اونودولموش آشيق

مسکين اسد 1262-جي گ‍ونش ايلي و 1883-جي ميلادي ايلينده مشگين شهرين حاصار کندينده بير روحاني عايله­ده دُنيايه گؤز آچيب. آتاسينين آدي ملاّ حسين و ايکي قارداشي مهدي و يوسف آديندا بير عايله­ده ياشاييرميشلار.

ايلک تحصيلاتين آتاسينين مکتب‌خانا‌سيندا بيتيريب و تورکجه، فارسجا و عربجه ديللريني اؤيرهنيب. مسکين اسد اوشاق ايکن آتاسين و آناسيني الدن وئرير و اوچ قارداش آراليقدا قاليرلار و بو ياندان او چاغدا (قاجار دُورونده) آرتيق کند جماعتينين دورومو، معيشت وضعي معلومدور. خان و فئوداللار کندلي­لرين قانيني سورورموشلار. بو دُورون ياشاييش وضعيتي مرحوم غلامحسين ساعدي­نين چوب به دست­هاي ورزيل كتابيندا آيدينلاشيب.

ايراندا آجليق يارانير و محلي خانلارين ظلمو بير طرفدن و اقتصادي بحرانليق او بيرياندان سبب اولور بير چوخ آداملار بير تيکه چؤرک تاپماق اوچون عثمانلي و قفقاز ناحيه­لرينه مهاجرت ائتسينلر. بو وضعيتي سياحتنامه ابراهيم بيک كتابيندا بئله يازيلير: «اوّلاً در ايران امنيت نيست، کار نيست، نان نيست. بيچارگان چه کنند؟ بعضي از تعدّي حکام، برخي از ظلم بيگلر بيگي داروغه و کدخدا، اين ناکسان در هر کسي بويي بردند که پنج شاهي پول دارند به هزار گونه اسبابچيني بر او مي تازند» و... بئله بير وضعيتده مسکين اسد 1903-جي ايلده ايکي قارداشييلا بيرليکده سئل کيمي مهاجرت ائدن آداملارا قوشولوب باکي­يا ساري گئديرلر. دئييلن­لره گؤره آشيق اسد ايلک شعريني صلاوات داغلاريندان سووشارکن دؤنوب ساوالانا باخيب بئله دئيير:[1]

من کي گئده­ر اولدوم غربت ياد ائله

قارلي داغلي ساوالانيم قال ايندي

ليلي مجنون کيمي دوشدوم چؤللره

قاييتماغا يوخ گمانيم قال ايندي...

دئديييمز سببلره اساساً اسدين غربته گئتمه­سي اجتماعي فلاکتلره خاطر ايميش.

سيد پيشه­وري­کي سورالار آذربايجان دموکرات فرقه­سينين باشچيسي اولور همين ايللرده مهاجرت ائدير و اؤز مهاجرتينين سببيني رضاخانين محکمه­سينده بئله دئيير: «بلوک خلخال به واسطه‌ي شرارت خان‌ها شلوغ و در معرض تاخت و تاز بود. ما بعد از غارت شدن هستي و خانمان خود، مجبور شديم با فاميل و پدر و مادر خود مسافرت به روسيه نماييم براي اينکه از وسايل براي ما هيچ‌گونه باقي نمانده بود...»

چوخ اؤنملي­دير کي مسکين اسد ده ايلک شعرينين آردينجا بئله دئيير:

ياد ائللرين داغي کسر آراني،

قادر الله اؤزون ائيله چاراني.

شاهچيلار تالادي کلّ ايراني،

حاصار باغلي گلستانيم قال ايندي!

آيريليقدي داها گؤرمه­رم سني،

کؤنول حسرت چکر ايستر وطني.

گؤروم بلا توتسون او شاهانشاهي،

هيچ دئمه­دي اول چوبانيم قال ايندي.

او چاغدا ايران مهاجرلري باکي­دا و باشقا قفقاز ناحيه­لرينده 200مين نفردن آرتيق اولور.[2]

اسد بو مهاجرلرين بيري اولور و اوّلجه نفت قويولاريندا ايشچي اولور. امّا نفت قويولاريندا چوخ ايشله­مير، اونون مزاجي و بدن حاللاري بئله بير ايشلرله اويغون اولمور. بونا گؤره باکيدان شامخور (شمکير) بؤلگهسينه گئدير و اوردا آشيق همّت­ ايله تانيش اولور و بوردادير کي اسد اؤزونو ادبياتا ساري چکير. منجه آشيق



[1]بو سؤزلره قايناق، آشيق سوزلدوز کوسالي­دير، او دا اسدنن بيرليکده گئديرميش و سورالار اسدين شاگردي اولور.

[2]سلطان­زاده.