایيرکي من نيه بو ايشي گؤردوم. سياووش آروادينی چوخ ايستيردي. گئدير سیفارش وئرير دميرحاسا دمير باشماخ دوزلتديرير آروادينين آردینجا دولانیر.اوز آنا و طنين ترک ائدیر. آز گئدير- چوخ گئدير، نئچه ايللر يول گئدير چوخ زجريلر چکير تاکي باشماخلاري يرتيلير اياق يالين بير شهره يئتيشير بو شهرده سرگردان بو طرفه او طرفه گئديردي کي بيرکنيزي گؤرور. اوندان بير ايچيم سو ايسته یير و بوندان سوروشوکي آيا سن بو شهرده فلان زاماندان بو طرفه بو قده بو شکيل ده خانيم گورموسنمی؟ تانيرسان بو کئنيز گلير سارايا گوله فرنگي خانیما بو قضيه ني دئیير اما گوله فرنگي بونام نيشاني کي بو کئنيزک دئير او بيليرکي سياووش گليب شهرده دي. اوزخدمتکارلارينان گوندرير کي گئدين سياووشي تاپين گتيرين اونلار گئديرلر اونو تاپيپ گتيريرلر. گوله فرنگيه تحويل وئريرلر اما او زامان سياووش آروادين گؤرور تانير آروادي دئير سياووش باور ائله مرديم کي گليب مني تاپاسان معلومدور کي چوخل زجريلر- مشیقتلر چکيب تا بورا يئتيشميسن. معلومدورکي سن مني اوره کدن چوخ ايسته یيرسن. من سنين شهامتلي و شوجاعتلي عشقينه و محبتدينه بير باغلي پايدار گورورم من سني تحسين ائيله يپ ايستيرم و قبول ائيليرم بوردا کوله فرنکي سياووشين الينن توتور آپارير ساراينا اوردا شاد خورامان ياشايشلارينا داوام وئريرلر.

 

تورکجه میز ده آتالار سوزو

 

آ

آلله دان اوزولمییه نه اؤلوم یوخدور.

«کسی(بیماری) که امیدش را از خدا قطع نکرده نمی‌میرد».

آلله ایکی گؤزو یارادیب کی ایکی گؤزه باخسین.

آباد اوْلسون خال خال، بیری یاتار بیری قالخار.

«آباد باشد خلخال، یکی می خوابد یکی بیدار می شود(وصف محلی که همیشه تعدادی بیدارند وشلوغ است)».

آتا اولماق آساندی ‏‏،آتالیق ائتمک چتیندیر.

«پدر شدن سهل است ‏‏،ولی پدری کردن سخت».

آتا چاتینجاغ اششه یه مین!

«تا زمانیکه به اسب برسی سوارخر شو»!

آت آلماغا جاوان یوللا،قیز آلماغا قوجانی.

«جوان را برای خرید اسب بفرست و پیر را برای دختر(عروس)».

آت آلمامیش آخیر چکیر.

«قبل از اینکه اسب را بخرد آخورش را می‌سازد».

آتا دوغرایب بالا یئیر.

«پسر دنباله رو پدر میشود».

آتاسین دونقوز قاپمیش اوغلونو ایلان چالمیش.

«پدرش را خوک گاز گرفته و پسرش را مار نیش زده».

آتاسینا خئیری اولمایان کیمه خئیری اولار؟

«کسی که به پدرش خوبی نمیکند به چه کسی خوبی میکند»؟

آتا سین گورمه ین شاهلیق ادعاسی ائدر.

«هرکه آبا و اجدادش را نشناسد ادعای پادشاهی می کند».

آتاش یانماسا کول اولماز.

«تا نسوزد آتشی، خاکستری پدید نمیآید».

آتا سیندان قاباغا دوشه ن تولانی قورد یئیه ر.

«توله ای که جلوتر از پدرش راه برود طعمه گرگ می شود».

آتالار سوزونه محاکیمه اولماز.

«ضربالمثل ها را نمی شود محاکمه کرد »

آتالار سوزو حکمتدیر.

«سخن پدران پندآموز است».

آتالار سوزو عاغلین گوزو.

«سخنان پدران(ضرب المثلها) چشم عقل هستند».

آتام آتام من بو ایشه ماتام.

آتا مالین درج ایله‏‏، اونا گوره خرج ایله.

«اول ارث پدری را صاحب شو،آنگاه خرجش کن».

آتاما یاتاق سالدیم قالایچی یلدی یاتدی.

«برای پدرم رختخواب پهن کردم،خادم پدرم آمد خوابید».

آتام ایله آتانی دئینجه ‏‏،اوزوم ایله اوزونو دئه.

«حساب پدر با حساب خودت جداست ».

آتام ائوینده بایلق باشی ‏‏،اریم ائوینده تویوق آشی.

«خونه پدر کله ماهی خوراکم بود ،خونه شوهر مرغ بریان».

آتامی آنامی آتمیشام تکجه سنی توتموشام.

«پدر و مادرم را انداخته و فقط تو را چسبیده ام».

آتامین اؤلمه سیند‌ن قورخمیرام، قورخیرام عزرائیل قاپیمی تانیا.

«از مرگ پدرم نمی‌ترسم ‏‏،ترسم از این است که عزرائیل در خانه‌ام را بشناسد».

آتا مینمه یین بیر عیبی وار، آت دان دوشمه یین مین عیبی وار(آتا مینمه ک راحتدیر، آت دان ینمه ک چتیندیر).

«اگر سوار بر اسب شدن یک عیب و ایراد داشته باشد، از آن افتادن و پیاده شدن هزار مورد و مسئله دارد(رسیدن به ثروت و مقام خوشایند ولی از دست دادن آن سخت و ناگوار است)».

آتان بیلیجی دی سنه نه؟.

«گیرم پدر تو بود فاضل-از فضل پدر تو را چه حاصل»

آتان سوغان آنان ساریمساق اوزون نجه اولدون گول بسر؟

«پدرت پیاز ومادرت سیر،مگه میشه تو بشی گلبسر(خیارسبز)».

آتانین دعاسی ‏‏،آنانین ناله سی.

«دعای پدر و ناله مادر».

آتانین دعاسی آنانین آهی.

«دعای پدر و آه مادر».

آتا اوت ایته ات وئرمزلر.

«به اسب علف و به سگ گوشت نمیدهند».

آتا مین ‏‏،آد قازان.

«بر اسب سوار شو و شهرت بطلب».

آتا آنا رشوه سیز دوست دورلار.

