آشیق سلجوق شهبازی کیملیی وآشیقلار بیرلییی

دکتر حسین شرقی دره جک سوی تورک

 

 

1371 جی ایللرده فعالیتی و اوزو ایله تانیش اولدوغوم آشیق سلجوق شهبازی منه اونون یارادیجی فعالیتینی تعقیب ائدیب و دیرلندیرمه ییمه حق وئریر. اودلو آلولو وهیچ بیر قورالا سیغمایان آشیق سلجوق وطن سئورلیی او دوورون گنج لری اولاراق بیزلرده مثبت تاثیر قویموشدو.او بوتون اویرنجی ییغینجاقلاریندا الیندن گلنی اسیرگه مه یرک وار گوجو ایله توپلانتیلارا قاتقیدا بولوناردی.

اونون یوکسک وطن عشقی هم ده آنا دیلینه اولان درین محبتی دده قورقود یادیگاری اولان اوزان صنعتی ایله یوغرولاراق اورتایا کسگین یورد سئور آشیق میدانا گتیرمیشدی.اوز جامعه سینی یاخشی تانیان آشیق سلجوق دوورونون طلبلرینی ده یاخشی بیلیردی.دئمک اولارکی او قوشو گوزوندن وورماغی بیلیردی . هیچ بیر علمی - سیاسی جریان قوشولمادان سازین سنگرینده وطنین و ائل ادبیاتینین سنگرینده محکم دایانمیشدی.

آشیق سلجوق ماراقلی موضوعلارا توخوناراق اویرنجی کیتله سینی اوز اطرافینا ییغماغی باجارمیشدی.

ادیبلرین ، یازارلارین ،شاعیرلرین اوجا سس بایراغینا چئوریلن آشیق ایلمز قالا تک آذربایجانی حاق سسی اولاراق بوتون وارلیغی ایله یورد قوللوغوندا دورموشدور. اونا گوره ده او آشیق اولماقدان اوته بیروطن وورغونو ایدی. ساز ایسه سینه سینده سپر سوز ایسه کسرلی قیلینجی ایدی. اویارادیجی و ائتگیله ییجی اوزان تیمثالی ایدی .اونون خیففتینی چکنلر ده آز اولمامیش.حسرتینی دویوب اوزلینلرده چوخ اولموش.منیم فیکریمجه او دوورینه گره ک اولانی  هم ده اوزونه یاراشانی آرتیقلاماسیلا ائدیب و ائدیردی.

او اوزونن قاباقکی صنعتکارلاری اویره نرک میدانا گیرمیشدی.اوزانلارمیزین اوزون ایللر بیریکدیردی سوز و ادب وارلیغینی منیمسه یرک بو چتین یولدا اوغورلو جیغیر آچماغی باجارمیشدی.آشیقلیق صنعتی محدود بیر ساحه نی احاطه ائتمه دییندن آشیق سلجوقدا بو هونرین نه اولدوغونو درک ائدرک فوندامئنتال قالیجی صحنه لرین یارادیلیب وداواملی اولماسیندا بویوک غیرت صرف ائتمیش دیر.

توپلومدا اوزونه الده ائتدیی موقعه گوره گونوگوندن باشاریلارا امضا آتیردی. باشاریلاری اونو مغرور ائتمیردی. بلکه ده اونو سیناق میدانیندا داهادا ایناملی اولماغا سووق ائدیردی.اونا گوره ده اجتماعی وادبی صنعتکارلیغین مرکزینده قرار تاپیردی. او چالیشیردی گوردویو ایش اصیل صنعت اثری اولماقلا یاناشی همده قالیجی انقلابی هدفه ده خدمت گوسترمیش اولسون.

او حقیقتی عکس ائتدیریردی وسئوگینی صبیر وصنعتله یوغوراراق اوزونو ایفاده ائدیردی.اوزو ایسه آذربایجان ایدی ،آشیق سلجوق جسمینده و روحوندا....

بونو دئمیه اساس وئریر کی او 70-80- (شمسی)جی ایللرین چوخ ساحه لی یارادیجی آشیقلاریندان ان اونده گئدنلریندن اولموش و بو گوره وی هله ده داوام ائتدیرمکده دیر.عرصه یه گتیردیی" آشیق ادبیاتی-(1392)" کیتابی ایله ده یارادیجی آشیق اولدوغونو ثوبوتا یتیرمیشدی.اونون گوردویو ایش گونئی ده بلکه ده ایش متودیکال آشیق صنعتی بارده اثر آدلاندیرماق اولار. بو اثر وآشیق سلجوغون دیگر اثرلری آراشدیرماجیلار طرفیندن چوخ قدیر شوناسلیقلا قارشیلانمیشدیر.