«پدر و مادر بدون هیچ چشم داشتی دوستت هستند».

آتا ائوینده اوگئی آنا  ار ائوینده قایین آنا.

«در خانه ی پدر نامادری در خانه ی شوهر مادر شوهر».

آتان اوخ قایئتماز.

«تیر پر تاب شده بر نمی گردد».

آتی آت ایله باغلاسان همرنگ اولماسا هم خوی اولار.

«دو اسب را که یکجا ببندی اگر هم رنگ نشوند هم خوی هم میشوند».

آجا مئییت حلال دیر.

«برای فرد گرسنه میت حلال است».

آج تویوق یاتار یوخودا داری گورر.

«مرغ گرسنه در خواب ارزن میبیند».

آج قارین آجی آیران.

«شکم گرسنه و دوغ تلخ(وعده های تو خالی)».

آجین ایمانی اولماز.

«آدم گرسنه ایمان ندارد ».

آجیندان یاتیب گون اورتادا دوروب .

«از زور گرسنگی شب می خوابد و بعد از ظهر بیدار می شود».

آجین قارنی دویار، گوزو دویماز.

«حریص دايم در غم است، هرچه دارد پندارد کم است».

آخار سویا گئدسه، آخار سولار قورویار.

«آدم بد شانس اگر به آبهای روان برود آنها هم خشک میشوند».

آخار سو یولونی تاپار.

«آب جاری راهش رو پیدا می کنه».

آختاران تاپار یاتان یوخودا گوره ر.

«کسی که جستجو کند پیدا میکند و کسی که بخوابد در خواب میبیند(جوینده یابنده است)».

آخیرده گوله ن،یاخشی گوله ر.

«کسی که آخر میخندد،بهتر میخندد».

آدادا قورد آز ایدی، بیری ده گمیله گلدی.

«در جزیره گرگ کم بود، یکی هم با کشتی آمد».(گلپایگان گرگ کم داشت، یکی هم از گوگد آمد)

آدام هر نه دن قورخسا، باشینا گله ر.

«انسان از هر چیزی بترسد به سرش میاید».

آدامین آغزیندان سؤز آلئر.

«از دهان آدم حرف می‌کشد».

آدامین اون دانا یییجی سی اولسون بیر دانا دیییجی سی اولماسئن.

«آدم ده تا نون خور داشته باشه ولی یه دونه غر زن نه»!

آدی منیم دادی سنین.

«به اسم من ولی لذتش مال دیگران».(به نام من و به کام دیگران)

 

 

ميرزه آغا تبريزي حياتي و ياراديجيليغي (دراماتورق)

 

 

 

 

    یازان وچئویرن:دکتر حسین شرقی(سوی تورک)

  آغا مئهدي اوغلوتبريزي مونشيباشي لقبي ايله  آذربايجانين تبريز شهرينده دونيايا گؤز آچميشدي. او تبريزده بويا باشا چاتميشدير. سببي بيلينمه ين مسله اوزوندن تئهرانا کؤچموش و بورادا يئرلشميشدي. اونون تحصيل و حيات يولوندان چوخ معلومات الده يوخدور. 

  بيزه معلوم اولان اودور کي، واختي ايله فرانسيز سفيرليگينده ترجومه چي ايشله ميشدي. او آنا ديلي اولان تورکجه ايله ياناشي روس، فارس و فرانسيز ديليني ده بيليرميش. 

  ميرزه آغا مئهدي اوغلو تبريزي نين   " ريساله-يي اخلاقييه "  اثري علم عالمينه تانيشدير. او بو کيتابدا خاريجي اؤلکه لره سفري حاقدا يازيب بيلديرميشدي. کيتابين 26-جي صحيفه سينده 1900-جو ايلده سورييانين حلب شهرينه سفري باره ده اوخوجولارا گئنيش معلومات وئرميشدي. او همچنين کيتابي نين 45-جي صحيفه سينده فرانسادا باش وئرميش حاديثه لردن خبر وئرميشدي. 

  ميرزه آغا تبريزي يازير:  " ... 1900-جو ايلده ايستانبولدان باغداد شهرينه يولا دوشدوم و يول اوستو دياربکير شهرينده شئيخ معمر ايله گؤروشدوم و اوچ گون بو شهرده قالديم... "  . 

  او عؤمرونون بير حيصه سيني تهران و اونون اطراف کندلرينده کئچيرميشدي. اونون  " ريساله-يي اخلاقيه " ده يازديغيندان معلوم اولور کي، قاجار حؤکومتينده يوکسک وظيفه لرده ايشله ميشدير. 

   " ريساله-يي اخلاقيه "  اثري، بير نئچه داستان و تاريخي حاديثه لر، بير پيئس و بير نئچه تمثيلدن عيبارتدير. او اؤز دؤورونون ان آگاه اينسانلاريندان اولموش، ايجتيماعي-سياسي وضعيتي بو اثرينده گئنيش شرح ائتميشدير. 

  ميرزه آغا تبريزي م.ف.آخوندووون کومئدييالاري نين تاثيري آلتيندا بو تای آذربايجاندا ايلک صحنه اثرلريني مئيدانا گتيرميشدي. او 1871-جي ايلده اؤزونون دؤرد پيئسيني يازماقلا بو ژانرين  آذربايجاندا ( ايراندا) ايلک نومونه لريني ياراتميش و دراماتورگييانين اساسيني قويموشدور. 

  ميرزه آغا تبريزي نين بئش پيئسي ايندييه قدر بيزلره گليب چيخميشدير. پيئسلر بونلاردان عيبارتدير: 1.عربيستان شاهي اشرف خانين سرگوذشتلري، 2.حاجي مورشيد کيمياگر، 3.آغا هاشيم خالخالي، 4.شاهقولو ميرزه نين کربلا سفري، 5.بروجردي زامان خان . 

  ميرزه آغا تبريزي نين پيئسلرينده آخوندزاده نين مسخره لري کيمي تنقيدي و رئاليست ادبيات نومونه لري وار. او چتين بير وضعيتده ايران رئژيمي نين فسادلاريني آچيب يازميشدي. اونون اثرلرينده آتالار سؤزو، جوکلار (لطيفه لر)، کوچه-بازار سؤزلري، آجي سؤزلر و قارا کوتله آراسيندا ايشلنن مينلرجه کلمه يه راست گليريک. 

  مشهور عاليم صمد سردارينيا يازير کي، ميرزه آغانين اثرلري بير چوخ آوروپا اؤلکه لرينده او خالقلارين ديللرينه ترجومه ائديلميشدير.  