منه گوره آز سایدا گورولن ایشلری نظره آلاندا دئیه بیلریک کی استاد آشغین اثرلری ادبی- علمی موحیطیمیزین حادثه سی  دیر.

 هم ده بوچالیشمالارلا یاناشی  او اوز اجتماعی نوفوذ وسویه سینی ده قورویا بیلمیشدی.آشیق سلجوق شهبازینین صنعتی و یارادیجیلیغی ایله یاخیندان تانیش اولاندا گورورسن کی اونون اوره یینده کی ایشیق و بینینده کی سوز قایناغینین الهام منبعی اصیل آذربایجان اولوسودور. اونو هر دفعه دینله ینده ائله حساب ائدیرسن کی بابکین قیلینجینین سسی و کوراوغلونون نعره سی قولاقلاریندا جینگیل ده ییر.حال بو کی او ایفاسیندا و یارادیجیلیغیندا دده قورقود  نفسینی قورویوب ساغلاسادا همیشه معاصرلییه یونوملو اولموشدور.

اونون ایفاسینی دینله دیکجه اورتا آسیادان دورد نالا چاپیب گلن بابالارین محتشم وارلیغینی حیس ائدیر اینسان و دینله ییجیده اوزونه قاییدیش سورجی باشلاییر.علمی و مقاومت آشیق موحیطیمیزین اونجوللریندن اولان  آشیق سلجوق آکتوتال حادیثه لرله یاناشی آشیق ادبیاتینین واجیب مسله لری ایله ده یاخیندان ایلگیلنن استاد صنعتکار دیر.امینم کی اونون اورتایا قویدوغو ادبی اثرلر اوز فونکسیونالیغینا گوره  همیشه ادبی جریانا تاثیر قویاجاقدیر.

آشیق سلجوق اوسلوبو گونئی آشیق مکتبینده وآشیق شوناسلیقدا یئنی بیر فورمادی.اونا گوره کی سلجوغون یارادیجیلیغینین خمیری و مایاسی یورد و وطن سئوگیسی ایله یوغرولوب و اونون حیات طرزینه چئوریلیبدیر. بو مکتبین آدی ایسه دیرنیش آشیق مکتبی دیر.آشیقلیق آشیق سلجوغون حیات طرزی اولماسادا عاشیق اولماق اونون طرزی دیر.اونا گوره کی او حیاتین سرت اوزلرینی گوره گوره بورالار گلمیشدیر.او ایچیندکی سئوگینی مختلیف یونتملرله دیره نیش فلسفه سینه یونلده رک ،یوخلوغا و قاداغالارا سرت جاواب وئرمیشدیر. باسیلسادا ،سوسدورولسادا ،یوخسون بوراخیلسادا ایچمیزده کوزرن آذربایجان عشقیندن هئچ زامان واز گئچمه دیی دئمه یی باجارمیشدی.

آشیق سلجوق شهبازی اوز زمانه سین دن اوزاق گله جکلره آچیق مکتوب دور.اوخوندوقجا اوخوناجاق واوخوندوقجا سئویله جک و تانیناناجاق.او گله جک نسلین تئز تئز باش ووراجاغی آشیق، اوزان دده لریندن اولاجاقدیر.او اوزونه مخصوصدور .ائموسیونال روحا مالیک آما پولاد دئتاللاردان عیبارت بیریسی دیر.

او هر طرفلی دیر سونتی صنعتله ،علمی عملله بیرلشدیرن آذربایجان اوغلودور.اونون آشیقلیق طرزی بوصنعتی گنجلیه سئودیریر و اونلارین ایلیینه ،قانینا هوپور.او میللیلشمیش و ائلی ایله اوزدشمیش دانیلماز ابدی یاشار صنعتکاردیر.اونون گوز قاماشدیریجی ایشلری دوستونون  و دوشمنینین دقتینی چکیر.

کشمکشلی حیات یولو گئچن آشیق سلجوق چوخلو نقاتیو حاللاری یاشاسادا همیشه دیم دیک آیاقدا دورموش بو دوروشو ایله ده بیر چوخلارینا اورنک اولموشدور.اونون بوتون چیخیش و ایفالاری دینلییجی ده اینام حیسی دوغورموشدور.