  قئيد ائتمک لازيمدير کي، 19-جو عصرده تبريزده قاجارلار سولاله سيندن اولان حاجي محمد طاهير ميرزه ده بيرينجي درام يازانلارداندير.  " جناب ميرزه نين تويو "  درام اثرينده ايران حيات طرزي خوصوصيتلري رئال بديعي تجسسومو تاپميشدير. تبريزده ايلک تئاتر 1940-جي ايلده تبريز تئاتري آدي ايله و 1946-جي ايلده دؤولت درام تئاتري فعاليته باشلاميشدي.

 

 

 

 

مراسم چهار شنبه سوری درخداآفرین

 

کرم حسین زاده (مدرس دانشگاه)


چکیده :

مراسم چهار شنبه سوری درخداآفرین و در عصر روز آخرین سه شنبه ی سال و نزدیک به غروب آفتاب بطور رسمی شروع می شود. مهمترین عنصر این مراسم برپا کردن آتش است ؛ برای همین منظور هم  هر خانواده ای از قبل جلوی خانه و کاشانه خود هیزم جمع کرده و با شروع مراسم آن را آتش می زنند. افراد خانواده با پریدن از روی آتش، خوشبختی و از بین رفتن تمامی بلایا و امراض خودشان را از آتش طلب می کنند. از آنجا که آتش از قدیم الایام در نزد مردم این منطقه مقدس و مظهر فروغ یزدان بوده ، پس معتقدند که قبل از تحویل سال باید آتش افروخت و زشتی و پلیدی های سال قبل ( کهنه ) را سوزانید و خانه و کاشانه خود را از نحوست، پاک و مطهر نمود. پس با در نظر داشتن این اعتقادات و مقدسات ، آتش بازی جوانان و نوجوانان شروع شده و تا نیمه های شب ادامه می یابد.از آیین و رسم های مهمی که در این شب و از صح روز بعد به اجرا در می آید می توان به آیین گندم پزان ، شال انداختن ، فال گوش ایستادن ، شیر برنج درست کردن ، پریدن از روی آتش و ... اشاره کرد.

کلید واژه ها : چهارشنبه سوری ، آیین و مراسم ، آتش ، اعتقادات و مقدسات ، خداآفرین.مقدمه: امروزه بسیاری از پژوهشگران ، راز ماندگاری ملت های پیشین را در برگزاری رسم ها و آیین های می دانند که سالهای سال با آن زیسته و در برپایی و پویایی این باورها و آیین ها نهایت تلاش خود را به خرج داده اند. این باورها و آیین ها در واقع چکیده ای است از زندگی پیشینیان که با گذشت زمان شکل گرفته و به باروری رسیده است. هر چند بسیاری از آن در کو چه های یادها سر از ناکجاباد و اوهام و خرافات در آورده و با گذر زمان به زمزمه ای گنگ ومبهم تبدیل شده است ، اما با کمی کند و کاو ومطالعه در نوشته ها و آثار بجا مانده از پیشینیان به راحتی می توان به ارزشمندی هر یک پی برد. زمانی که با افراد مسن صحبت می کنیم آداب ورسوم چهل یا پنجاه ساله را مطرح می کنند که یا با آداب و رسوم فعلی بکلی بیگانه است و یا تغییرات زیادی در آنها رخ داده است. به عنوان نمونه همین بحثی که ما پیش کشیده ایم ( چهارشنبه سوری ) تا چند سال پیش آیین های زیادی را در خود جای داده بود ولی هر سال می بینیم که کم کم آن آیین ها و رسم ها رو به فراموشی می رود. باورداشت ها و اعتقادات هر سرزمینی ارتباطی مستقیم با موقعیت جغرافیایی، اقتصادی، سیاسی و پیشینه تاریخی آن دارد و جهت شناسایی آنها می بایست به تمام موارد لازم توجه شود. برای برنامه ریزی های اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و ... در هر جامعه ای توجه به آداب ورسوم، روحیات و خُلقیات مردم آن جامعه ضروری می باشد و این با دقت در شناسایی جنبه های گوناگون اجتماعی ، اقتصادی و سیاسی افراد جامعه و شناخت روحیات مردم از کنکاش در اعمال و رفتار آنها و روابطی که با یکدیگر دارند و مراسمی که اجرا می کنند و همینطور اعتقاداتی که به سنت های گوناگون دارند، امکانپذیر می باشد.  مساله ای که توجه و کنجکاوی محقق را در مورد تاریخچه و آداب ورسوم زادگاه خود ( خداآفرین ) و شناخت، تجزیه وتحلیل ویژگی های اعتقادی فرهنگی آن منطقه را به خود جلب کرده بود، او را بر آن داشت تا با استفاده از تجربیات و دانش قبلی خود و همچنین مشاهده آیین ها و رسوم مورد نظر از نزدیک و بطور علمی، آیین چهارشنبه سوری ( ایل آخیر چرشنبه سی ) را با نگاهی متفاوت از قبل دنبال نموده تا نکات تازه ای را از دیدگاههای مختلف بررسی نماید که از روش میدانی  استفاده شده است. البته نبود آثاری که بتواند در این زمینه باورها و مناسک منطقه خداآفرین را نشان بدهد یکی دیگر از عواملی بود که توجه نگارنده را به این سمت جلب کرد.

چهارشنبه  آتش ( اُود چرشنبه سی ) در خداآفرین :

آخرین چهارشنبه سال با نام های چهارشنبه آتش ( اود چرشنبه سی)، چهارشنبه سوری، ایل آخیر چر شنبه سی  و ... شناخته می شود. چهارشنبه آتش  در ارتباط با اعتقادات کهن در خصوص خورشید، آتش ، حفظ و حراستش و نیز ستایش آن بوجود آمده است. در ارتباط با خورشید ما می توانیم از انسانهای اولیه سخن به میان آوريم. انسانهای اولیه ابتدا خورشید را نورانی بخش و بعد گرما بخش بعد زندگی بخش و ... دانسته اند و به همین ترتیب برای خورشید ارزش و اعتبار خاصی قایل  بودند. پس این باور درمیان انسانها بوجود آمده است که آنها هرچه قدر خورشید و آتش که مظهر آن است را گرامی بدارند طبیعت به همان اندازه گرم تر شده برای آنها وفور و نعمت و فراوانی و همچنین خوشبختی و سعادت را به ارمغان خواهد آورد[ آر.سی، زنر، طلوع وغروب زرتشتی گری، ترجمه تیمور قادر، تهران، امیر کبیر، 1387،ص 68 ]

با این تفاسیر پیداست که در چهارشنبه سوری، مفهوم خورشید و آتش در مقیاس بسیار وسیعی درک گردیده، سلسله ای از اعتقادات و باورهای باستانی را در خصوص یکی از عناصر چهار گانه موجود در طبیعت یعنی آتش در اذهان پدید آورده است. پس ابدیّت و تقدس و ستایش آتش نیز  زاده ی همین تفکر می باشد. تا آنجایی که می بینیم آتش شفاء دهنده  امراض و بیماری ها بشمار می رود. جایی که مردم هنگام پریدن از  روی آتش می گویند : « آغیرلیغیم،  بوغورلیغیم، هامی سی  اوددا قالسین ... » در این چهارشنبه آئین ها و مراسمات مختلفی صورت گرفته و اعتقادات زیادی هم درباره این  چهارشنبه و همچنین تأثیر آن وجود دارد که سینه به سینه گشته تا به امروز رسیده است.

چهارشنبه آخر سال  پرستش بر آب، آتش ، باد و خاک را تماماً در خود منعکس می سازد .مراسم چهارشنبه سوری در عصر روز آخرین سه شنبه سال و هنگام غروب آفتاب، به طور رسمی شروع می شود. در وهله اول هر خانواده جلوی خانه خود آتش روشن می کند. در این آتش روشن کردن بچه های هم محلی سعی می کنند آتششان از دیگری بزرگتر و پرحجم تر باشد، وقتی آتش روشن می شود همه اعضای خانواده و به طور دسته جمعی دور آتش جمع شده و یکی یکی از روی آن می پرند و هریک از آنها هنگام پریدن از روی آتش با صدای بلند و نیز در دل خود دعا ها و نغمه هایی زمزمه می کنند از جمله آنها، « آغرلیغیم، بوغورلیغیم، دیش آغریم، باش آغریم، هامی سی اوددا يانسين و آتیل باتیل چرشنبه ، چیللَّم توکول چرشنبه، بختیم آچیل چرشنبه ، ... » عبارات اولی به این معناست که شخص از آتش می خواهد که همه درد و بیماری و بلا و غیره را از او گرفته و سلامتی و خوش اقبالی را برای او به ارمغان بیاورد؛ عبارت دومی هم بدین معنی است که شخص با گفتن جمله « بختیم آچیل ... »  تنها به ازدواج اشاره ندارد بلکه با گفتن این جمله، خوشبختی در تمامی مراحل زندگی اعم از ازدواج، کار و سلامتی را از آتش می خواهد. بنابراین در اینجا هم می بینیم که آتش در تمام مراحل زندگی و برای تمامی افراد مقدس، مهم و کارساز تلقی می شود.در ادامه مراسم چهارشنبه سوری در خداآفرین بعد از اینکه همگی از روی آتش پریدند نوبت به آتش بازی بچه ها می رسد که هر یک از بچه ها مقداری پارچه کهنه را با سیم بسته و آن را آتش می زنند سپس سر سیم را گرفته و با چرخش و حرکت سیم آن را به هوا پرتاب می کنند و این کار را چندین بار تکرار می کنند. به این آیین « شار آتما » می گویند. بعضی بر این عقیده اند که با پرتاب آتش به هوا ، درد و بلا هم از آنها دور می شود ؛ بدین ترتیب که با چرخاندن « شار » امراض آنها در آتش جمع شده و به همراه آتش از آنها دور می شود.

یکی از نغمه های مشهور هنگام پریدن از روی آتش به این ترتیب است:

« آغریم، اوغریم، توکولسون      اُودا  دوشوب کول اولسون

یانسین، آلو ساچیلسین     منیم بختیم، آچیلسین »

محمد حسین شهریار در مورد چهارشنبه سوری و پریدن از روی آتش چنین می سراید:

باکی چنین سوزی، سووی کاغذی

اینکلرین بولاماسی، آغزی

چرشنبه نین گیردکانی ، مویزی

قیزلار دییه ر آتیل باتیل چرشنبه

  آینا تکین بختیم آچیل چرشنبه[ شهریار، محمد حسین، کلیات اشعار ترکی، تهران ، انتشارات نگاه، ص36]

پریدن از روی آتش چهارشنبه سوری تقریبا در میان تمامی اقوام کشور دیده می شود و اعتقاد مردم در مورد علت پریدن از روی آتش در مواردی شبیه و در مواردی هم متفاوت به نظر می رسد. آنچه که در اینجا قابل تامل است تفاوت در مورد خطاب قرار دادن آتش است ؛ طبق باورها ونغمه های مردم منطقه خداآفرین ( آغریم، اوغریم، توکولسین.......منیم بختیم آچیلسین و ...) آتش نماد خوشبختی و کانون گرمی برای افراد است که به آن پناه می برند، از آتش رهایی از بلایا ، آفت ها و بیماری ها را طلب می کنند. افراد با پریدن از روی آتش خود را تطهیر می کنند. سیاهی ها ، شومی ها و نحوست ها ، سیاه بختی ها و ... از طریق آتش مقدس به کنار زده می شوند. اما در مقابل، اگر نغمه های چهار شنبه سوری ( زردی من از تو... سرخی تو از من ) برخی از اقوام موقع پریدن از روی آتش را ملاحظه کنیم به نظر می رسد که در اینجا آتش خودش نماد بدبختی و موجب و بانی تمامی بلایا به شمار می رود در اینجا زردی که همان بیماری باشد توسط آتش به افراد منتقل شده و آتش شادی ها و کامیابی های افراد را به کام خود کشیده است.

بوغدا قُوورما (گندم پزان) :پس از پایان مراسم مربوط به آتش ، مراسم بوغدا قوورما (گندم پزان ) شروع می شود. در این مراسم مادر هر خانواده مقداری گندم را درون ساج[1] ریخته و با به هم زدن گندم ها، آنها را داغ کرده و در درون ظرفی می ریزد تا وقتی اعضای خانواده همگي جمع شدند آن را به طور اشتراکی یا به عبارتی همگی از یک ظرف استفاده کنند که به این کار « بوغدا قوورما » می گویند. همچنین از آن گندم هنگام شال انداختن بچه ها مقداری بر شال هریک از بچه ها می بندند. این گندم نماد خیر و برکت بوده و روزی سال جدید به حساب می آید؛ از طرف دیگر  روزی سال جدید را هم از طریق آتش تطهیر می کنند . گندمی که در درون ساج  بواسطه آتش پخته می شود از طریق همان آتش هم قداست خود را گرفته و موجب می شود که در سال زراعی بعدی گندم آنها زیاد شود. پس بچه ها علاوه بر عیدی های دیگر به هنگام شال انداختن با گرفتن گندم ، روزی سال جدید را هم از آنجا می گیرند.