آشیق صنعتینی اوزگورلویون بایراغی تک قبول ائدن آشیق س. شهبازی  دده لریندن یادیگار قالان سازی همیشه اوجا توتموش و اونون کولگه سینین اوزون اولماسینی ساغلامیشدی. سازی سیندیریلمیش ،آنادیلی یاساق ائدیلمیش بیر اولوسون آشیغی اولما مسئولیتینی دریندن درک ائتمیش صنعتکار ،بوتون وجودو ایله میدانا گیرمیش و بو میداندا سانباللی آدیملارلا ایره لی لمک ده دیر.

او یارادیجی آشیقلیغی ایله سئچیلسه ده ، هم ده تشکیلاتچی و قوروجو آشیق دیر.صحنه یه یاراشان یقین کی اجتماعی محیطه ده یاراشار.اوز خالقینین حیسلریندن دوغان گونشین آرخاسیجا گئدیر.اونا گوره ده مقدس بیر ایشه قول قویموش و"آشیقلار بیرلیینی"یاراتمیشدیر.

یعنی لاپ ایشین اینجلیکلرینه ائنرک معاصر آذربایجان آشیق صنعتینین اینکیشاف و قالخینماسینا یول آچمیشدیر.اونون گوردویو وقوردوغو آشیقلار بیرلیی جمعیتی میللی قایغی کشلیینین نتیجه سی دیر. بو صنعتین صافلیغی و دورولوغو یولوندا جدی آددیم دیر .آشیق سلجوق شهبازی حال حاضیردا قوروجوسو اولدوغو بو بیرلیین صدری کیمی ده زامانین بو آشیریمیندا اونا دوشن میسییانی وظیفه نی یئرینه یئتیرمک ده دیر. او سوزه قارشی عصیانکارلیغا بیگانه قالا بیلمه دییندن گوزله مه دیی گونو ائرکن قارشیلامیش وصیدقی دیلله ،لیاقتله وطن ده وطنسیز قالان آشیق صنعتینه دوستلاریلا بیرگه صاحیب چیخمیشدی.سیزه اوغورلار اولسون آشیق 

 ایندیسه آشیغین اوزو یاراتدیغی بیرلیکله اوز قلمی ایله تانیش اولاق

بنیانگزار "خانه ایران عاشیقلاری"