فال گوش ایستادن :یکی از باورها و اعتقادات مهم در ارتباط با چهارشنبه سوری این است که شخصی در دل خود نیت کرده و گوشهای خود را می بندد سپس به طرف خانه یکی از آشنایان و اقوام نزدیک می رود وقتی پشت در خانه مذکور می رسد همانجا ایستاده و در یک لحظه گوشهای خود را باز می کند در این حین هر حرفی که بین افراد خانواده رد و بدل می شود در برآورده شدن نیّت شخص فالگوش تأثیر بسزایی دارد. اهالی معتقدند که اگر اعضای خانواده در مورد موضوع خوب و خوش آیندی حرف بزنند نیت  او برآورده به خیر می شود و اگر حرف های جالبی نشنود نیتش برآورده نخواهد شد. به همین خاطر اکثر اهالی محل سعی می کنند در این شب حرف های خوب و خوشی بر زبان جاری سازند تا اگر کسی برای فالگوش ایستادن به طرف آنها آمد به خواست خود برسد.

« سال پیش در شب چهارشنبه سوری در خانه نشسته بودیم که پدرم درباره بزرگ بودن و جادار بودن قابلمه ای که روی اجاق بود با مادرم که در آن شیربرنج درست می کرد گفتگو می کردند در این حین پسرعمویم با حالت شادی وارد خانه ما شده و ضمن بغل و بوسیدن پدرم گفت : برای استخدام شدنم نیت کرده بودم که آن حرفها را از شما شنیدم؛ چند ماهی طول نکشید که پسرعمویم در شغل مورد نظر خود استخدام شد.[نویسنده]

قورشاخ ساللاما ( شال انداختن ) :شال اندازی یکی از مراسم شب چهارشنبه سوری است که تاکنون اعتبار خود را در شهرها و روستاهای آذربایجان حفظ کرده است. پس از خاموشی آتش و فالگوشی نوبت به شال اندازی می رسد. جوانان چندین دستمال حریر و ابریشمی را به یکدیگر گره زده، از آن طنابی رنگین به بلندی سه متر می سازند. آنگاه از راه پلکان خانه ها یا از روی دیوار، آنرا از روزنه دودکش وارد منزل می کنند و یک سر آن را خود در بالای بام در دست می گیرند، آنگاه با چند سرفه بلند صاحبخانه را متوجه ورودشان می سازند.البته در بعضی از روستاها کودکان و نوجوانان شال خود را بر سر یک چوب باریک و بلند بسته و از در و پنجره ای که برای این منظور باز گذاشته شده است داخل خانه می کنند.صاحبخانه ها که منتظر آویختن چنین شال هایی هستند، به محض مشاهده طناب رنگین، آنچه قبلاً آماده کرده اند، در گوشه شال می ریزند و گره ای بر آن زده، با یک تکان ملایم، صاحب شال را آگاه می سازند که هدیه چهارشنبه سوری  آماده است. آنگاه شال انداز شال را بالا می کشد. آنچه در شال است هم هدیه چهارشنبه سوری است و هم فال.اگر هدیه نان باشد آن نشانه نعمت است، شیرینی نشانه شیرین کامی و شادمانی، انار نشانه کسرت اولاد در آینده و گردو نشان طول عمر، بادام و فندق نشانه استقامت و بردباری در برابر دشواری ها، کشمش نشانه پرآبی و پربارانی سال نو و اگر سکه نقره باشد نشانه سپیدبختی است. تمامی خانواده ها در این شب دریچه ها و پنجره های خود را باز می گذارند تا بچه ها به راحتی بتوانند شال خود را از آنجا آویزان نمایند.

نغمه های قورشاخ ساللاما :

چپره چَپَر دولدو گَل      چپره قوشلار قوندو گَل

دولاق سیز گَزَن اوغلان     دولاق تمام اولدی گل

عاشیق، دُولاق آلتینا                     خالین دوداق  آلتینا

سن آغاج اول ، بوداق سال          بیزده دولاق آلتینا      

[Azarbayjan Folkloru Antologiyasi,ccp Elmlar, V.1 ,p 151]

شهریار هم در این باره ( قورشاخ ساللاما) می گوید :

بایرامیدی گئجه قوشی اوخوردی

آداخلی قیز بیگ جورابین توخوردی

هر کس شالین بیر باجادان سوخوردو

              آی نه گوزل قایدادی شال سالاماق

بیگ شالینا بایراملیغین باغلاماق

شال ایسته دیم، من ده ائوده آغلادیم

بیر شال آلیب تئز بئلیمه باغلادیم

غلام گیله قاشدیم ، شالی ساللادیم

   فاطما ننه منه جوراب باغلادی

   خان ننه نی یادا سالیب آغلادی

  [ شهریار، محمد حسین، پیشین، ص37]

1

 

 

 

 

 

 

 

 

 سوتلو آش(شیر برنج)  :در شب چهارشنبه سوری اکثریت قریب به اتفاق اهالی این منطقه برای غذای شام خود شیر برنج درست می کنند. هر دوی اینها یعنی برنج و شیر از غذاهای مورد احترام و مهم در منطقه می باشد. درست کردن شیربرنج از دیرباز در این منطقه رایج بوده است، شیربرنج در سفره شب چهارشنبه سوری به همراه گندم جایگاه ویژه ای دارد همانطوری که گندم نماد رزق و روزی است شیر و برنج هم نماد خیر، برکت و پاکی و مطهر بودن می باشد. از آنجایی که این دو( برنج و شیر) سفید و پاک دیده می شوند با مخلوط کردن هر دوی اینها می خواهند لکه های تیره از دلشان زدوده شده و کینه ، کدورتها را کنار بگذارند. در این شب اقوام و آشنایان به همراه شیربرنج مقداری میوه و شیرینی هم در داخل یک سینی گذاشته و به خانه بزرگان و ریش سفیدان محل خود می فرستند آنها هم در مقابل هدایا و عیدی های کوچکترها را در درون آن سینی گذاشته و برمی گردانند. همچنین خانواده هایی که تازه وصلت کرده اند برای عروس و داماد خود شیربرنج را به همراه هدایایی خاص می فرستند؛ البته این رسم را در وهله اول خانواده داماد بجا می آورد.