برشی مختصر ومفید برای آشنایی خوانندگان عزیز ومشتاق از طی زندگی استاد  عاشیق سلجوق شهبازی  بنیانگزار "خانه ایران عاشیقلاری" (ایران عاشیقلار بیرلیی ). استاد سلجوق در سال 1341 شمسی روز شش دی ماه در روستای آغجاقشلاق شهرستان میانه چشم برجهان گشود . با اینکه کسی آگاه نبود که این کودک آینده­ای سرشار از فرهنگ وهنر شاعری ونواختن ساز وخواننده  اشعار پر محتوای خویش خواهند بود وخود نیز بیخبر از این آینده  درخشان در گهواره ای خویش آهنگ لالایی را بر گوش میشنید بعد از تولد. پدر بزرگوارشان نام کودک را فرهنگ نامگذاری کردند ولی اطرافیان و اقوام به اختصار (فران) نامیدند. چه بسا که فرهنگ روزی خواهد توانست بار فرهنگ و هنری را بر دوش هواهد کشید که دور از فکر و اندیشه بسیاری بود . پدر گرامی فرهنگ برای ادامه  زندگی وبه خاطر امکانات شهری تصمیم گرفتند به شهر پایتختی تهران مهاجرت نمایند . وزندگی پر مهرشان را ادامه دادند.  طی این سالهای متوالی اتصال هنری فرهنگ  با شنیدن صدای ساز و آواز عاشیقی از یک مغازه­ای در مسیر خانه شان رنگ وروی زیبایی از سر شوق به وی بخشید گویی گمشده اش را پیدا کرده است وخیلی سریع شیفته و مجذوب این نواختن شد . و بنا به توصیف اهالی محل در مورد تبحر استاد " عاشیق عوض " فرهنگ با اشتیاق خواست روزی  با ایشان ملاقاتی داشته باشد . فردای آنروز با نشانه­هایی  که در دست داشت استاد عاشیق عوض  را در محله  امام زاده  حسن تهران ملاقات نمود .وبعد از سلام واحوالپرسی خیلی ساده و بدون تشریفات  فرهنگ رو به استاد کرد وگفت : میخواهم عاشیق شوم. این جمله را مکرر تکرار کردند.  واز آنجایی که پدر عزیز فرهنگ از ساز نواختن وخواندن عاشیقها زیاد خوشش نمیامد راه را بر فرهنگ سخت تر کرده بود. حالا این گوی واین میدان و فرهنگ به پدرش می اندیشید و این مشکل را به استاد عوض فرمودند . میخواهم یاد بگیرم به شکلی که پدرم از من نرنجد چون احترامش برایم از همه چیز واجب تر است وپرسید میشود راهی پیدا کرد ؟ استاد عوض فرمودند ترجیح میدهم در ابتدا کیفیت صدایت را بسنجم. از این رو بود که استاد آهنگی را نواخت و فرهنگ برای اولین بار با استاد همراه شد و به دلیل استعداد ذاتی وی خیلی سریعتر از آنچه استادش فکر میکرد پیش رفت ومورد پذیرش استاد عوض واقع شد . استاد تصمیم گرفت از آنچه روزی دارد  بر وی عطا کند وتربیتش کند . ودر همان لحظه رو به فرهنگ کرد وفرمود " پسرم "مغازه  من از این لحظه به بعد در اختیار تو خواهد بود. هر زمان فرصت داشتید میتوانید بیایید . من برای تو تعلیم میدهم ساختن ساز و نواختن آنرا تو لایق یادگیری این هنر هستی من  شور وذوق نواختن را که در وجودت زبانه میکشد میبینم دستانت را میگیرم وتعلیمت میدهم . چنین شد که حمایتی دلگرمانه فرهنگ را بیش از قبل تشویق به یاد گیری کرد. به یادگیری هنری بی انتها که تا میروی عشق است وعشق !!!! استاد عاشیق عوض در میان سخنانشان فرمودند فرهنگ، شما نیاز به هزینه کردن ساز نداری! من ساز در اختیارت میگذارم. و استاد تذکر دادند که کسی از این یادگیری هنرش  خبردار نشود تا ببینیم چه خواهد شد . آن زمان که هنرمندی بزرگ ونامدار شدی خود به خود همه خواهند فهمید . استاد عوض فرمود: پسرم این مشکل را زمان حل خواهد کرد. پس تا میتوانی صبر پیشه کن و توکلت بر خدا باشد که او تنها کسی هست که میتواند پرده بر اسرارت بگذارد و خود هنر شما را رونمایی کند.

فرهنگ که تشنه  هنر بود بدون اتلاف وقت هر روز پای پیاده بیش از ده کیلومترراه پیموده به  خدمت استاد شرفیاب می­شد. و روزها سپری می­شد تا اینکه توانست بعد از چهار سال تمرین و یادگیری موسیقی و ادبیات عاشیقی هنوز پدر بی اطلاع می­باشند. در همین راستا بود که سال 1361 فرا رسید و فرهنگ باید عازم خدمت سربازی میگشتند واز استاد عوض به مدت دو سال خدمت مرخصی گرفته  و راهی پاسداری از میهن عزیز شدند پس از اتمام خدمت سربازی بی صبرانه به سوی مغازه  استادش شتافت اما دیر شده بود. عاشیق عوض چشم از دنیا بسته بود روحش شاد ویادش گرامی .

فرهنگ سخت در غم فراقش اشکها ریخت واندوهگین شد وبه یاد خاطره­های خوشی که  با استادش داشت گاهی لبخندی بر لبانش می نشست تا اینکه برای ادامه  هنرش روانه  مکتب عاشیق حسین اسدی شد وبا ایشان آشنا شد. و از مهارت های استاد بهره مند گردید وتجاربی کسب کردندو مدتی از محضر. استاد سازبند قارا علی،  جمشید عبدی ، حسن غفاری ، یداله عیوض پور و برادران فرخ و چنگیزمهدی پورها استید زیادی بهرمند شد.  پس از سالها پدر عزیزشان به هنر پسرش فرهنگ  پی برد و فرهنگ  مایه  افتخار پدر گردیدند . از دوران نوجوانی فرهنگ هم اکنون شخصیت ذاتی و خونگرمی و ابراز همدردی با ملتش تا اونجایی رسید که پروفسور حسین محمد زاده صدیق متخلص به دوزگون خطاب به فرهنگ شهبازی چنین فرمودند :عاشیق شما با سن کمتان کارهای فرهنگی ماندگاری از خود بجا میزاری که مردم شما را از صمیم قلب دوست دارند و زمانی که مردم شما را به مجلسی دعوت میکنند خصوصاّ با دانشجویانی که من با آنها تر تماسم در اکثر همایشهای آنها شرکت می­کنید و با هنرنمایی خود دل همه آنهارا بدست گرفتی بنابر این  من بر داشتن عاشیق چون شما در جامعه­ام میبالم وافتخار میکنم وبرای تشکر وقدردانی از زحمات بیکرانتان شما را عاشیق ملی آذربایجان معرفی میکنم و به "عاشیق سلجوق" متخلص می نامم درود بر شما.

عاشیق سلجوق در سال 1367 به ساخت و آموزش سازپرداخت و طولی نکشید که به عنوان عاشیقی متحبر در مجالس عروسی و جشنها وجشنواره ها حضور بهم رسانیدند . پس از دو سال فعالیت هنری در ایران و جمهوری آذربایجان توانستند شهرت اصیلی را کسب نمایند ودر این ضمینه شاگردانی تربیت کردند که خودشان اساتیدی نامدار وبزرگ گردیدند و در گرو همین تعالیم استاد سلجوق  گروه  در همین امر تشکیل دادند و در ساخت سازهای اصیل نیز مهارتهایی نیز کسب نمودند . از دستاوردهای هنری ایشان به نقاط ذیل میتوان اشاره کرد :

 1- تشکیل گروهی " آذربایجان عاشیقلاری" (عاشیقها آذربایجان ) در سال 1367 که بعد از چهار سال  این گروه بنام " دده قور قود عاشیقلاری " ( عاشیقهای دده قور قود ) تغییر نام داده شد . واین نقطه  عطفی بود که در کارنامه  هنری عاشیق سلجوق شهبازی به ثبت رسید.

عاشیق سلجوق در سال 1992 میلادی در سفر به شهر گنجه توانستند افتخار کسب دیپلم عاشیقها را به خود اختصاص بدهند و چهره ی شناخته تری را ایفا نمایند.

 عاشیقهای دده قورقود به رهبری عاشیق سلجوق  در سال 2010 میلادی با دعوت رسمی وزیر فرهنگ وتوریزم جمهوری آذربایجان در نخستین فستیوال بین المللی عاشیقها به نمایندگی از عاشیقهای ایران شرکت کردند.

 در سال 2014 میلادی نیز در دومین فستیوال بین المللی عاشیقها در جمهوری آذربایجان عاشیقهای دده قورقود از ایران عزیزمان افتخاری مجدد را کسب نمودند. و همچنین در مراسم اختتامیه  این فستیوال بارزترین نوازندگان از کشورهای شرکت کننده با اجرای آهنگی که شعر وتنظیم آنها توسط استاد شهبازی به انجام رسید و کار گروهی با شکوهی را به عرصه  نمایش گزاردند و جای بسی افتخار شد که مورد پسند مسئولین وهنرمندان بارز واقع گردید. و دها افتخارات و دیپلم های هنری نیز از وطن عزیز و هم از خارج از کشور اخذ نمودند .

استاد شهبازی در داخل میهن­مان فعالیت های ایثار گرانه ای نیز اعمال کردند . وی پس از تشکیل گروه "دده قورقود عاشیقلاری " در سال 1371 باتلاش فراوان درخواست مجوز پخش موسیقی عاشیقی از طریق رادیو و تلویزیون ایران کشور عزیزمان را با موفقیت اخذ نمودند . در ثمره  این مجوز ایشان توانستند به مدت هفت سال با اجرای آهنگهای عاشیقی در رادیو تهران ساعات لذت بخشی را برای هم میهنان عزیز وتمامی علاقه مندان به ارمفان آوردند . عاشیق سلجوق شهبازی برای مستحکم و گسترده نمودن این هنر ارزشمند اصیل و آهنگهای زیبا وخاطره انگیز عاشیقی همت مضائف گماردند .

عاشیق سلجوق شهبازی در سال 1390 موفقیتی دیگر تحت عنوان نماینده  عاشیقهای ایران در خانه موسیقی برگزیده شدند و پنج سال عضو هئیت مدیره کانون نوازندگان خانه موسیقی ایران بودند.