سو اوستونه گئتماخ ( رفتن به سوی آب ) :در صبح روز چهارشنبه سوری قبل از طلوع آفتاب مردم به طور دسته جمعی و به همراه احشام خود به طرف رودخانه ها و چشمه ها حرکت می کنند بعد از اینکه بر سر آب رسیدند تمامی افراد و احشام از روی آب رد می شوند. آنها این کار را سه بار انجام می دهند و موقع رد شدن از روی آب این جمله را تکرار می کنند : « آغیرلیقیم بوغورلوغوم بو سوئونان گئتسین » یعنی از آب می خواهند که تمامی درد و رنج ، بیماری و بلایا را از آنها دور کرده و آنها را برای سال جدید تطهیر نماید. در این مراسم تمامی مردم محل لباس نو به تن می کنند. این افراد قبل از پریدن از روی آب از روی سر یکدیگر سبزی خرد کرده و به آب می ریزند آنها معتقدند با ریختن این سبزی ها به آب، درد و رنج نیز از آنها دور خواهد شد. البته قبل از اینکه همه اهالی کنار آب رفته و مراسم مذکور را اجرا کنند زنان سعی می کنند اولین نفری باشند که سر آب رفته و آب پاک و گوارای سحری را در داخل سَهنگی (ظرف آب) ریخته و به خانه خود بیاورند. اعتقاد دارند آبی که در اول وقت و در صبح چهارشنبه از چشمه ها و رودخانه ها جاری می شود آب پاک و مطهری بوده و همچنین برکت بخش می باشد. زنان در حین آوردن آب سحری در چهارشنبه سوری سه تکه سنگ در داخل سهنگ می اندازند یکی از آن سنگها را داخل کیسه آرد یکی را داخل کیسه نمک و ديگري را در داخل همان سهنگ می اندازند؛ این سنگها نماد برکت و رزق و روزی می باشد، چون این سنگها از کف رودخانه یا چشمه به همراه آب و در زمان مذکور برداشته شده است و سنگ های مقدسی بشمار می آیند. البته مادر بزرگوارم سنگ دیگری ،علاوه بر سنگ های مذکور که صبح چهارشنبه سوری از داخل رودخانه می آورد ، در داخل سماور می اندازد و معتقد است که برای اهل خانه صفا و صمیمیت می آورد. در روستاهایی که چشمه ورودخانه ای وجود ندارد مراسم مذکور را از طریق حفره ای انجام می دهند که از مدتها قبل برای این منظور آماده شده است. اهالی روستاهای مذکور در دماغه کوه نزدیک روستای خود حفره ای تونل مانند را ایجاد کرده و در صبح چهارشنبه سوری از درون آن عبور می کنند؛ معتقدند که با عبور از درون حفره ( تونل) تمامی درد و بلای آنها و احشامشان درون آن حفره و در زیر خاک دفن می شود در اینجا به جای آب خاک نقش تطهیر کنندگی را به عهده دارد. افرادی که توانایی این کار را هم ندارند صبح روز چهارشنبه سوری در جلوی آغل گوسفندان خود آتشی را روشن کرده و احشام خود را به دور آن آتش می گردانند تا آتش مایه تطهیر و دور کردن بلا و بیماری باشد. بعد از اینکه مردم از اجرای مراسم مذکور( رد شدن از روی آب ) برگشتند، همه اهالی بدون استثنا در بین راه با یکدیگر دست داده و روبوسی می کنند و در همان حین به یکدیگر می گویند «بایرام چرشنبه نيز مبارک اولسون» یعنی (چهارشنبه سوری و عید نوروزتان مبارک باد).

در ادامه آیین های چهارشنبه سوری ، اکثر قریب به اتفاق مردم در روز چهارشنبه سوری برای گردش و بازی و تفریح و شادی به صحرا روی می آورند؛ از جمله بازیهای رایج و مهم و مورد علاقه جوانان منطقه « تخم مرغ شکستن» می باشد. اکثر جوانان تخم مرغ هایی را برای این روز آماده می کنند.

شهریار در این باره چنین می سراید:

بایرامیدی یومورتانی، گویچک، گلی بویاردیق

چاقیشدیریپ ، سینانلارین سویاردیق

اویناماقدان بیرجه مگر دویاردیق؟

   علی منه یاشیل عاشیق وِرَردی

ارضا منه نوروز گلی درردی [ شهریار، محمد حسین، پیشین، ص38

فال گیری:

در این روز جمعی از دختران و پسران مجرد فامیل در جلوی یکی از خانه های آشنایان جمع شده و شروع به کفش  انداختن می کنند. این مراسم بدین صورت است که افراد در جلوی در جمع شده و هریک لنگه کفش در دست می گیرند به طور نوبتي و هرکدام یکبار کفش را پرتاب می کنند هرکس که نوبتش فرا می رسد پشت به در ایستاده و کفش را از بالای سر خود به طرف در پرتاب می کند اگرموقع زمین افتادن نوک کفش به طرف داخل خانه باشد در آن سال او ازدواج نخواهد کرد به عبارت دیگر کفش نشان می دهد که او هنوز در خانه خواهد ماند و اگر کفش به طرف بیرون افتاده و نوکش حالت خروج را نشان بدهد در آن سال آن فرد ازدواج خواهد کرد . همین آیین بطور تمام و کمال در جمهوری آذربایجان هم برگزار می شود.[www.Icitmai.tv.az]

 

در شب چهارشنبه سوری یکی از پسران خانواده به طور مخفی بیرون از خانه رفته و کمی دورتر از خانه و به تعداد برادران خود و به اضافه خودش سنگهایی را در کنار هم و در یک ردیف می چیند. او پیش خودش هر سنگ را با نام یکی از برادران مشخص می کند، صبح روز چهارشنبه سوری قبل از اینکه کسی آن سنگها را جابجا کند همان شخص به طرف سنگها رفته و آنها را از جای خودش به کنار می زند تا ببیند در زیر کدام سنگ حشره ای رفته است، اعتقاد بر این است که هرکدام از سنگها که زیرش حشره رفته باشد صاحب آن خوشبخت و ثروتمند خواهد شد.

 

 

3EUFAJCAJEF63OCAFNG2GPCAWM6IZWCA0B3E3ICA0EWLCFCAPFO3A7CANMM1M3CAN8PNLUCA0MFQ72CASUJIN2CAV6BHJICA2Q6D02CAA5J02DCA0XIPZCCAF45MTLCAS5GLNOCA6FPP84CA1S3ZN2CAK8JBSM

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

در چهارشنبه سوری، برخی افراد، موقع خواب، نیت کرده و بالای سر خود یک کاسه آب، قرآن و آینه قرار می دهند، صبح که از خواب بیدار شوند هر خوابی دیده باشند بر آن آب تعریف می کنند تا تعبیر آن خوب باشد و اتفاق بدی نیفتاده و سال خوبی را در پیش رو داشته باشد.

دختران مجرد، معمولاً در شب چهارشنبه سوری پیش یکی از نو عروسان رفته و انگشتر آنها را به امانت می گیرند به آن انگشتر نخی بسته و آن را داخل لیوان پر از آب آویزان می کنند، به طوریکه انگشتر به ته لیوان نخورد سپس انگشتر را حرکت داده و بعد از آن انگشتر هربار که به جداره های لیوان بر می خورد صدا داده و او آنها را می شمارد، معتقدند هرچند بارانگشتر صدا بدهد، بعد از همان اندازه سال ازدواج خواهند کرد.

قفلوسنگ :برای باز شدن بخت دختر و پسر مجرد، اعتقادات و آئین های زیادی در منطقه کلیبر وجود دارد یکی از آنها، سرچشمه  و رودخانه رفتن است ؛ در چهارشنبه سوری، صبح اول وقت قبل از اینکه کسی بیدار شده باشد یا به عبارتی آب زلال سحری توسط کسی یا چیزی کثیف شده باشد، دختر مجرد قفلی را که در حالت باز قرار دارد، در دستش گرفته به کنار چشمه یا رودخانه نزدیک روستا می رود، ابتدا دست وصورتش را شسته و از آب زلال سحری می نوشد سپس قفل را به آب انداخته و آن قفل را به همراه سنگی که به اندازه همان قفل است از کف چشمه یا رودخانه بر می دارد. بعد از آن آنها را بر زمین گذاشته و پای راست را روی قفل و پای چپ را روی سنگ می گذارد وروی خود ر به طرف آب گرفته و میگوید :

سحر گوزو آچیلیپ       گونون اوزو آچیلیپ

نئچه قیزین آی آنا        سنه سوزو آچیلیپ

اوستون ایله گول گلسین  آلتیندان دا سئل گلسین

بختیمی آچ ، آناجیق           شنلییمه ائل گلسین

 سنه قربان، آی آنام          قویما ، آلیشام یانام

1R9ZNTCA94UPGKCA1F49PWCAX0RUNTCAR6I2U2CAILCX6XCA0EVHJVCAP4BQG1CAA544AVCAXWFKA4CAXOWSHICA43R3RFCAP85CUDCAGPQUBQCAGE9WECCADMBKMYCAY92OABCA2OW1OJCAZ345C5CA32VKDYقسمت وِر، آچ کلیدی       شنلن سین اوبام ، خانام

- تندیر باشیندا قالدیم         دردین توشوندا قالدیم

آنام ، اولدور یا دیریلت     بولاق باشیندا قالدیم

- چالدیرمشام چالمامی         منی بیلیر گول هامی

  آنام قربان گوزومه            وِئر قیرمیزی آلمامی

پس از تمام شدن راز و نیازهای دختر، قفل و سنگ را برداشته و به خانه خود بر می گردد هفت روز آن قفل و سنگ را در اتاق نگه می دارد بعد از این مدت قفل را در جایی پنهان کرده و سنگ را به همان چشمه یا رودخانه می اندازد. حتی در برخی روستاها دختری که نامزدش مرده باشد یا خطایی از او سر زده باشد سر تنور رفته و از آتش آن طلب بخشش و خوشبختی می کند.

بدین ترتیب قفل باز همان نماد باز شدن بخت آن دختر بوده و سنگ هم نماد خیر و برکت و خوشبختی است. چون بنابر اعتقاد مردم این منطقه، تمامی اهالی در صبح چهارشنبه سوری سه سنگ از درون آب بر میدارند که یکی از این سنگها همان سنگ خیر و برکت و خوشبختی است که دختر مجرد آن را از کف آب برمی دارد. روی هم رفته تمامی آن نمادها را از عنصر پاک طبیعت و آب می گیرند، پس زلالی و روشنی آب، بخت آنها را باز می کند.

نتیجه گیری: می توان گفت که گرامی داشتن آتش و مناسکی پیرامون آن ، رسم و باوری است که از دیرباز در میان مردم منطقه رایج بوده ولی شکل و نظم خاصی نداشته است؛ چون روزشماری به شکل امروزی وجود نداشته است پس بالطبع مردم هم نمی توانستند آیین ها و مراسم خود را با نظم و ترتیب و در موعد خاصی برگزار نمایند. اما با گذر زمان وپیدایش تقویم امروزی ، افراد هم توانستند به رسم ها و آیین های خود شکل و نظم بخشیده و آیین ها را در موعد خاصی برگزار نمایند. اما اینکه روز چهارشنبه برای این جشن در نظر گرفته شده است می تواند به بدشگون بودن آن روز برگردد. بر این اساس که این اعتقاد ( بدشگون بودن روز چهارشنبه ) هم چنان در میان مردم به قوت خود باقی است. آذربایجانی ها و بخصوص مردم منطقه خداآفرین در روز چهارشنبه کارهای مهم خود از قبیل عروسی، خریدوفروش های بزرگ مثل خانه و ماشین، سفر و... را انجام نمی دهند. آنها معتقدند که اگر در این روز کار بخصوصی انجام دهند حتما ضرر خواهند کرد.



[1] - وسیله ای است که زنان عشایر بر روی آنان نان درست می کنند در چهارشنبه سوری آن را به حالت وارونه قرار داده  گندم را درون آن می پزند.

 

فضولي كليياتي¬نين يئني علمي نشري

مولانا حکیم ملا محمد فضولی حاققیندا دونیادا یوزلر کیتاب، مقاله، لیسانس، دوقتورا و دوچنتلیک تئزلری، آنتالوژیلر، آنسیکلوپدیک اثرلر و ... یازیلمیشدیر. بونلاری یالنیز سایماق ئوزو بیر کیتاب اولارکی بیر نئچه نفر او جمله‎دن «مژگان جونبور» همین موضوعدا علمی اثر نشر ائتمیشدیر.[1] بیز بورادا بئله اثرلر آراسیندان، ئولکه‎میز ایراندا نشر اولان

کیتابلاری و ادبیات تاریخلرینده گئدن یازیلاری، هابئله دونیادا بیرینجی دوقتورا تئزی و ایلک مقاله‎لر توپلوسو و ایلک درسلیک کتابینی معرفی ائدیریک.