 دریافت لوح تقدیر و جوایزی نفیس از سوی مدیر کل محترم دفتر موسیقی و وزارت ارشاد به مناسبت کسب مقام دوم گروه نوازی در سال 1390مکرر توانستند افتخاراتی را به ارمغان آورند . درکتاب زندگی هنری عاشیق شهبازی برگ های درخشان و پر محتوا وافتخار آمیزی را میتوانید ورق بزنید.

تجلیل سازمان تبلیغات اسلامی در لرستان از این بزرگوار به پاس سالها خدمات ارزنده  هنری و همچنین مفتخر بودن به مقام هنرمند نمونه یکی از برگ های ماندگار میباشد . با وجود آنکه عاشیق های ایران عزیز سالها بود که حافظان موسیقی فولکلو درجه یک بودند اما هیچ تشکل منسجمی نداشتند .پس از چهار سال پی گیری های مداوم وبا تلاش وهمت واستقامت استاد شهبازی اتحادیه  عاشیقها با نام "خانه ایران عاشیقلاری " ( عاشیقلار بیرلیی ) مجوز فعالیت رسمی در این ضمینه را اخذ نمایند . ونام  عاشیق سلجوق شهبازی به عنوان بنیانگذار خانه عاشیقهای ایران  برای ابد در دفتر تاریخ ادبیات به ثبت رسید وماندگار شد .

تالیفات هنری

 در سال 1384 اولین مجموعه  اشعارشان با نام " ائل سسی" (صدای مردم ) منتشر گردید . همچنین در سالا 1387 دومین کتاب شعرش را بامقدمه  ظلیم خان یعقوب که شاعر مردمی آذربایجان بودند و رئیس عاشیقهای جمهوری آذربایجان تحت عنوان "تپه دن دیرناغا آذربایجانام " ( سر تا پا آذربایجان هستم ) روانه  بازار کتاب گردید . عاشیق شهبازی که خالق شعر مستعد هستند در سال 1390 سومین کتاب خود را تحت عنوان " عاشیق داستانلاری " ( داستانهای عاشیقها ) منتشر نمودند. وسپس در سال 1393 با انتشار دو کتاب دیگر به نام های "عاشیق ادبیاتی " ( ادبیات عاشیق ) و دیگری مجموعه ی شعر "عاشیق گوردیون چاغیرار"  (عاشیق برداشت خود را از دیگران بیان میکند)  سال پر کار مشقت باری را با موفقیت به پایان رسانید . شایان به ذکر است که استاد شهبازی به زودی کتاب داستان "دده قربانی "  را تنظیم و روانه  نشر و بازار خواهد نمود.

عاشیق سلجوق شهبازی خالق هشت آهنگ کلاسیک عاشیقی ( هاوا ) به نام های ذیل میباشد که در پرونده  هنری ایشان می درخشند.

1- شهبازی دوبیتیسی   2- شهبازی گارایلیسی.3- شهبازینین حاق دیوانیسی.4- شهبازینین بایاتیسی.5-  شهبازینین بایاتی لایلا.6-  شهبازی دوشه مسی  7- شهبازی  کوراوغلوسو. 8- شهبازنین ضربی دیوانی سی. 

افسانه سارای وساری گلین

 

فرهاد علیپور

در میان تپه زارهای مخملین آذربایجان در خاک فرش زردار مغان، افسانه پرشوری بوقوع پیوست که سالیان درازی به شکل فولکوریک سینه به سینه آذربایجانیان نقل گشته است. سارا (سارای) دختر پرشور و شرری بود با مژه هایی بلند و شوخ و نگاههایی نافذ و جذاب. وی با تکیه بر نیروی بزرگ عشق خویش تدبیر شجاعانه ای اندیشید که همین اراده اش، او را در میان افسانه های حیرت آمیز تاریخ آذربایجان قرار داد.آنگاه که کوزه به دوش از راه باریکه ای به سوی چشمه دهکده پای می گذاشت از بزرگ و کوچک دل هر بیننده ای را به تپش رعد وار می انداخت. با همه این شور و زیبایی او در صبحگاهی عطر آمیز به عصیان دل چوپانی صمیمی از همان اهالی جوابی بس صمیمانه داده بود و از آن پس در قصر آرزوهایش با لباس سپید عروسی خود ، همای سعادت ” خان چوبان ” شده بود.عشق عریان آنها همچون اسبی سرکش در کناره های رود آرپا در جلگه مغان ، تپه های علف پوش ، باغها و گلها را در می نوردید و به پیش می تاخت. این عشق آتشین و صادق زبانزد همه مردمان روستاهای مغان شده بود.