1. ایلک دوقتورا تئزی.

 

فضولی حاققیندا ایلک دوقتورا تئزینی عبدالقادر قازاخان حاضیرلامیشدیر. اونون کیتابیندا مقدمه‎دن سونرا «قایناقلارین تنقیدی» (47-44) بحثی گلیر. سونرا بیرینجی بؤلومده (138-61) مؤلف عراق بؤلگه‎سی‎نین جغرافیاسی، تاریخی، اجتماعی-اقتصادی و مدنی حیاتی حاققیندا بحث آچیر. ایکینجی بؤلومده (216-139) فضولی‎نین حیاتی و اجتماعی محیطی، شاعیرین عثمانلی دؤولت آداملاری ایله مناسبتی حاققیندا سؤز گئدیر. أوچونجو بؤلومون باشلیغی «فضولی‎نین شخصیتی» دیر (360-217). بورادا اونون ملیتی، مذهبی و روحیاتی موضوعو تدقیق اولونور و نتیجه (396-361)دن سونرا سون بؤلومده (425-367) وثیقه‎لر باشلیغی آلتیندا استفاده ائتدیگی قایناقلاردان سندلر گتیریلیر.عبدالقادر قاراخانین بو اثری اونون دوقتورا رساله‎سی اولاراق، مدافیعه ائدیلمیشدیر. و لاکین تدقیق اوصولو نقطه‎ی نظریندن، بیزیم نظریمیزجه بیر پارا جدّی نقصانلاری واردیر. اوّل



2.             Dr. A. Karahan. Fuzuli, Muhiti, Hayatı ve Şahsiyeti, İst., 1996 (      . 1949, بیرینجی چاپ)

 

 

 

کیتابلاری و ادبیات تاریخلرینده گئدن یازیلاری، هابئله دونیادا بیرینجی دوقتورا تئزی و ایلک مقاله‎لر توپلوسو و ایلک درسلیک کتابینی معرفی ائدیریک.

1. ایلک دوقتورا تئزی.[2]

 

فضولی حاققیندا ایلک دوقتورا تئزینی عبدالقادر قازاخان حاضیرلامیشدیر. اونون کیتابیندا مقدمه‎دن سونرا «قایناقلارین تنقیدی» (47-44) بحثی گلیر. سونرا بیرینجی بؤلومده (138-61) مؤلف عراق بؤلگه‎سی‎نین جغرافیاسی، تاریخی، اجتماعی-اقتصادی و مدنی حیاتی حاققیندا بحث آچیر. ایکینجی بؤلومده (216-139) فضولی‎نین حیاتی و اجتماعی محیطی، شاعیرین عثمانلی دؤولت آداملاری ایله مناسبتی حاققیندا سؤز گئدیر. أوچونجو بؤلومون باشلیغی «فضولی‎نین شخصیتی» دیر (360-217). بورادا اونون ملیتی، مذهبی و روحیاتی موضوعو تدقیق اولونور و نتیجه (396-361)دن سونرا سون بؤلومده (425-367) وثیقه‎لر باشلیغی آلتیندا استفاده ائتدیگی قایناقلاردان سندلر گتیریلیر.عبدالقادر قاراخانین بو اثری اونون دوقتورا رساله‎سی اولاراق، مدافیعه ائدیلمیشدیر. و لاکین تدقیق اوصولو نقطه‎ی نظریندن، بیزیم نظریمیزجه بیر پارا جدّی نقصانلاری واردیر. اوّل



1.    Dr. Müjgan Cunbur. Fuzuli Haakında bir Bibliyografik Denemesi, İst., 1956.

همين اثر ايراندا بعضي آرتيرمالا ايله نشر اولموشدور:

مهدوي فر، محمدرضا. كتابشناسي فضولي، انتشارات كتابخانه ملي ايران، تهران، 1371.

2.             Dr. A. Karahan. Fuzuli, Muhiti, Hayatı ve Şahsiyeti, İst., 1996 (      . 1949, بیرینجی چاپ)

 

 

 

کیتابلاری و ادبیات تاریخلرینده گئدن یازیلاری، هابئله دونیادا بیرینجی دوقتورا تئزی و ایلک مقاله‎لر توپلوسو و ایلک درسلیک کتابینی معرفی ائدیریک.

1. ایلک دوقتورا تئزی.[2]

 

فضولی حاققیندا ایلک دوقتورا تئزینی عبدالقادر قازاخان حاضیرلامیشدیر. اونون کیتابیندا مقدمه‎دن سونرا «قایناقلارین تنقیدی» (47-44) بحثی گلیر. سونرا بیرینجی بؤلومده (138-61) مؤلف عراق بؤلگه‎سی‎نین جغرافیاسی، تاریخی، اجتماعی-اقتصادی و مدنی حیاتی حاققیندا بحث آچیر. ایکینجی بؤلومده (216-139) فضولی‎نین حیاتی و اجتماعی محیطی، شاعیرین عثمانلی دؤولت آداملاری ایله مناسبتی حاققیندا سؤز گئدیر. أوچونجو بؤلومون باشلیغی «فضولی‎نین شخصیتی» دیر (360-217). بورادا اونون ملیتی، مذهبی و روحیاتی موضوعو تدقیق اولونور و نتیجه (396-361)دن سونرا سون بؤلومده (425-367) وثیقه‎لر باشلیغی آلتیندا استفاده ائتدیگی قایناقلاردان سندلر گتیریلیر.عبدالقادر قاراخانین بو اثری اونون دوقتورا رساله‎سی اولاراق، مدافیعه ائدیلمیشدیر. و لاکین تدقیق اوصولو نقطه‎ی نظریندن، بیزیم نظریمیزجه بیر پارا جدّی نقصانلاری واردیر. اوّل



1.    Dr. Müjgan Cunbur. Fuzuli Haakında bir Bibliyografik Denemesi, İst., 1956.

همين اثر ايراندا بعضي آرتيرمالا ايله نشر اولموشدور:

مهدوي فر، محمدرضا. كتابشناسي فضولي، انتشارات كتابخانه ملي ايران، تهران، 1371.

2.             Dr. A. Karahan. Fuzuli, Muhiti, Hayatı ve Şahsiyeti, İst., 1996 (      . 1949, بیرینجی چاپ)