خان چوبان جوان تنومندی بود با سبیل های با مزه که یک لحظه نیز نی لبکش را زمین نمی گذاشت. وقتی در سایه درختی یا پای چشمه ای می نشست با نی خود سوزناکترین آهنگ ها را می نواخت و در هجران و درد اشتیاق سارا آشکارا می سوخت.در دیدارهای گه گاه آنها رویاهای شیرین حیاتشان ترسیم می شد و این مسایل هر بار شکل و شمایل زیباتر و بزرگتری به خود می گرفت. اما از شوربختی این دوجوان دلداده همه چیز گویا تصمیم داشت به گونه ای دیگر اتفاق بیافتد. بعد از مدتی کوتاه حکایت عشق آتشین سارا و خان چوبان با دخالت ها و دست درازی یکی از بیگ های منطقه رنگ و بوی تراژدی به خود گرفت و وارد مرحله تازه ای شد. بیگ با دارو دسته خود به روستای محل سکونت سارا آمده و پدر او را مرعوب کرده بود که اگر سارا را با خود نبرد روزگارشان سیاه خواهد شد.آن زمان دوره خان و خانی بود و هرکس که زر و زور بیشتری داشت در چپاول و غارت مال و ناموس مردم صاحب دست گشاده تری بود. از این رو طبعاً آتش هوس و میل وحشیانه ” بیگ ” به سارا می توانست سرنوشت عشق و حیات آنها را به زیر هاله ای از تاریکی و بدبختی بکشاند.

در این ایام خان چوبان به اقتضای کارش از سارا دور بود. بیگ و اطرافیانش با فرصت طلبی برای بردن سارا به روستا بر آمدند. فضای حزن آلود این اقدام همه را در فکری عمیق فروبرده بود. مسلماً در مقابل تصمیم بیگ هیچ کس را مخصوصاً سارای نحیف و ظریف را یارای مقاومتی نبود. سارا که خود را در مقابل ستمی آشکار می دید نمی توانست خاموش و ساکت بنشیند و خود را به دستان آلوده بیگ بسپارد. به همین خاطر وی با تکیه بر نیروی بزرگ عشق خویش تدبیر شجاعانه ای اندیشید که همین اراده اش، او را در میان افسانه های حیرت آمیز تاریخ آذربایجان قرار داد.

سارا در یک غروب غم انگیز مغان برای رهایی از آن فتنه ستمبار، جسم و قلب بزرگوار و پرشور خود را برای همیشه به ” آرپاچایی ” یا همان رود ناآرام ” آرپا ” سپرد تا دنیا شاهد شهامت و بزرگی انسانهای پاک و با شرافت باشد.

امواج آرپا چایی، سارای زیبا را همانند دسته گلی روی دستهای خود برد و بدین ترتیب دفتر عشق ناکام دیگری بسته شد و از میان رفت. بعدها شاعری از دیار ارسباران آذربایجان، ابوالقاسم نباتی در میان چندین بند شعر تراژیک ، گوشه ای از این حکایت را چنین بیان نمود :

شعر:
آرپا چایی آشدی داشدی * سئل سارانی آلدی قاشدی
رود آرپــــــــــا طغیان کــــــــــــرد و ســـــــیل سارا را با خود بـــردجوت باجی نین گؤزو یاشدی * آپاردی سئللر سارانـــی
چشم های خواهر دوقلویش پر از اشک است، سیل سارا را برد بیـــــــــــر آلا گوزلی بالانی
یک دختر با چشمهان شهلا را
گئدین دئیین خان چوبانا

 گلمه سین بــو ایـــــل موغانا
بروید و به “خـــــــان چوپان” بگویید امســـــــــال به مغان نیاید
گلــــــــسه باتار ناحـــــق قانا * آپاردی سئللر ســــارانی
اگر بیاید به خون نا حق آغشته میشود، سیل سارا را برد
بیـــــــــــر آلا گوزلی بالانی
یک دختر با چشمهان شهلا را
آرپا چایی درین اولماز* آخار ســـــــــولار ســـرین اولماز
رود آرپا عمیق نیست، آبهایی که از آن جاری میشود سرد نیست
سارا کیمی گلین اولماز * آپاردی سئللـــــر ســــــارانی
هیچ عروسی مانند سارا نیست، سیل ها ســـــــــــارا را بردند
بیـــــــــــر آلا گوزلی بالانی
یک دختر با چشمهان شهلا را

 

راز ترانه محبوب ساری گلین 

ساری گلین یعنی عروس زرد یا عروس موطلایی که در افسانه‌های آذربایجان اشاره به خورشید است، یکی از تصنیف‌های فولکلور آذربایجان است. براساس این افسانه،خورشید در سه هزارمین سال خلقت دزدیده می شود. تلاش برای آزادی خورشید و حسرت آن در موسیقی آذربایجانی ماتریالیزه شده است. برای ساری گلین در آذربایجان رقص زیبایی وجود دارد که حرکات آن حس تمنا و خواستن را در انسان زنده می کند. دستها به سمت آسمان باز می شود و با ملودی نرم ۴/۳ حرکات پا و دست انجام می شود.یافته های باستان شناختی در سال ۱۳۷۶ از منطقه سؤنگؤن در شهرستان ورزقان، استان آذربایجان شرقی، قدمت این رقص باستانی را به هزاره های قبل از میلاد می برد. بنا به تفسیر محقق برجسته اساطیر و هنر آذربایجان، میرعلی سیدسلامت، این رقص مراسم آزاد کردن خورشید از اسارت است (سیدسلامت ۱۳۸۲). همچنانکه در تصویر سنگ نگاره دیده می شود، انسانی در سمت چپ دستی بر شانه به نشانه ایثار و اهریمنی در سمت راست خورشید اسیر را در دست دارد. رقص ساری گلین، رقص مبارزه برای رهایی خورشیدی است که اهریمن آن را به اسارت برده است. انسانی که برای رهایی آن آمده، چنان شیفته خورشید است که حاضر به فدای جان خویش در راه رهایی آن است.هنر آذربایجان در انواع خود این اندیشه رهایی بخشی به دیگری را بازنمود می سازد: هنر صخره ای با نگاره رقص ساری گلین، هنر موسیقی با آهنگ ساری گلین، هنر رقص با رقص ساری گلین، هنر گلیم بافی با طرح های خورشید اسیر.

بنابراین می توان گفت هنر آذربایجان، هنر رهایی بخش است. آزادی نتیجه این هنر رهایی بخش است. آزادیی که خود مبنای کنش هنری است. ترانه ای مردمی که بر ساکنین منطقه آذربایجان تداعی گر هنر رهایی بخشی است که از ایثار به رهایی می انجامد.آهنگ و موسیقی ساری گلین سالهای سال سینه به سینه به ما رسیده و ساری گلین از تصنیف های فولکولور آذربایجان محسوب می شود. خواننده های بسیاری این آهنگ و شعر را خوانده اند و به آن افتخار می کنند، از آن جمله می توان به قدیر رستمف اشاره کرد.

ساری گلین

ساچین اوجون هؤرمزلر، گولو سولو (قونچا) درمزلر ... ساری گلین
بوسئودا نه سئودادیر؟
 سنی منه وئرمزلر ...
نئیلیم آمان، آمان ...
 نئیلیم آمان، آمان ... ساری گلین

بو دره نین اوزونو، چوبان قایتار قوزونو ... قوزونو ...
نة اوْلا بیر گون گؤرم،
 نازلی یاریمین، اوزونو ...
نئیلیم آمان، آمان ...
 نئیلیم آمان، آمان ... ساری گلین

عاشیق ائللر آیریسی، شانا تئللر آیریسی ... ساری گلین
بیر گونونه دؤزمزدیم،
 اوْلدوم ایللر آیریسی ...
نئیلیم آمان، آمان ...
 نئیلیم آمان، آمان ... ساری گلین

 

 

اونودولموش آشيق

مسکين اسد 1262-جي گ‍ونش ايلي و 1883-جي ميلادي ايلينده مشگين شهرين حاصار کندينده بير روحاني عايله­ده دُنيايه گؤز آچيب. آتاسينين آدي ملاّ حسين و ايکي قارداشي مهدي و يوسف آديندا بير عايله­ده ياشاييرميشلار.

ادامه مطلب: اونودولموش آشيق